Aikido — Trong Đời Thường

Nhường để Thuận theo Ý mình

và

mọi quyền được bảo lưu. Không phần nào của cuốn sách này, ngoại trừ những trích dẫn ngắn để điểm sách, được phép sao chép, lưu vào hệ thống truy xuất, hay truyền đi dưới bất kỳ hình thức và phương tiện nào — điện tử, cơ học, sao chụp, ghi âm hay cách khác — mà không có sự cho phép bằng văn bản của nhà xuất bản. Mọi thông tin xin liên hệ Blue Snake Books, qua North Atlantic Books.

Ấn hành bởi Blue Snake Books, một dấu ấn của North Atlantic Books, P.O. Box 12327 Berkeley, California 94712 Ảnh bìa: Jan Watson · Thiết kế bìa: Paula Morrison · In tại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ Aikido trong Đời thường: Nhường để Thuận theo Ý mình được bảo trợ bởi Society for the Study of Native Arts and Sciences, một tổ chức giáo dục phi lợi nhuận với mục tiêu xây dựng một nhãn quan giáo dục và liên văn hóa gắn kết các lĩnh vực khoa học, xã hội và nghệ thuật; nuôi dưỡng một cái nhìn toàn diện về nghệ thuật, khoa học, nhân văn và chữa lành; cùng việc xuất bản và phổ biến các tài liệu về mối quan hệ giữa tâm trí, thân thể và thiên nhiên.

Các ấn phẩm của North Atlantic Books có bán tại hầu hết các hiệu sách. Để biết thêm thông tin, xin truy cập www.northatlanticbooks.com và www.bluesnakebooks.com hoặc gọi số 800-733-3000.

Kính dâng MORIHEI UESHIBA

Lời tựa cho lần tái bản thứ hai ix Dẫn nhập xi PHẦN 1. KHỞI ĐẦU ATTACK-TICS I. Kẻ thua cuộc khóc than II. Xung đột 17 III. Xung đột không chỉ là Đánh hay Bỏ chạy 28 IV. Các lựa chọn xung đột của bạn 36 V. Định tâm 77 VI. Aiki 86 VII. Aiki và đòn tấn công vòng 109 VIII. Một ngày trong đời 123 PHẦN 2. ATTACK-TICS NÂNG CAO IX. Hình học: Dáng hình của xung đột 147 X. Đòn tấn công nhiều người 181 XI. Nhưng thay đổi có khó lắm không? 201 XII. Giờ đến lượt bạn 212 XIII. Kẻ thù địch hung hãn nhất 237 XIV. Tinh thần của Attack-tics và Attack-tics của tinh thần 246 Nhắc nhở Attack-tics 253

Năm 1977, khi cuốn sách này được viết, ở Hoa Kỳ người ta đang chuộng kiểu “ưỡn ngực khoe cơ”. Những cuốn sách nhan đề Thắng bằng cách Uy hiếp và Lo cho Số Một đứng đầu các bảng sách bán chạy, còn khẩu hiệu vỗ ngực của IBM dành cho nhân viên bán hàng là “Thật khó mà khiêm nhường khi bạn biết mình là nhất!”. Thuật Aikido gần như chẳng ai biết đến ngoài Nhật Bản, và ý tưởng cho rằng những nguyên lý rút ra từ một môn võ — lại còn là một môn võ hiến cho hòa bình — có thể soi sáng cách ta xử sự hằng ngày thì quá cấp tiến để hầu hết nhà xuất bản xem xét nghiêm túc. Thêm vào đó, Aikido còn khăng khăng đòi hỏi trách nhiệm bảo vệ chính đối thủ của mình; xem ra việc cuốn sách được ấn hành vào thời điểm ấy đúng là một phép lạ.

Thực tế thì nhà xuất bản có vài “điều đáng cân nhắc”. Chẳng hạn, nếu chúng tôi định đề xướng những quan điểm xa lạ như khôi phục hòa hợp là mục đích của mọi xung đột và “thắng lợi” hay nhất là thắng lợi mà mọi người đều thắng, thì — trời ạ — hãy làm cho có hệ thống. Thời ấy “hệ thống” là chuyện lớn, còn Aikido thì không. Chúng tôi được yêu cầu phải nghĩ ra một hệ thống. Yêu cầu ấy khiến tôi băn khoăn ghê gớm. Morihei Ueshiba đã kiến tạo nên hình mẫu giải quyết xung đột không gì sánh bằng ấy. Tôi là ai mà lại đi đóng khuôn những nguyên lý ông đã khổ công khám phá vào một “hệ thống” chỉ để vừa lòng ai đó? Rồi tôi nhớ lại biết bao lần O-Sensei khuyến khích tôi viết về Aiki-dō. “Con phải giải thích cho người dân nước con những gì con đã học được bên cạnh ta,” cụ thường nói, “Con phải cố hết sức để lan tỏa phi bạo lực.” Thế là, với phương châm ấy, Victor Miller và tôi ngồi xuống và xây dựng nên “Hệ thống Attack-tics”. Nhà xuất bản thích chữ “Attack-tics” — nó nghe chắc gọn, không vòng vo, đúng thứ để cân lại những lời lơ lửng trên mây về “hòa hợp” và “hợp dòng”. Mười sáu năm sau, “Attack-tics” thì chẳng ai biết, còn Aikido đã thành từ quen thuộc trong mọi nhà. Âu cũng phải thế. Dẫu vậy, tinh thần cuốn sách vẫn đúng, những tiền đề của nó vẫn vững, và tôi thấy nó nên được tái bản. Xin độc giả lượng thứ cho giọng điệu đã cũ của cuốn sách — cái cố gắng bắt kịp thời đại — và đi thẳng vào ý nghĩa của từng câu chữ. Những phản hồi từ lần in đầu đã cho tôi thấy những lời này đã đổi thay cuộc đời nhiều người theo hướng tốt hơn — biết đâu chúng cũng có thể đổi thay cuộc đời bạn.

Terry Dobson · Vermont, 1992

Viết một cuốn sách về hòa hợp thì tương đối dễ: ca ngợi sự hợp tác, nói về những điều kỳ diệu của chủ nghĩa hòa bình. Tất cả chúng ta có thể vỗ về nhau và biết ơn rằng xung đột đã bị trục xuất khỏi đời mình. Không còn cãi cọ với con cái về chuyện đi ngủ, không còn nổi khùng với kẻ chen ngang trước mặt trong hàng, không còn tranh luận với bạn bè xem ai đã làm gì với ai và vì sao. Trong nháy mắt, ta biến đời mình thành những cuộc rong chơi bình yên trên bãi biển trắng như ngọc, có bạn bè quý mến hầu quanh, những người chẳng mong gì hơn là chia sẻ sự thanh thản của ta. (Nếu chúng tôi là nhân viên du lịch và biết nơi nào thực hiện được cảnh tượng mộng mơ ấy, chúng tôi đã chẳng phải viết cuốn sách này làm gì.)

Nhưng đời ta không như thế. Đời ai cũng vậy, bất kể địa vị xã hội, thế lực tài chính hay tài năng. Mỗi ngày đều mang đến cho ta những xung đột đau đớn, và có những ngày ta chính là kiến trúc sư của xung đột cho người khác. Ta mắng con khi chúng không chịu ăn tối, ta chửi tài xế kia vì hắn cho rằng mình được quyền ưu tiên, sếp gào vào mặt ta vì ông ta đang giận người khác, ta bảo vợ hay chồng mình rằng họ đã làm thế này thế kia sai, viên cảnh sát khăng khăng đèn đỏ chứ không phải vàng, và đến lúc ta sẵn sàng gục xuống đi ngủ thì ta lại đang đấu tranh với chính mình về thuốc lá, rượu chè, sự ngu ngốc, sự lười biếng…

Có những ngày ta hoàn toàn có lý khi nói rằng mọi thứ đã quá sức, hay, như Matthew Arnold trong “Dover Beach”:

Và ta ở đây như trên một đồng bằng chạng vạng tối
Bị quét qua bởi những hồi chuông hoang mang của đấu tranh và bỏ chạy
Nơi những đạo quân dốt nát chạm trán trong đêm…

Ta khao khát thứ hòa hợp khó nắm bắt ấy, bãi biển thanh bình ấy. Không tìm thấy nó, ta nghĩ hẳn là có điều gì đó sai với mình, và thế là ta lũ lượt kéo nhau đến ghế nằm phân tâm học, đến các tiệm sách tự lực, hay những liều thuốc chữa lành tức thì. Ta uống hơi quá chén để làm mờ đi nỗi đau của xung đột. Hoặc, nếu nỗi đau trở nên quá lớn, ta kết thúc tất cả.

Mọi căng thẳng về xung đột ấy thật ra không phải lỗi của ta, bởi ta chưa bao giờ được dạy ba điều rất quan trọng: Một, xung đột không xấu cũng không tốt, nó đơn giản là tồn tại; hai, xung đột là điều tuyệt đối cần thiết cho gần như mọi tiến trình sống; ba, con người cần được huấn luyện để đáp lại các tình huống xung đột một cách hiệu quả và thích hợp. Đã quá lâu rồi ta chỉ có một cách nhìn duy nhất về xung đột: rằng nó xấu và rằng nó đòi hỏi một kẻ thắng và một kẻ thua. Giờ thì chẳng ai ngốc đến mức đề nghị dạy người ta cách tham gia vào một điều xấu, vậy mà ta vẫn tự dạy mình và dạy con cái — miễn là ta đủ động lực — cách ra một cú đấm trái, một cú móc, một nhát chặt karate. Dẫu vậy ta vẫn cảm thấy mơ hồ tội lỗi hay lo lắng vì đã phần nào hợp thức hóa xung đột.

Điều ta cần là một định nghĩa mới về xung đột, một cách nhìn mới về nó, một cách trải nghiệm mới, và một cách đáp lại mới.

Attack-tics trao cho ta hai điều: một cách nhìn tốt hơn về những cuộc vật lộn hằng ngày, và một cách xử lý chúng hữu hiệu hơn. Trên đường tới đó, ta sẽ thử định nghĩa lại thắng và thua, rời xa tâm lý “ván bài poker” truyền thống để hướng tới một cấu trúc giúp phát huy tối đa tiềm năng của mọi người. Trong Attack-tics không có kẻ thua cuộc.

Con đường đưa chúng tôi tới cách nhìn và tiến trình độc đáo này tự nó đã độc đáo. Attack-tics là kết quả của cuộc hôn phối giữa võ thuật và sân khấu — trong trường hợp này là một môn võ rất đặc biệt, Aikido, và một khía cạnh ít ai biết của sân khấu, quá trình tập dượt và huấn luyện. Hai bên gặp nhau nơi hình hài Terry Dobson, một giáo viên Aikido, và Victor Miller, một giáo viên về các trò chơi sân khấu. Kết quả là Attack-tics, dùng những đòn ném và chuyển động thân thể của Aikido như ẩn dụ cho cách xử lý mọi hình thức công kích xã hội hay tâm lý.

Aikido, ở dạng chính thức nhất, là phát kiến của Morihei Ueshiba, một người Nhật từ thuở rất trẻ đã lên đường trở thành võ sĩ hung mãnh nhất Nhật Bản. Động cơ của ông khá đơn giản. Ông từng chứng kiến cha mình bị một băng côn đồ đánh đập tàn bạo, và quyết rằng mình sẽ không bao giờ còn bất lực như thế nữa. Ông lý luận rằng giá như biết đánh nhau, ông đã có thể cứu cha.

Trong một thời gian tương đối ngắn, Ueshiba đã vượt mặt các thầy của mình ở vài môn võ. Được công nhận là người tiêu biểu hàng đầu của con đường võ sĩ, lẽ ra ông nên an phận dạy học, già đi và buông những lời minh triết. May thay, Ueshiba lại băn khoăn. Càng lớn tuổi, ông càng nhận ra sức mạnh và tài nghệ của mình đang rời bỏ mình. Ông thấy rằng mọi sự huấn luyện, mọi hiểu biết của mình đều đặt trên nguyên lý sức mạnh thể chất. Ông có thể đánh mạnh hơn, di chuyển nhanh hơn, né giỏi hơn đối thủ. Nhưng được bao lâu? Như gã súng thần trong các phim cao bồi Mỹ, Ueshiba là một mục tiêu chín muồi cho mọi võ sĩ trẻ hơn, nhanh hơn, khỏe hơn bước tới.

Những khải thị huyền nhiệm không nhất thiết chỉ xảy ra trên đỉnh núi. Khải thị đến với Ueshiba khi ông đang dội một xô nước lạnh lên người sau một hành trình dài dưới nắng gắt. “Như thể bỗng nhiên tôi nhìn thấy mọi thứ rõ ràng,” ông nói. Ông nhận ra rằng mình, cùng với tất cả chúng ta, đã bị nhồi nhét một mớ định kiến — rằng to lớn tốt hơn nhỏ bé, mạnh mẽ tốt hơn yếu ớt, nhanh nhẹn tốt hơn chậm chạp. Ngay từ thuở ban đầu ta đã được dạy rằng sức mạnh là thể chất.

Không phải vậy. Sức mạnh liên quan đến ý định nhiều hơn là kích thước bắp tay bạn. Nó liên quan đến tinh thần và dòng năng lượng của bạn nhiều hơn là số lần bạn chống đẩy được. Aikido là kết tinh của nhãn quan và sự thấu hiểu của Ueshiba về điều thực sự diễn ra trong tự nhiên. Ở hàng trăm võ đường (dojo) khắp thế giới, các môn sinh Aikido ngày ngày chứng minh rằng một ý định hợp nhất có thể tiếp nhận và chuyển hướng thứ sức mạnh thô bạo đáng sợ nhất. Có thể khó chấp nhận, nhưng đúng là một cọng sậy có thể xuyên thủng một cây sồi đặc khi bị thổi bằng sức mạnh của một cơn bão. Bạn chỉ cần nghĩ tới hình ảnh ấy là đủ để cảm nhận sức mạnh của một ý định hợp nhất.

“Aikido”, dịch thoáng, nghĩa là sự hòa hợp giữa tinh thần và thân thể — điều ngược lại với những gì hầu hết chúng ta trải nghiệm khi đối mặt với xung đột. Nó đòi hỏi người tập phải “định tâm”, thư giãn và tỉnh táo. Hơn nữa, Aikido trước hết là một hình thức tự vệ; nó không dạy bạn cách lao ra và bẻ gãy cánh tay gần nhất. Tương tự, Attack-tics sẽ không dạy bạn cách khơi mào xung đột. Người quân bình hiếm khi thấy cần phải gây chuyện.

Cuối cùng, ta nên ghi nhớ rằng Aikido (và do đó là Attack-tics) không phải một chuỗi kỹ thuật để đẩy lùi tai họa. Nó có thể bắt đầu như vậy, nhưng bạn sẽ nhanh chóng nhận ra rằng càng tập những kỹ thuật và nguyên lý trong sách này, chúng càng thấm sâu, cho đến khi trở thành một phần của một nhãn quan hoàn toàn mới về xung đột trong các quan hệ giữa người với người, và một nhãn quan hoàn toàn mới về cuộc sống.

Vậy yếu tố sân khấu gặp gỡ võ thuật ở đâu? Suốt bao năm, các trò chơi sân khấu là phương tiện để giáo viên, diễn viên và đạo diễn khám phá động lực của những mối quan hệ con người trên sân khấu. Trong các buổi thực hành và hội thảo huấn luyện Attack-tics, chúng tôi mượn những bài tập ấy để tìm ra các phương cách khác xử lý xung đột giữa người với người. Nói ngắn gọn, chúng tôi ứng tác những tình huống xung đột cùng khách hàng để họ có thể luyện tập hành vi mới trong một bối cảnh ít rủi ro. Một số trò chơi và bài tập được đưa vào sách này để bạn cũng có cơ hội ấy.

Điều chúng tôi mong bạn mang theo sau khi đọc và thực hành Attack-tics là một cảm nhận mới về sức mạnh — thứ sức mạnh đến từ việc biết rằng bạn có thể xử lý xung đột theo cách tích cực, nhân hậu và chín chắn; rằng bạn không bao giờ phải đánh nhau với ai trừ khi bạn chọn như vậy; rằng trong hầu hết tình huống, bạn và đối thủ vẫn có thể là bạn của nhau; rằng bạn không cần phải thắng trong những tình huống mà ngay cả kẻ thắng cũng thực ra là kẻ thua.

Và thế là, nghịch lý thay, chúng tôi đang viết một cuốn sách về hòa hợp. Mục tiêu của chúng tôi là giúp bạn đạt được quân bình và hòa hợp thông qua việc giải quyết xung đột. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng hòa hợp gắn bó không thể tách rời với xung đột đã sinh ra nó. Có thể bạn sẽ không bao giờ tìm thấy bãi biển thanh bình ấy — suy cho cùng, cát nơi bạn nằm là kết quả của xung đột giữa đá và nước với đá — nhưng bạn không cần phải sợ đối mặt với những cuộc vật lộn của mình. “Lớn lên,” như một người khôn ngoan từng nói, “không dành cho những kẻ yếu bóng vía.”

New York và Stratford

1977

PHẦN 1

Xung đột đã chẳng tệ đến thế nếu không có chuyện thua cuộc.

— Vô danh BẠN THUA! Bạn thua bởi vì quan niệm của bạn về thắng-và-thua sẽ còn khiến bạn thua mãi cho đến khi bạn thay đổi quan niệm ấy.

Bạn thua bởi vì, như hầu hết chúng ta, bạn đã bị nhồi nhét một mớ định kiến sai lệch về chiến thắng.

Bạn thua bởi vì bạn đã sống cuộc đời mình như thể gia đình, bạn bè và đồng nghiệp vừa mặc áo đấu vào sân, còn bạn là hàng tiền đạo của đội Oakland Raiders.

Bạn thua bởi vì cảm nhận của bạn về chính mình đã lỡ gắn chặt vào số điểm của bạn trên một bảng tỉ số không hề tồn tại.

Bạn thua bởi vì ngay cả khi thắng, đôi khi bạn vẫn cảm thấy như mình đã thua.

“Thua” là một trong những từ não lòng nhất trong tiếng nói của chúng ta. Hãy thử vài cách nói sau cho vừa vặn:

“Tôi mất bạn gái vào tay đội trưởng đội bóng bầu dục.” “Hôm qua tôi mất ví.” “Chúng tôi mất tài khoản Maxwell House.” “Cô ấy mất chồng.” “Chúng tôi thua hai touchdown.” “Tôi mất sạch tiền tiết kiệm trên thị trường.” “Những người đi bộ đường dài bị lạc trong rừng rậm.” “Tôi hoàn toàn bế tắc không biết phải làm gì.” “Năm ngoái anh ấy mất việc.” “Ai nhặt được thì giữ, ai thua thì khóc.”

Đó quả là một loạt cảm xúc ảm đạm. Vậy mà từ “thua” tự nó chẳng có gì đặc biệt tiêu cực. Bản thân từ ấy vô hại. Tất cả tùy vào việc mất đi thứ gì. Nếu bạn mất một thứ bạn không muốn, thì từ ấy mang ý nghĩa hoàn toàn khác:

“Cuối cùng anh ấy đã hết sợ chó.” “Họ yêu nhau đến mức quên cả thời gian.” “Fred đắm chìm trong sở thích của mình; nó giúp anh thư giãn.” “Patty trông tuyệt quá — chắc cô ấy đã giảm được hai mươi pound!” “Thôi mình tống khứ đứa nhỏ đi rồi đi xem phim một mình.”

Đó không phải một danh sách tồi. Nhưng chúng ta có xu hướng dùng từ ấy theo nghĩa tiêu cực thường xuyên hơn nhiều — thường xuyên đến mức từ ấy quả thực đáng sợ.

Từ giây phút ý thức đầu tiên cho đến giây phút cuối cùng, chúng ta sợ mất mát. Khi còn là trẻ sơ sinh, ta lo sẽ mất cha mẹ. Khi là thiếu niên, ta lo mất bạn bè. Khi là người trẻ, ta sợ mất bản sắc của mình. Ở tuổi trung niên, ta lo mất sự an toàn, mất những người thân yêu, mất mạng sống. Để tự làm mình dễ chịu hơn, ta cười nhạo những kẻ thua cuộc nổi tiếng trong lịch sử (Tướng Custer, Marie Antoinette, Richard Nixon) hay kể cho nhau nghe chuyện về kẻ thua cuộc ở cơ quan, ở cuối phố, ở Nhà Trắng. Ta dạy con mình cách làm “kẻ thua cuộc tốt”, nhưng trong lòng ta sợ rằng Vince Lombardi đã đúng: “Cho tôi thấy một kẻ thua cuộc tốt, tôi sẽ chỉ cho bạn một kẻ thua cuộc” và “Thắng chẳng phải là tất cả; thắng là điều duy nhất.”

À, nhưng rồi còn mặt trái của việc thua, thứ được cho là sẽ khiến mọi chuyện trở nên xứng đáng. Có lẽ vậy…

“Bạn trúng xổ số một triệu đô!”

“Công ty chúng ta thắng hợp đồng trước mười bảy đối thủ khác.”

“Cuộc cạnh tranh gay go, nhưng bạn đã giành được suất đá chính trong đội.”

“Cậu ấy sinh ra là kẻ thắng.” “Ai cũng yêu kẻ thắng.” “Chúng ta thắng với tỉ số sáu-không, sáu-không.” “Cô ấy thắng được trái tim anh ấy.” “Tôi nghĩ ta đã thuyết phục được anh ấy về phe mình.” “Ta đã thắng cuộc chiến.” “Cô ấy thắng kiện và được bồi thường nửa triệu đô tiền thiệt hại.”

Chỉ đọc về chuyện thắng thôi cũng đủ làm hầu hết mọi người phấn chấn. Thắng được cho là mọi thứ mà thua không có. Người thắng cảm thấy hài lòng về bản thân. Người thắng có sức hút; người ta quây quanh kẻ thắng. Những công ty và hãng giành được hợp đồng lớn dường như lại càng giành được hợp đồng lớn hơn, bởi ai trong nghề cũng biết họ là kẻ thắng.

Chà, ta có thể cố hết sức che giấu chúng, nhưng cũng như việc thua có những mặt tích cực, việc thắng cũng có những mặt tiêu cực.

Đó là sự thôi thúc của kẻ thắng phải thắng mãi, cái động lực gây ra nhiều cơn đau tim trên mỗi phân khối động mạch chủ hơn cả việc thua. Thế nên ta mới ngân nga thơ ca về kẻ đoạt huy chương vàng chết trẻ, kẻ không bao giờ phải đối mặt với sự suy tàn của sức lực mình. Ta soạn những nghiên cứu về việc, trớ trêu thay, kẻ thắng bị chính những người hâm mộ đẩy vào chỗ nhật thực của mình: võ sĩ đấu bò được cổ vũ đến mức phải làm việc quá sát cặp sừng; diễn viên nhận những vai lố bịch chỉ để giữ mình trước con mắt phê phán của công chúng.

Dẫu vậy, chúng ta vẫn là một quốc gia hiến mình cho việc thắng, được dựng trên quan niệm rằng bất kỳ ai cũng có thể thắng, và được rửa tội trong niềm tin rằng kẻ thua cuộc thì có điều gì đó không ổn.

Sự thật là, thắng chẳng có gì sai. Miễn là thứ bạn đang thắng là một cuộc thi. Nhắc lại lần nữa: Thắng chẳng có gì sai, miễn là thứ bạn đang thắng là một cuộc thi.

Vấn đề mà Attack-tics sẽ bàn tới là: qua bao năm, ta đã để cho cái khung quy chiếu thắng/thua tràn vào những lĩnh vực đời sống vốn không phải cuộc thi. Quần vợt, bóng bầu dục, khúc côn cầu và bóng chuyền là những cuộc thi; chúng có luật lệ và tỉ số. Tình dục, danh vọng, tình yêu, sự trân trọng, sự trưởng thành và việc nuôi dạy con (kể ra vài lĩnh vực trong hành vi con người) thì không phải cuộc thi, không có luật lệ đồng nhất, và chưa bao giờ có tỉ số cho đến khi ta bắt đầu ghi chúng.

Cách đây không lâu, người khách trung bình trong hiệu sách có thể tìm thấy nửa tá sách hay về những điều cơ bản của bóng bầu dục và một cuốn sách cho thiếu niên về tình dục là gì. Ngày nay bạn bước vào hiệu sách và thấy cả tá sách dạy cải thiện kỹ năng giao hợp — như thể tình dục cũng giống như đá bóng, chuyền bóng và tắc bóng vậy! Chắc chắn rằng trở thành một người tình giỏi hơn thì hoàn toàn không có gì sai. Đó là một ý tưởng tuyệt đẹp. Nhưng điều đã xảy ra là: sự nhấn mạnh vào kỹ năng đã thuyết phục những kẻ đang muốn yêu — một cách không hề tinh tế — rằng tình dục là một môn thể thao tiếp xúc có tính cạnh tranh — một cuộc thi. Chúng ta như nghe thấy ngay đây: “Nào các cổ động viên, đấu thủ của chúng ta, chàng tình nhân nhỏ gan dạ đến từ New York, đang kém sáu lần cực khoái và anh ta thực sự phải cố gắng hết sức…”

Ở một mức độ bớt dâm đãng hơn, hãy xét bà mẹ và cậu con trai đang ở thế giằng co trong trò chơi Bồn tắm. Cách tính điểm rất đơn giản: Nếu nó bị ướt, nó thua; nếu nó khô ráo, nó thắng. Nếu bà có thể khiến nó chịu đi tắm mà không dùng vũ lực, bà là bà mẹ tốt và thắng trò chơi Bà Mẹ Tốt; nếu bà phải gọi bố nó hoặc đánh đòn đứa trẻ, bà rơi xuống đáy bảng xếp hạng. Cũng như chuyện chăn gối, việc làm cha mẹ đã trở thành một bài tập kỹ năng mà quá thường xuyên đòi hỏi một người thắng (bậc cha mẹ) và một kẻ thua (đứa con cứng đầu, kẻ đồng nhất việc tắm với một trận thua hai mươi touchdown).

Còn trận chiến giành chỗ đỗ xe thì sao? Chiếc xe kia chen ngang và bạn thua trò chơi Chỗ Đỗ Xe. Hay người phụ nữ huých xe đẩy hàng vào mắt cá chân bạn? Cô ta đang chơi trò Siêu Thị, và bạn sợ rằng nếu để cô ta làm vậy mà không sao, khán giả sẽ la ó bạn ở quầy tính tiền. Bạn sẽ bị đổi xuống giải hạng nhỏ, nơi bạn sợ rằng mình thuộc về.

Vậy thì sao? Vậy thì đời ta đầy ắp những nhận thức sai lệch về các biến cố đời sống như thể chúng là một dạng trò chơi — một trò chơi mà ta tuyệt vọng sợ bị thua.

Nếu ta không đá trả người tình đang giận, ta sẽ thua: “Anh ấy sẽ không tôn trọng mình; lần sau anh ấy sẽ đè bẹp mình!”

Nếu ta không khiển trách cô thư ký dám cãi lại, ta sẽ thua: “Cô ta sẽ mất lòng tôn trọng mình!”

Nếu ta không dìm bố mẹ đang cằn nhằn, ông ấy sẽ thắng: “Mình đã làm việc quá vất vả để giành được chút tôn trọng miễn cưỡng của ông ấy, không thể đánh mất nó bây giờ!”

Bạn biết vì sao có những ngày tưởng như ai cũng thắng chỉ trừ bạn không? Vì bạn đã mua lấy một hệ thống tưởng tượng, tùy tiện, nơi mọi thứ đều là cuộc thi và không có trận hòa — chỉ có những loạt đấu chết bất ngờ và một chặng đường dài bước vào buồng tắm.

Thiên nhiên, như ta sẽ thấy ở chương sau, đầy ắp xung đột.

Nhưng hãy nhìn quanh bạn. Bạn sẽ không tìm thấy bảng tỉ số nào. Ví dụ, ai là người thắng trong việc phân bào? Ai là kẻ thua khi gió và nước chạm nhau tạo nên một con sóng khiến người ta kinh ngạc? Ta là kẻ thắng hay kẻ thua khi trọng lực ghì chặt lấy ta, buộc ta phải đứng yên một chỗ?

Hãy đối diện đi: Bạn đã bị nhồi nhét một mớ định kiến sai lệch. Muốn thắng là chuyện bình thường, nhưng bạn đã bị dẫn dắt đến chỗ tin rằng mình phải thắng hoặc thua trong mọi xung đột của đời sống, và điều đó thì không đúng.

Bước đầu tiên trong Attack-tics là ngừng nhìn mọi thứ như một cuộc thi — thứ mà theo định nghĩa phải có một người thắng và một kẻ thua.

Chắc chắn có nhiều xung đột trong đời sống mà động lực của chúng đòi hỏi một người thắng và một kẻ thua. Đời sống vẫn đầy những thứ mà các nhà lý thuyết trò chơi gọi là “ván bài tổng bằng không” — tức những cuộc thi. Chẳng hạn trong poker, tổng số tiền thắng và thua phải cộng lại bằng không. Bạn thắng năm, tôi thua năm — không. Tương tự, nếu Ted và Sam cùng yêu Marcia, thì cơ hội Marcia nhận cả hai làm chồng — dù cùng lúc hay lần lượt — là cực kỳ mong manh. Không có cách nào “chơi” tình yêu hay poker mà mọi người đều rời “ván” trong vui vẻ.

Theo một nghĩa nào đó, chiến tranh cũng thuộc loại ván bài tổng bằng không. Hiếm khi có hòa trong chiến tranh. Chẳng hạn, sẽ là điều đáng lên án về mặt đạo đức nếu Hoa Kỳ và phe Đồng minh “giải quyết ngoài tòa” với Đệ tam Đế chế, yêu cầu Hitler chỉ sáp nhập một nửa Hà Lan và chỉ tàn sát một nửa dân số nước này. Đó không phải loại xung đột mà chúng ta đang nói tới.

Vậy nên thắng hay thua tự nó chẳng có gì sai. Điều quan trọng cần ghi nhớ là: không phải mọi xung đột đều là cuộc thi. Không phải xung đột nào cũng là một ván bài tổng bằng không, một ván bài đòi hỏi một người thắng và một kẻ thua. Mỗi xung đột lại đòi hỏi một sự đánh giá cẩn thận xem thực sự đang diễn ra điều gì.

Hãy cùng xem áp lực mà ta đặt lên chính mình để tránh trở thành kẻ thua, và những phần thưởng ta cảm nhận khi thắng vài “phi-cuộc-thi” của đời sống. Hãy tưởng tượng bạn là “A” trong cảnh sau. Bạn mới làm việc được vài tháng, dưới quyền “B”, một người đàn ông khắc nghiệt, kẻ sẵn sàng tin rằng không ai làm việc đúng được và hầu hết mọi người đều kém cỏi. Sáng nay bạn thấy trong người không khỏe, chưa kịp uống cà phê, và ông sếp bước tới bàn bạn. Khi cảnh ấy diễn ra, hãy thử ghi lại các cảm giác của bạn — nếu A thực sự là bạn.

B: Cậu đã mang về mức tăng ròng ba mươi hai điểm so với quý trước. Cậu là người thắng, A, và tôi sẽ đề xuất tăng lương cho cậu. Tôi cũng muốn bàn với cậu xem có thể đưa cậu vào vị trí giám sát một số tài khoản khác đang sa sút không.

Sau đó C, D và E đến chúc mừng bạn. Bạn về nhà ăn mừng. Và bạn hoàn toàn có quyền làm vậy. Bạn đã cố hết sức, và điều đó mang lại cho bạn một thắng lợi có tầm vóc thực sự.

Hãy lập một danh sách những cảm giác bạn trải qua trong cảnh ấy khi là A; hoặc, nếu lúc này điều đó quá trừu tượng với bạn, hãy lập danh sách những gì bạn cảm thấy lần cuối bạn thắng được điều gì đó, khi ai đó nói với bạn rằng bạn đã làm tốt một dự án. Cố tránh những từ như “tốt” và “ngây ngất”, thay vào đó hãy xem bạn có nhớ được thân thể mình cảm thấy thế nào, những gì đi qua trong đầu bạn, bạn đã cư xử ra sao. Chúng tôi quan tâm đến những cảm giác đi kèm với chiến thắng của bạn.

Không có hai con người nào cảm nhận hoàn toàn giống nhau trong một tình huống chiến thắng. Người này có thể thấy hơi ấm lan khắp lồng ngực; người khác ý thức được cổ tay mình “nhũn nước”; người khác nữa khóc như một đứa trẻ. Một người thắng cảm thấy thôi thúc phải lao ra mua sắm ngay, trong khi người khác lại thấy cần phải say mèm. Điểm mấu chốt, khá rõ ràng, là kẻ thắng cảm thấy dễ chịu.

Kẻ thua thì không. Cảm giác thua cuộc là thế nào? Giờ hãy xem bạn có thể đồng cảm với A trong cảnh sau không, và một lần nữa hãy đặc biệt chú ý đến việc bạn cảm thấy gì và cảm thấy như thế nào. Cũng văn phòng ấy, cũng ông sếp ấy, cũng tình huống ấy.

Từ ngày chúng tôi nhận cậu vào — và cậu nên tin rằng tôi sẽ hỏi Phòng Nhân sự xem vì sao chúng tôi lại làm vậy — cậu đã làm hỏng mọi thứ cậu chạm vào! Hợp đồng Ryan đâu rồi?

Và tin ấy lan đi trên đường dây điện báo rừng xanh rằng A là một kẻ thua cuộc.

Hãy lập danh sách những cảm giác bạn trải qua khi là A trong cảnh này. Một lần nữa, nếu bạn thích, hãy nghĩ lại lần cuối bạn làm việc kém cỏi và tự coi mình là kẻ thua cuộc. Cũng như danh sách đầu tiên, hãy tránh những tính từ chung chung như “kinh khủng”, “buồn”, “chán nản”. Hãy tự hỏi thân thể bạn cảm thấy thế nào, những gì đi qua trong đầu bạn, những hành vi bạn đã thể hiện. Những cảm giác nào đi kèm với thất bại của bạn?

Không có một mô tả duy nhất nào về cảm giác thua cuộc. Vài người cảm thấy mình nhỏ bé đi về tầm vóc. Vai họ trũng xuống đất và, đúng theo nghĩa đen, họ nhỏ lại. Vài người bị đau đầu; vài người trở nên buồn ngủ và cố thoát khỏi thực tại bằng cách nhắm mắt lại. Vài người khóc, vài người nổi giận. Tất cả đều cảm thấy đơn giản là tồi tệ về bản thân. (Nếu bạn đang khó hình dung các cảm giác ấy, hãy thử nhớ lại cảm giác khi bạn mua một món đồ lớn rồi phát hiện ra mình có thể mua đúng món ấy rẻ hơn bốn mươi phần trăm ở một cửa hàng khác!)

Giờ hãy đặt hai danh sách của bạn trước mặt — danh sách người thắng và danh sách kẻ thua. Chúng đại diện, một cách vắn tắt, cho điều gì đang bị đặt cược đối với bạn trong mọi cuộc thi bạn tham dự. Một bên là phần thưởng, bên kia là hình phạt. Chúng chính là lý do bạn đánh nhau. Chúng góp phần lớn vào việc giải thích những đỉnh cao và vực sâu của đời bạn, những lúc chán nản và những lúc hưng phấn. Nói vắn tắt, chúng là lý do bạn mua cuốn sách này ngay từ đầu.

Không ai tỉnh táo lại muốn cảm nhận những cảm giác trong danh sách kẻ thua của bạn. Tất cả chúng ta đều muốn cảm nhận — một cách thường trực — những cảm giác trong danh sách người thắng của bạn. Vâng, chúng tôi ở đây để nói với bạn rằng điều đó là có thể. Dùng Hệ thống ATTACK-TICS, bạn có thể bước ra khỏi xung đột với cảm giác tích cực, như một con người đầy tiềm năng, có khả năng trao và nhận tình yêu. Chúng tôi không hứa bạn sẽ cảm thấy như vậy sau một trận quần vợt với Jimmy Connors, nhưng bạn có thể trải nghiệm những cảm giác tích cực ấy sau những phi-cuộc-thi thực sự quan trọng với bạn bè, người yêu, đồng nghiệp, những người trên phố.

Hãy dán cả hai danh sách ở nơi bạn nhìn thấy: trên bàn làm việc, trên cửa tủ lạnh, bất cứ nơi nào bạn sống, bất cứ nơi nào bạn thấy mình đang xung đột. Hãy xem danh sách kẻ thua bất cứ khi nào có thể. Hãy ý thức rằng nếu bạn cứ đáp lại xung đột theo cách cũ, đây chính là cảm giác của bạn khi bạn “thua”. Cũng hãy nhớ rằng khi đối thủ của bạn bị quỳ gối, anh ta cũng cảm thấy gần như y hệt. Đó là cách bạn đang khiến người khác cảm thấy. Vậy nên, theo cách chúng tôi nhìn, dù thế nào bạn cũng thua.

Attack-tics có thể bảo đảm rằng cả hai bạn — kẻ tấn công và mục tiêu của sự tấn công ấy — đều kết thúc với những cảm giác trong danh sách người thắng của bạn. Chỉ cần ý thức về hai lựa chọn này cũng đủ giúp bạn ngăn mình tạo ra những cuộc thi ở nơi không có cuộc thi nào, và ngăn mình tìm cách đánh bại người khác.

Góc nhìn này sẽ giúp bạn vượt qua quan niệm về thắng và thua.

Nếu bạn không tìm được cách vượt qua ý nghĩ rằng cả cuộc đời là một cuộc thi, bạn sẽ bị kết án phải sống cuộc đời ấy như Hap và Bob — bám chặt lấy những tấm thẻ ghi điểm của mình như bám vào đá.

Hap và Bob là bạn thân của nhau. Cả hai đều độc thân. Hơn nữa, họ cùng theo đuổi một quan điểm hoàn toàn phản tác dụng, được biết đến một cách lỏng lẻo dưới cái tên “tư tưởng đàn ông là trên hết”. Với họ, việc quyến rũ phụ nữ chỉ là hiệp đầu trong Trận chiến giữa Hai Phái. Họ ghét thua, ở bất cứ việc gì, và họ đã tạo ra hàng trăm cơ hội để thử thách chính mình.

Hap, đang cảm thấy tồi tệ vì công việc diễn ra chẳng ra sao, vì bị một chiếc xe nhanh hơn vượt mặt ở đèn giao thông, vì bị người phụ nữ ở cuối quầy bar hắt hủi, quay sang Bob và buông một câu bâng quơ về việc Bob kém thành công với phụ nữ. Ngay cả ngôn từ của anh cũng đầy ẩn dụ thể thao: “Bob, bạn già, cả tuần nay cậu chưa ghi điểm với em nào. Cậu đang bị loại ba lần liên tiếp đấy.”

Cho tới lúc này, Bob đang cảm thấy khá dễ chịu. Nhưng vì trong lời Hap nói có nhiều hơn một hạt sự thật, anh ta cảm nhận lời ấy như một đòn công kích và bị nó quật ngã. Trán anh nóng lên, mắt anh híp lại, hơi thở anh bị lồng ngực đang đập thình thịch bóp nghẹt, và huyết áp anh tăng vọt. Đầu anh lục tung mọi ngăn hồ sơ cũ, cố xóa đi những lần lỡ làng với phụ nữ, lao đi tìm chỗ sơ hở trong “thẻ ghi điểm” của Hap. Cuối cùng (thật ra chỉ trong tích tắc), anh buột miệng: “À vậy sao? Thế còn lần cậu tán tỉnh Anne-Marie và cô ấy cười thẳng vào mặt cậu thì sao!”

Thế cục đảo ngược: Giờ đến lượt Hap cảm thấy bị tấn công. Xung đột đã được khơi mào, trận chiến đã bắt đầu.

Hai giờ tiếp theo, Hap và Bob gào lên về việc ai có nhiều hay ít buổi hẹn hò, cuộc tình, v.v. nhất. Tệ hơn thế, cuộc cãi vã — vì nó đã trở thành như vậy — không dừng lại ở chủ đề ban đầu, mà leo thang sang những lĩnh vực khác. Đến khi tình bạn của họ tan nát, Hap và Bob đã buộc tội nhau tội xâm hại trẻ em, trộm cắp ô tô, và thờ cúng ma quỷ.

Vì sao? Bởi họ nhìn xung đột như một cuộc thi, một ván bài tổng bằng không. Hap nghĩ rằng mình sẽ thua nếu anh nói: “Đúng, tôi thực sự cần giúp đỡ trong chuyện quan hệ với phụ nữ.” Là kẻ thua, anh sẽ trải qua tất cả những cảm giác khủng khiếp mà bạn đã liệt kê vài trang trước. Cả Hap lẫn Bob đều không muốn cảm thấy tồi tệ về bản thân, nên mỗi người càng gắng sức hơn để khỏi phải “thua”.

Nhưng — và đây là chữ “nhưng” quan trọng — ai thực sự thắng? Bob đóng sầm cửa to hơn và cảm thấy mình thắng. Hap làm chảy máu mũi Bob và cảm thấy mình thắng. Bob đưa ra bốn mươi dẫn chứng có ghi chép về sự vụng về của Hap với phụ nữ và anh ta thắng? Và phần ngu ngốc nhất là: phụ nữ không phải một trò chơi, và cuộc cãi vã thật ra chỉ nói về việc Hap và Bob cảm nhận thế nào về chính mình.

Và những rắc rối còn chưa dừng ở đó. Ngoài việc Hap giờ thiếu mất một người bạn, anh còn mắc kẹt với vấn đề phải bảo đảm rằng Bob biết Hap đã thắng! Anh lao tới điện thoại, gọi cho cả tá bạn bè và kể chi tiết việc mình vừa đè bẹp Bob tội nghiệp như thế nào. Điều đó khiến Hap dễ chịu hơn, vì ai anh nói chuyện cùng cũng bảo: “Tất nhiên cậu đúng rồi. Cậu tuyệt với phụ nữ mà.” Hap cũng hy vọng lời ấy sẽ đến tai Bob, cho trọn vẹn mọi chuyện. Có lẽ mai đây một người quen chung của họ sẽ lại gần Bob và nói: “Trời, nghe nói tối qua cậu bị Hap cho một trận ra trò…”

Chưa đủ rằng trong thâm tâm ta biết mình đã thắng một “trận”; ta còn phải bảo đảm cho kẻ bại trận cũng biết điều đó! Tất nhiên, trong một trò chơi thực sự thì chẳng có gì phải bàn — tỉ số nói lên tất cả. Trong những phi-trò-chơi nguy hiểm mà ta đang nói tới, “tỉ số” duy nhất chỉ là những phát ngôn mơ hồ về “giữ thể diện”, “được theo ý mình”, “không để cô ta thoát dễ dàng”, “cho ai đó bẽ mặt”, hay, kiểu hiện đại hơn, “khẳng định bản thân”.

Cứu con bạn khỏi một tòa nhà đang cháy có phải là một hành vi “khẳng định bản thân” không? Khó mà nói vậy. Bạn sẽ không nói rằng mình đã “đánh bại” ngọn lửa. Rõ ràng ở đây không có cuộc thi nào. Vậy mà ta vẫn luôn tiến sát bờ vực của sự lố bịch, nói và tin những điều như “Tôi đã chinh phục đỉnh Everest!” trong khi khối thiên nhiên bị vu khống ấy thậm chí còn chẳng biết là mình đang đấu với ai.

Trở lại với Hap và Bob, ta có thể nhận ra một trong những yếu tố phản tác dụng nhất trong hội chứng tưởng tượng ra các cuộc thi. Hap giờ ngồi ở nhà, và, như hầu hết chúng ta trong những tình huống ấy, anh chẳng thấy vui vẻ gì. Anh nghĩ mình biết là mình đã thắng, nhưng anh vẫn không vui. Anh đã đánh nhau với người bạn thân nhất chỉ để khỏi phải bất hạnh, vậy mà giờ đây anh đang thấy khốn khổ. Anh đã mất một người bạn, và anh không lấy gì làm hãnh diện về cách mình đã cư xử. Anh ước gì có thể rút lại câu nói chí mạng ấy: “Tôi chưa bao giờ thực sự thích cậu đâu, Bob!” Tệ hơn cả việc thua cuộc tranh luận, Hap đã mất kiểm soát.

Vậy mà mục đích của cả cuộc cãi vã là tình yêu. Suy cho cùng, chẳng phải tình yêu là thứ nằm sau mong muốn được thắng hay sao? “Ai cũng yêu kẻ thắng.” Những “chiến thắng” lố bịch hằng ngày trong những phi-cuộc-thi như của Hap thật ra là cách ta đi mua tình yêu. Sẽ quá ngượng ngùng nếu chỉ xin sự tán thành hay tình yêu, nên ta chinh phục một chút ở đây, chinh phục một chút ở kia, và đến cuối ngày ta thấy mình cũng không đến nỗi nào.

Và đó mới là điều thực sự cốt lõi: sự tự tán thành. Tìm kiếm sự tán thành/tình yêu của mọi người ta gặp chỉ là tìm một thứ thay thế cho tình yêu mà lẽ ra ta nên dành cho chính mình. Hầu hết chúng ta không đủ mạnh về mặt cái tôi để bước ra khỏi cửa và dành một phút nói rằng: “Mình là một con người tuyệt vời, có khả năng yêu và xứng đáng được yêu!” Nhưng ta nghĩ rằng nếu Eddie, Francine, George và nửa triệu người bạn thân thiết nhất thấy ta thắng và hoan hô ta đến chiến thắng, thì hẳn ta là người tử tế.

Ai cũng muốn được tán thành và cần được yêu. Nhưng cách nhanh nhất để tự lừa mình rằng mình đã có cả hai là thắng được điều gì đó bằng cách hủy hoại người khác trong quá trình ấy.

Mục đích của Attack-tics, một phần, là khiến tất cả chúng ta có thể đứng ngoài đấu trường thắng-và-thua, để có thể quyết định, một cách khách quan nhất có thể, điều gì thực sự đang diễn ra trong những xung đột ta đối mặt. Nếu ta có thể gặp một người bạn đang giận hay một đứa trẻ cứng đầu mà không lo lắng về thắng thua, ta sẽ ngay lập tức trở thành những bậc cha mẹ, người bạn và người lao động tốt hơn, thấu hiểu hơn, hữu hiệu hơn.

Điểm mấu chốt, tất nhiên, là vấn đề không phải bạn thắng hay thua, mà là bạn có chọn chơi ván ấy hay không!

Nơi hoang vu lạnh giá phương Bắc
Có một ngọn núi
Dài ngàn dặm
Cao ngàn dặm Mỗi ngàn năm một lần
Một chú chim nhỏ
Bay về phương Bắc
Một chú chim nhỏ bay về phương Bắc để mài mỏ trên phiến đá lạnh cứng Khi ngọn núi
Bị mài mòn đến thế
Thì một giây của
Cõi vĩnh hằng
Đã trôi qua.

— Thơ Tây Tạng Xung đột là điều tất yếu cho mọi sự sống. Bạn không thể trốn tránh nó, và bạn cũng chẳng nên mong muốn điều đó. Xung đột là sự đối lập giữa các ý chí, nguyên tắc hay thế lực. Nó là một phần trong sinh học, tâm lý và đời sống thường nhật của chúng ta. Nó vận hành thứ âm nhạc ta nghe, những chiếc xe ta lái, và nó cho phép loài chim bay. Bạn có hình dung nổi một bản concerto mà không có xung đột và một sự hóa giải? Chúng ta sẽ phải nghe mãi một nốt nhạc không đổi suốt bốn mươi lăm phút — không nghỉ, không đổi nhịp, không đối âm, chỉ một nốt duy nhất. Và ngay cả khi đó, ta cũng khó mà nghe thấy nó nếu không có sự đối kháng của các sóng âm đập vào màng nhĩ.

Nếu chỉ qua một đêm chúng ta xóa bỏ mọi xung đột, chúng ta sẽ gặp rắc rối thực sự lớn. Các tế bào của ta sẽ ngừng tái tạo, nhưng khi ấy cũng chẳng còn sự bào mòn thân thể ta bởi thời gian, tuổi tác, thời tiết hay căng thẳng nữa. Ta không thể chống lại quán tính của một chiếc đinh nhỏ, không thể dựng một cây cầu hay một vòm cuốn cho nhà thờ lớn. Mọi định luật nhiệt động lực học sẽ biến mất, và các định luật chuyển động cũng theo chân chúng.

Những người lướt sóng sẽ tự hỏi sóng đã đi đâu mất, bởi gió, nước và thủy triều đều hòa hợp với nhau. Các thủy thủ sẽ chật vật ra khơi, bởi gió sẽ không ngừng đổi hướng thay vì đối kháng với những cánh buồm đẩy con thuyền đi. Thực ra, sẽ chẳng có gió nào cả, nhờ nhiệt độ đồng nhất trên khắp địa cầu.

Ta sẽ thấy khó mà bước đi, bởi ta luôn ở trạng thái thăng bằng, còn bước đi là một quá trình trong đó thăng bằng được lập nên, bị phá vỡ, rồi lại được lập nên. Ăn uống cũng sẽ là một quá trình hết sức khó khăn, bởi hẳn hàm răng ta chẳng muốn đối kháng với nhau để nghiền thức ăn. Hàm trên và hàm dưới của ta sẽ hòa hợp và rồi nằm cạnh nhau mất thôi!

Được rồi, điều đó là bất khả và lố bịch — nhưng coi xung đột là một thứ tà ác cũng lố bịch chẳng kém. Đã đến lúc ta phải nhìn xung đột như một chức năng của tự nhiên, thay vì giả vờ rằng nó là hình phạt cho vụ Adam và Eve lỡ dại với trái táo. Dù sao thì cây cối trong Vườn Địa Đàng cũng chẳng thể sinh hoa kết trái, bởi chính sự tan rã và tái tạo của tế bào mới tạo nên sự sinh trưởng.

Vậy nên một trong những bước đầu tiên trong tiến trình Attack-tics là chấp nhận xung đột như một phần của trật tự tự nhiên. Xung đột vốn dĩ là như vậy. Điều đó không có nghĩa là ta phải thích nó, thấy thú vị với nó, gây ra nó, tìm kiếm nó hay khoái trá với nó. Attack-tics không phải một dạng phát xít mới nào; nó là một hình thức bảo vệ thiết yếu, đòi hỏi xung đột phải được hiểu và chấp nhận đúng như bản chất của nó. Và hiểu được nó nghĩa là một phản ứng hợp lý trước xung đột trở nên khả thi — trừ khi ta coi mọi xung đột đều đáng sợ như nhau, ta nhận diện sai một xung đột, hoặc ta thậm chí không thấy nó đang tới.

MỌI XUNG ĐỘT ĐỀU ĐÁNG SỢ NHƯ NHAU Buồn thay, có những người coi mọi xung đột đều quan trọng như nhau. Ở đâu đó trong thân thể hay tâm trí họ — hoặc bất cứ nơi nào những cơ quan ấy ẩn náu — họ có một trung tâm kiểm soát xung đột không hề có bộ điều tốc, chỉ có công tắc bật/tắt. Họ phản ứng như thể đứa trẻ tay lấm bẩn cũng là vấn đề to bằng đứa trẻ đang nghịch diêm; như thể kẻ buộc tội họ ngồi lê đôi mách cũng là mối đe dọa nghiêm trọng ngang với kẻ thề sẽ giết họ.

Nói cách khác, Kẻ Phóng Đại vượt ra ngoài xung đột trước mắt, phóng đại tình huống vượt xa tỉ lệ thật của nó. Đứa trẻ tay lấm bẩn hẳn là một mối đe dọa về thẩm mỹ, thậm chí có thể là về vệ sinh, nhưng trong tình huống trước mắt, nó chỉ là mối đe dọa ở mức ưu tiên thấp, và chỉ đối với chính nó. Đứa trẻ cầm diêm có thể sạch bong, mặc cổ áo Eton và đi đôi Buster Browns bóng loáng, nhưng nó là mối đe dọa cho mọi người trong nhà cũng như cho chính nó. Chỉ riêng vì số nạn nhân tiềm tàng liên quan, xung đột của nó đã ở mức ưu tiên cao hơn.

Kẻ Phóng Đại không có chút ý niệm nào về thứ tự ưu tiên. Nhưng rõ ràng quá rồi mà, bạn nói vậy. Không ai có thể đánh đồng việc bị thiêu sống với việc thấy ghê tởm. Vậy mà, trong công việc của chúng tôi — chúng tôi đã phải xử lý những xung đột cũng bị phóng đại y như vậy. Thử hỏi anh nhân viên văn phòng coi việc đổi chỗ ngồi của mình là một xung đột ngang với việc bị sa thải thì sao? Những công việc thường ngày thật sự đầy ắp những xung đột kiểu ấy, bị gán cho mức ưu tiên cao hơn mức chúng đáng được nhận.

Hãy nhớ: Mỗi xung đột phải được nhìn nhận theo tầm quan trọng mà chính bạn ý thức gán cho nó. Không phải mọi xung đột đều đáng sợ như nhau.

NHẬN DIỆN SAI XUNG ĐỘT Nhận diện sai xung đột cũng nguy hiểm chẳng kém việc coi mọi xung đột đều đáng sợ như nhau. Nó cũng phổ biến chẳng kém. Đặc trưng nhất là Kẻ Nhận Diện Sai mắc một trong hai lỗi nghiêm trọng: 1) Anh ta thấy xung đột ở nơi không hề có; hoặc 2) anh ta đọc sai xung đột và gây chiến về một chuyện khác hẳn với chuyện cuộc chiến thực sự xoay quanh. Kẻ Nhận Diện Sai là người có xu hướng biến mọi xung đột thành tình huống được/mất. Cơ chế định khung của anh ta, cách anh ta diễn giải điều mình thấy, đã hỏng hóc, và anh ta cần tìm một góc nhìn mới.

Trước tiên hãy nhìn vào Kẻ Nhận Diện Sai Loại I: người thấy xung đột ở nơi không hề có. Bill là Kẻ Nhận Diện Sai kinh niên của chúng ta. Anh làm cho một công ty lớn, Jack cũng vậy, và quá khứ của Jack cho thấy anh là một người khá công bằng. Một hôm trong bữa trưa, Jack nói: “Ông sếp bảo ông ấy phát ngấy những bản ghi nhớ dài dòng rồi.” Giờ thì Bill vốn luôn sợ viết lách, bởi anh khó lòng diễn đạt cho rõ ý. Anh khổ sở vì mọi thứ mang chữ ký của mình. Vì điểm yếu ấy, không khó hiểu khi Bill, qua khung quy chiếu hạn hẹp của mình, nhận diện rằng Jack vừa tấn công anh. Chê bai anh. Anh thậm chí có thể đi xa đến mức tưởng tượng rằng đây là cách ông sếp và Jack nói với anh rằng bài viết của anh thật tồi tệ. Trong đầu anh hiện lên hình ảnh Jack và ông sếp đang khúc khích cười về những bản ghi nhớ dài lê thê của mình.

Điều đó khiến Bill tức giận. Trước cả khi xô đẩy thậm chí chưa kịp đến gần nhau, Bill quay sang Jack và nói: “Chà, ngoài cái nhà thương điên ra thì chẳng ai hiểu nổi đống rác rưởi anh viết đâu!”

“Ý anh là gì?” Jack đáp lại. Và thế là xung đột bùng nổ. Chắc chắn là có khả năng Jack và ông sếp đã nhắm thẳng vào Bill như kẻ viết ghi nhớ dài dòng. Đây có thể là cách ông sếp chuyển lời đến Bill, ở mức rủi ro thấp, mà không làm anh bẽ mặt. Nhưng dẫu vậy, có gì đáng để gây chiến chứ? Hoặc Bill viết ghi nhớ dài, hoặc anh không viết; và nếu anh viết, liệu anh có thể thuyết phục được ai rằng bài viết của mình ngắn gọn? Mà rốt cuộc anh muốn thuyết phục ai? Nói ngắn gọn, Bill đã quên tự hỏi một trong những câu hỏi quan trọng nhất ở Chương I: Đây có phải là một tình huống được/mất không? Câu trả lời, dĩ nhiên, là không. Jack chỉ đưa ra một lời nhận xét. Dù Jack có độc địa đến đâu, ở đây cũng chẳng có cuộc thi nào, và Bill sẽ khôn ngoan hơn nhiều nếu chỉ ghi nhớ thông tin ấy để suy nghĩ và tham khảo về sau.

Thay vào đó, Bill chọn nhận diện sai sự việc như một cuộc thi mang tên “Tôi ổn, và chắc là hơn anh.” Khi làm vậy, anh quên xem xét một yếu tố vận hành quan trọng của sự việc: quá khứ của Jack. Không có gì trong hành vi trước đây của Jack có thể khiến Bill tin rằng lời nói ấy là một đòn tấn công. Mỗi xung đột phải được nhìn không chỉ trong bối cảnh hiện tại mà còn như kết quả của mọi thứ đã diễn ra trước đó.

Loại Kẻ Nhận Diện Sai thứ hai mắc lỗi đọc sai chuyện mà cuộc tranh cãi thực sự xoay quanh. Kết quả là anh ta thắng trận chiến mình đang đánh nhưng thua cuộc chiến mà anh ta không thể thấy.

Sheila và Phil đã kết hôn được hai năm. Họ có cái mà bạn bè họ gọi là một “mối quan hệ hiếu chiến.” Một thôi thúc vô danh nào đó thúc đẩy họ tạo ra những tình huống được/mất về đủ mọi thứ, từ chuyện ai rửa bát đến chuyện gì sẽ diễn ra trên giường.

Trong tình huống sau đây, Sheila và Phil vừa trải qua một lần ân ái khá tầm thường. Sheila thấy không thỏa mãn, còn Phil thấy mình bị kẹt với một người bạn tình hờ hững. Sheila mở màn đòn tấn công đầu tiên:

Hãy để ý Sheila khéo léo đến mức nào: cô che giấu cảm giác bất mãn của mình bằng cách tấn công chuyện tiêu tiền của Phil. Giờ thì chiếc tivi đại diện cho sự lừa dối trên giường mà cô cho rằng mình phải nhận từ Phil. Hơn nữa, cô đang “giả dối bằng sự thành thật” khi dùng cách tiếp cận trực diện: “Em thực sự giận…” Bởi ngày nay, việc nói thẳng cảm xúc của mình được coi là trung thực, tốt đẹp và đúng đắn, nên cô tỏ ra rất mạnh mẽ như một người thẳng thắn. Đáng tiếc là cô thẳng thắn về nhầm chuyện.

Phil mắc lỗi khi đáp lại lập luận mà Sheila đã nêu ra về chiếc tivi. Nếu là người nhận diện giỏi hơn, anh sẽ cảm nhận được rằng cô đang bực bội về một chuyện khác và cố giúp cô giải quyết chuyện ấy. Thay vào đó, anh đấm nắm tay xuống gối.

Hay lắm Phil! Anh đã đánh trúng chỗ Sheila đau nhất. Anh tấn công cả tính phù phiếm lẫn chuyện tiêu xài quá đà của cô. Để ý rằng cả hai đều chẳng tiến gần hơn chút nào tới điều ẩn sau cuộc cãi vã.

Giờ thì cô chơi đúng trò cũ, tranh luận từng điểm một và phản công vào khiếu thẩm mỹ của Phil.

Trận chiến tiếp diễn, cả Phil lẫn Sheila, dù ý thức hay vô thức, đều nhận diện sai điều mà cuộc cãi vã thực sự xoay quanh. Cuối cùng Phil thắng — hoặc tưởng là mình thắng — bằng cách cộng hết mọi thứ Sheila đã mua trong hai năm qua và chứng minh không thể chối cãi rằng anh ít hoang phí hơn cô.

Thật là tuyệt diệu phải không? Hãy nghĩ đến bao nỗi thống khổ và bao năng lượng vừa đổ vào một cuộc cãi vã, một xung đột, mà chẳng qua chỉ để che giấu điều mà cuộc cãi vã thực sự xoay quanh. Nhưng chúng ta cứ mãi làm đúng như Sheila và Phil đã làm, phải không? Thường nhất là ta làm vậy vì ta thật sự không biết điều gì đang làm mình phiền muộn. Và đôi khi ta làm vậy vì ta sợ điều mà cuộc chiến thật sự có thể xoay quanh.

Những cuộc cãi vã che màn khói này sẽ còn tiếp diễn cho đến khi vấn đề lớn hơn được gỡ ngòi theo cách nào đó. Cho đến khi điều ấy xảy ra, vấn đề lớn hơn vẫn ở phía sau hậu trường, tiếp sức cho những trận chiến vụn vặt ấy.

Vậy nên, một lần nữa, điều thiết yếu là bạn phải biết mỗi xung đột thực sự xoay quanh chuyện gì. Bạn phải lùng ra vấn đề lớn hơn bằng cách xem xét điều gì vừa diễn ra ngay trước đó và đặt ra vài câu hỏi thích đáng: Còn điều gì khác đang làm tôi và anh ấy hay cô ấy phiền lòng? Còn điều gì khác mà chuyện này có thể xoay quanh? Tôi có thể đang che giấu điều gì? Cảm xúc của tôi có tương xứng với tầm quan trọng của xung đột không, hay vì lý do nào đó mà tôi đang phản ứng thái quá? Lý do ấy có thể là gì?

Lần tới, khi bạn cảm nhận rằng kẻ tấn công mình đang ngụy trang vấn đề thật, hãy bình tĩnh hỏi: “Đây có phải là điều thực sự làm anh/chị phiền lòng, hay còn chuyện gì khác?” Kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy rằng, ít nhất thì kẻ tấn công cũng sẽ khựng lại vài giây. Kẻ tấn công lý trí và tự biết mình hơn sẽ thừa nhận điểm của bạn. Kẻ ít tự biết mình hơn sẽ xông tới trên điểm vụn vặt, nhưng không còn quyết tâm như trước nữa. Và bạn sẽ có thể tự chúc mừng mình vì đã nhận diện đúng một xung đột.

Những Kẻ Phóng Đại và Những Kẻ Nhận Diện Sai, phần lớn, là một lũ người ưa gây gổ, được biết đến như những tay đấu — đôi khi theo nghĩa tích cực, đôi khi theo nghĩa tiêu cực. Có lẽ họ không “thắng” thường xuyên lắm, ngay cả theo cách đánh giá của chính họ. Kiểu người tiếp theo thì hoàn toàn ngược lại. Anh ta hay cô ta dường như đã đầu hàng cuộc sống, và hệ quả là bỏ lỡ rất nhiều điều đang diễn ra.

Kẻ Nhận Diện Thất Bại giống Kẻ Nhận Diện Sai ở chỗ khung nhìn của anh ta cũng khiếm khuyết như vậy. Tuy nhiên, Kẻ Nhận Diện Thất Bại không thấy xung đột sai; anh ta chẳng thấy xung đột nào cả, ngay cả khi anh ta đang ở ngay giữa nó. Anh ta đeo một cặp kính che mắt được chế tạo đặc biệt và lướt đi thẳng vào cõi quên lãng.

Lấy Joanne, một Kẻ Nhận Diện Thất Bại khá điển hình. Cô có hai loại bạn: những người thích cô vì cô không bao giờ nổi giận, và những người phát điên với cô vì cô không bao giờ nổi giận. Lời nói của cô đầy những câu như “Chà, chắc cô ấy không có ý như vậy đâu,” “Đâu có gì anh làm được về chuyện ấy.”

Giờ thì, bình tĩnh và thấu hiểu đâu có gì sai. Khó khăn của Joanne nằm ở chỗ sự bình tĩnh và thấu hiểu của cô là những phản ứng không thích đáng trước những sự việc thực tế của cuộc sống. Cô đã mua chuộc sự dấn thân của mình.

Lấy những lần cô tiếp xúc với Angela, người mà vì những lý do riêng của mình luôn xoay xở nói với Joanne những điều tương đối ác ý. “Cậu đang lên cân à?” “Cậu có chắc là mình đẹp nhất khi mặc đồ xanh không?” “Nếu là cậu, tớ sẽ kiện thợ làm tóc của cậu tội hành nghề ẩu.” Không đòn nào trong số ấy — và ta biết chúng là những đòn tấn công, nhờ quá khứ của Angela cũng như cách hỏi đặc trưng của cô ta thay vì đưa ra lời nhận xét — là chuyện trời long đất lở trong cục diện tối hậu.

Nếu Joanne không hề phản ứng gì, người ta cũng chẳng chết đói và Joanne cũng chẳng chết dưới tay Angela. Nhưng Joanne có quyền sống cuộc đời mình mà không phải chịu đựng sự càu nhàu của Angela, và với tư cách là bạn của Angela, cô có trách nhiệm chỉnh đốn cô ta. Hơn nữa, một vấn đề khác của việc Nhận Diện Thất Bại là những xung đột nhỏ bị bỏ qua sớm muộn cũng có thể leo thang thành những xung đột lớn, khó chịu. Đó là bởi bản chất của những kẻ tấn công là cứ tiếp tục tấn công cho đến khi họ nhận được phản ứng mà cấu trúc tính cách của họ đòi hỏi. Họ sẽ không cạn kiệt rồi biến mất — cho đến khi họ bị gọi ra về hành vi của mình.

Trên trang giấy, cuộc trò chuyện này có thể trông lố bịch, nhưng chúng tôi đã từng nghe những cuộc đối thoại tương tự. Joanne bắt đầu bằng việc mất tự tin vào cảm nhận thể chất của mình và kết thúc bằng việc tự hỏi liệu cuộc sống có đáng sống hay không. Angela cứ tiếp tục chọc ngoáy, khiến mình thấy cao siêu hơn, và cô ta sẽ tiếp tục chọc ngoáy cho đến khi Joanne hiểu ra thông điệp. Angela đang tìm kiếm xung đột, đó là cách cô ta khiến mình thấy dễ chịu. Cho đến khi có được cuộc cãi vã, cô ta sẽ không buông tha. Cho đến khi đã gây ra tổn hại, cô ta sẽ không dừng lại.

Và họ sẽ cãi nhau về chuyện gì chứ? Về việc Joanne trông có xanh xao hay không? Về việc khiếu thẩm mỹ của cô có tồi tệ hay không? Người ta còn cãi nhau vì những chuyện nhỏ nhặt hơn thế. Ngày nào cũng vậy…

Vấn đề cuối cùng của việc trở thành Kẻ Nhận Diện Thất Bại là rốt cuộc bạn sẽ bị đánh gục. Bạn bỏ lỡ hết tín hiệu này đến tín hiệu khác, dấu hiệu này đến dấu hiệu khác cho đến khi quá muộn. Ví dụ, trong tình huống Jack-và-Bill ở mấy trang trước, Bill sẽ còn tệ hơn nữa nếu anh không nhận diện được xung đột liên quan đến những bản ghi nhớ, bởi anh sẽ cứ tiếp tục viết theo đúng lối cũ và đánh mất cơ hội hoàn thiện mình trong nghề. Đôi khi Nhận Diện Thất Bại còn tệ hơn Nhận Diện Sai. Kẻ Nhận Diện Sai liều lĩnh hành động không thích đáng; Kẻ Nhận Diện Thất Bại liều lĩnh không hành động gì cả.

Hãy nhớ: Điều quan trọng là phải nhận diện xung đột ở nơi nó tồn tại. Nếu bạn tuân theo những quy tắc quan trọng này, bạn không thể thất bại.

1) Cân nhắc quá khứ.

2) Cảnh giác với những câu hỏi thật ra là những lời khẳng định. (“Cậu có chắc là mình nên mặc đồ vàng không?” thường có nghĩa là “Tớ không nghĩ cậu nên mặc đồ vàng!”)

3) Quan sát gương mặt (đặc biệt là đôi mắt), thái độ, hơi thở, tư thế, v.v. của người ấy.

4) Lắng nghe kỹ điều được nói ra và, cũng quan trọng không kém, điều không được nói ra.

Khi xử lý xung đột:

1) Đừng coi mọi xung đột đều đáng sợ như nhau.

2) Nhìn xung đột đúng như bản chất của chúng, không phải như vẻ ngoài của chúng.

3) Thấy xung đột nếu nó có đó. Bạn không cần phải hoang tưởng hay phòng thủ, chỉ cần tỉnh táo và cảnh giác.

Vậy, để tổng kết cuộc khảo sát của chúng ta về xung đột, ta biết rằng xung đột là một hằng số, một điều hiển nhiên trong tự nhiên, và nó không mang sẵn một hệ giá trị nào. Xung đột không tốt cũng không xấu; nó vốn dĩ là như vậy. Nhìn nó theo cách này, bạn có thể bắt đầu đánh giá xung đột với mục tiêu phản ứng thích đáng và hiệu quả hơn.

Xung đột phải luôn được xử lý sao cho ta nhớ rằng cứu cánh chân chính duy nhất của nó là hòa bình.

— Alexander Pope Như chúng tôi đã nói suốt từ đầu, trong bất kỳ tình huống xung đột nào, bạn đều có quyền chọn lựa giữa các chiến lược hay cách phản ứng khả dĩ. Rắc rối của hầu hết mọi người là họ quên mất sự thật ấy và say mê một cách phản ứng duy nhất nào đó. Chẳng bao lâu sau, cách phản ứng của họ trở nên dễ đoán đến mức những kẻ tấn công tiềm tàng có thể biến họ thành nạn nhân gần như không tốn chút công sức. Hãy dành một chút thời gian xem bạn có nhận ra cách mình thường phản ứng khi bị tấn công không. Bạn quát tháo? Gào thét? Khóc? Bỏ chạy? Hãy cố nhớ lại cuộc xung đột gần nhất mình tham dự và mô tả cách bạn đã xử lý nó. Nếu bạn không nhớ chính xác mình đã hành xử thế nào, thì thử đặt mình vào tình huống sau đây.

Hai giờ sáng ở một thành phố lớn đông đúc.

Bạn ở một mình trong xe. Chỗ đỗ xe khan hiếm vô cùng. Có một chỗ trống ngay bên ngoài nơi bạn nghỉ qua đêm, và một bãi đỗ xe mở suốt đêm cách đó hai mươi dãy nhà. Chỗ gần thì miễn phí; bãi đỗ sẽ tốn của bạn năm đô cho một đêm.

Bạn và một tài xế khác cùng lúc tới chỗ trống ấy.

Không chiếc xe nào có được chỗ ấy trừ khi chiếc kia nhường.

Bạn làm gì?

Hãy trung thực với chính mình hết mức có thể và ghi ra giấy điều bạn nghĩ là phản ứng thật sự của mình. (Và nhớ nhé, bây giờ là hai giờ sáng.) Bạn sẽ:

1) tranh cãi với tài xế kia?

2) chờ cho anh ta bỏ đi?

3) quên chỗ ấy đi và lái tới bãi đỗ xe?

4) gọi cảnh sát?

5) thử lý lẽ với tài xế kia?

6) làm điều gì khác?

Giờ hãy thử lại tình huống cũ, thêm vào vài yếu tố khác. Bạn phản ứng thế nào nếu:

1) tài xế kia to lớn hơn bạn?

2) tài xế kia nhỏ bé hơn bạn?

3) sáng hôm sau bạn có một buổi phỏng vấn xin việc rất quan trọng?

4) tài xế kia nói với bạn rằng anh ta có người vợ ốm trên gác và cần về với cô ấy gấp, nhưng bạn không chắc anh ta có đang nói dối không?

5) bạn có một người khách đi cùng trong xe, người mà bạn yêu đến phát điên?

Hãy viết ra điều bạn cảm thấy phản ứng thật sự của mình sẽ là gì trong mỗi tình huống ấy, với những hoàn cảnh chúng tôi đã nêu.

Có phải mọi phản ứng của bạn đều thuộc một kiểu nhất định? Nói cách khác, bạn có xu hướng tranh cãi nhiều hơn là nói “kệ nó” rồi lái tới bãi đỗ mở suốt đêm không? Hay bạn có xu hướng cố lý lẽ với tài xế kia hơn? Hãy xem bạn có tìm ra một khuôn mẫu trong các phản ứng của mình không.

Giờ thì bạn hẳn đã có một ý niệm khá rõ về việc mình là kiểu người xử lý xung đột nào: một tay đấu, một kẻ né tránh, một người thích nói lý, một kẻ nói dối vô hại, một người gọi cảnh sát, hay bất cứ thứ gì. Không có gì cố hữu sai trái với bất kỳ phản ứng nào trong số ấy trước xung đột. Điều sai trái là xu hướng xử lý mọi xung đột của bạn theo đúng một cách như nhau. Một cách tiếp cận cân bằng trong quản lý xung đột đòi hỏi một phản ứng được cân nhắc kỹ lưỡng, thích hợp với từng sự việc. Attack-tics sẽ dạy bạn rằng có rất nhiều lựa chọn mở ra cho bạn khi bạn cần phản ứng.

Giờ hãy nhìn vào một cuộc đối đầu trực diện kinh điển để tìm hiểu xem những lựa chọn ấy rốt cuộc là gì. Cuộc đối đầu diễn ra giữa Robin Hood và Little John. Họ ngồi trong hai chiếc xe hay đi bộ cũng chẳng khác gì nhau, và cây cầu độc đạo cũng chẳng khác gì chỗ đỗ xe cuối cùng còn lại.

Chẳng bao lâu [Robin] tới một nơi có con suối chảy ngang con đường. Ngựa thì lội qua chỗ cạn, nhưng khách bộ hành có thể qua bằng một cây cầu gỗ dài và hẹp, không có lan can *Trích từ Robin Hood, nhà xuất bản John C. Winston Company, 1913. tay vịn. Robin bước lên cầu để đi sang, và đúng khoảnh khắc anh làm vậy, một gã khổng lồ, một người to lớn như mãnh thú, bước lên đầu cầu bên kia. Mỗi người bước tới thật nhanh, tưởng rằng người kia sẽ nhường, và họ gặp nhau ở giữa cầu.

… Robin thử anh ta ngay lập tức. “Nhường đường đi, anh bạn!” anh hét lên. “Ý ngươi là gì khi bước lên cầu trong khi ngươi thấy ta sắp đi qua, và cây cầu này không đủ rộng cho hai người?”

Kẻ lạ mặt, ngoài thanh gươm, còn mang theo một cây gậy dài bảy thước, to và nặng, một cây gậy tày đáng sợ. Anh ta giờ đây lặng lẽ tựa vào nó và mỉm cười nói: “Và vì sao ta phải né sang một bên vì ngươi hả, cung thủ? Để ta nói cho ngươi biết rằng ta chưa từng né sang một bên vì bất kỳ ai, và chẳng thấy lý do gì để bắt đầu vào ngày hôm nay.”

Thế là Robin đặt cung lớn bằng gỗ thủy tùng Tây Ban Nha và ống tên mũi nhọn sang một bên, chạy tới một bụi rậm cạnh dòng suối, chặt cho mình một cây gậy chắc bằng gỗ sồi. Khi anh quay lại với cây gậy, kẻ lạ mặt vẫn đang tựa vào cây gậy dài của mình giữa cầu.

“Ta sẽ đánh nhau ngay tại chỗ gặp này,” Robin Hood hét lên, “và kẻ nào đánh ngã người kia xuống suối sẽ là kẻ thắng.”

“Đồng ý!” gã lạ mặt khổng lồ hét lên, và hai đấu sĩ đối mặt nhau đầy cảnh giác, đặt chân cẩn trọng trên tấm ván hẹp, nắm chắc cây gậy của mình ở khoảng giữa để sẵn sàng tấn công hay phòng thủ.

Trong vài khoảnh khắc, hai nhà vô địch xoay gậy tít mù, thăm dò, đánh, đỡ, mỗi người tìm một sơ hở trong thế thủ của đối phương. Robin là người đầu tiên giáng được một đòn vào thân. Anh giả vờ đánh vào đầu kẻ lạ mặt; kẻ kia vội nâng gậy lên đỡ, và Robin, đổi thế nắm và đổi hướng đòn đánh với tốc độ cùng sự khéo léo tuyệt vời, giáng vào đối thủ một cú đập trời giáng ngang sườn.

Gã khổng lồ gầm lên giận dữ, và đáp trả bằng một nhát chém kinh hồn đến mức không ai có thể đứng vững trước nó. Nhưng Robin né được nhanh nhẹn, và đáp lại bằng một cú gõ mạnh ngang vai. Nhưng ngay khi cú ấy giáng xuống, kẻ lạ mặt xoay cây gậy trong tay và tung một đòn hiểm vào đầu Robin. Chỉ nhờ sự nhanh nhẹn của Robin mà anh không bị đánh ngã nhào xuống suối, và dù vậy anh cũng không hoàn toàn thoát. Cây gậy của gã to con lướt ngang đầu anh, rạch toác đỉnh đầu và khiến máu chảy ròng ròng xuống một bên mặt.

Điều này khiến Robin nổi giận đến mức anh giáng cả một tràng đòn vào đối thủ nhanh đến mức gã cao lớn hoàn toàn bị đẩy vào thế phòng thủ. Anh ta buộc phải đỡ, đỡ, đỡ suốt.

Hết lần này đến lần khác, cây gậy nhanh nhẹn của Robin đánh trúng thân gã to con, nhưng gã cao lớn không hề nhường một tấc, mà vẫn chiến đấu kiên cường. Bỗng nhiên gã khổng lồ trả lại tất cả những cú đập của Robin Hood một lần và mãi mãi. Dồn hết sức lực khủng khiếp của mình, gã giáng cây gậy lớn xuống với toàn bộ sức mạnh của đôi tay dài và thân hình vạm vỡ. Robin đỡ, nhưng dù cây gậy của anh được cầm đúng cách, anh cũng chẳng khác nào cố đỡ một tia sét. Cú đánh kinh thiên giáng xuống. Nó bẻ gãy cây gậy của Robin Hood làm đôi, nó giáng xuống thân Robin với lực hầu như không giảm chút nào, và hất anh bay vọt xuống suối.

“Ha, ha, thưa ngài Cung thủ!” kẻ lạ mặt cười vang vui vẻ; “Giờ ngươi ở đâu rồi?”

“Thề có trời… ta nghĩ mình đang ở dưới suối đúng là phải lắm, và ngươi đã thắng trận này. Nhưng ta thành thật nói rằng ngươi đã thắng một cách công bằng.”

Chúng tôi dám chắc đã không ít năm kể từ lần cuối hầu hết các bạn đọc đoạn ấy, và chắc chắn cách hành xử cùng văn phong của nó có vẻ xa lạ với thời đại chúng ta. Luôn là một cú sốc khi thấy Robin vội vã rời cầu để đi lấy gậy, và Little John thật sự chờ anh quay lại thay vì lợi dụng lúc anh vắng mặt để đi hết quãng đường! Nhưng, dẫu lãng mạn đến thế, liệu nó có xa rời đời thường đến vậy không? Ngày nào bạn cũng thấy Robin Hood và Little John trên một vỉa hè đông đúc. Họ mang cặp táp thay vì gậy dài, nhưng họ cũng cứng đầu và quyết tâm không nhường đường y như thế. Các doanh nhân chơi những màn trọng tài hòa giải đầy mâu thuẫn và bế tắc chẳng kém gì Robin Hood. Và trong hầu hết các cuộc hôn nhân đều có những ngày người vợ đứng ở đầu này cây cầu hẹp còn người chồng ở đầu kia, và lũ trẻ hẳn biết rõ rằng thể nào cũng có người kết cục dưới nước! Với chúng tôi, câu chuyện này là một ẩn dụ tuyệt vời cho hầu hết những xung đột ta đối mặt.

Rõ ràng Robin và Little John đã có một quyết định có ý thức là đánh nhau, biến sự việc thành một cuộc thi — một tình huống được/mất kinh điển. Còn những chiến lược nào khác mở ra cho họ?

Thứ nhất, Robin hoặc Little John đều có thể bỏ chạy. Vậy rút lui là một lựa chọn khác vốn mở ra cho họ.

Thứ hai, họ có thể đàm phán: bàn bạc vấn đề, đánh giá các ưu tiên của mình, và đạt được một kiểu thỏa hiệp nào đó. Robin có thể nói với Little John rằng anh cần qua cầu trước vì có việc gấp gáp nào đó với Quan Cảnh sát trưởng Nottingham, và Little John có thể nhường đường, thừa nhận rằng anh ta chỉ đi dạo mà thôi.

Thứ ba, mỗi người có thể quyết định không làm gì cả. Họ có thể chờ cho đối phương bỏ đi, đứng lặng lẽ, để xem điều gì sẽ xảy ra.

Một lựa chọn nữa họ có thể dùng là đánh lừa. Little John có thể hét lên: “Gấu! Chạy mau!”

Và cuối cùng, riêng có ở Attack-tics là lựa chọn xung đột thứ sáu, Aiki (đọc là “ai-ki”), trong tiếng Nhật nghĩa là “sự hợp lưu.” Chúng ta sẽ xem chi tiết nó vận hành ra sao ở phần sau.

Vậy, để tóm lại, trong bất kỳ tình huống xung đột nào, chúng ta có những lựa chọn sau đây:

1) Đánh trả

2) Rút lui

3) Đàm phán

4) Không làm gì

5) Đánh lừa

6) Aiki (Hợp lưu) Điều tối quan trọng là phải hiểu rằng trong At tack-tics, những lựa chọn này không hề mang sẵn trong chúng bất kỳ hàm ý giá trị nào. Chừng nào chúng còn được áp dụng một cách có ý thức, chúng không tốt cũng không xấu, không đúng cũng không sai. Chúng hoặc thích hợp với một sự việc xung đột, hoặc không thích hợp với một sự việc xung đột. Vì vậy, khi đọc cuốn sách này, hãy cố quên hết những quan niệm trước đây của bạn rằng “đánh nhau” là tốt và nam tính còn “Không làm gì” là xấu và hèn nhát. Hãy sớm gạt bỏ ý nghĩ rằng Rút lui là trốn tránh thực tại hay thiếu tinh thần thể thao. Đàm phán không hợp lý hơn cũng không bất hợp lý hơn bất kỳ phương thức phản ứng nào khác. Không làm gì không phải là bỏ cuộc; đó là không làm gì. Đánh lừa không phải một tội lỗi, đó là một phương tiện để xử lý kẻ tấn công. Nó không thú vị hơn cũng không kém phần xứng đáng so với bất kỳ lựa chọn nào khác.

Bạn càng sớm gạt bỏ được những hàm ý thông thường của những từ này, bạn càng sớm trở nên thành thạo hơn trong việc xử lý đòn tấn công. Kinh nghiệm cho thấy rằng việc lội qua những cảm xúc gắn với từ ngữ chỉ làm bạn chậm lại mà thôi.

Bởi vì ở đây chúng ta đang nói về đòn tấn công, và phản ứng của bạn trước đòn tấn công. Nhưng hệ thống của chúng tôi không được thiết kế để chỉ cho bạn cách tấn công người khác. Nó không được thiết kế để chỉ cho bạn thêm nhiều cách hạ gục ai đó. Trọng tâm của Attack-tics là giúp bạn xử lý những người giẫm lên bạn, những người gây ra những đòn tấn công vô cớ (theo như bạn thấy) vào con người bạn, tính cách bạn, cảm xúc bạn và cảm nhận của bạn về chính mình như một con người.

Trong suốt phần tiếp theo, chúng tôi sẽ giả định rằng bạn là người nhận đòn tấn công, chứ không phải kẻ khơi mào xung đột. Sáu lựa chọn — Đánh trả, Rút lui, Đàm phán, Không làm gì, Đánh lừa, và Aiki (Hợp lưu) — chỉ là những lựa chọn của bạn khi bạn là mục tiêu của sự hung hãn của người khác.

Vậy giờ hãy xem xét từng lựa chọn xung đột của bạn một, kèm vài gợi ý về cách và thời điểm tốt nhất để dùng mỗi lựa chọn. Và vì sao.

Trong hệ thống Attack-tics, kẻ tấn công được biểu trưng bằng hình tam giác tô bóng ở phía trên:

Nếu hai người cùng dấn vào tấn công và Đánh trả, sự việc được biểu diễn như thế này:

Trong suốt cuốn sách, người bị tấn công, nhân vật Bạn, sẽ được biểu trưng bằng hình khối ở phía dưới. Về sau, trong chương về hình học, bạn sẽ thấy chính xác các biểu tượng này tương tác với nhau ra sao. Trong lúc chờ đợi, đáng lưu ý ở đây rằng việc chọn hình tam giác — chĩa về phía xung đột — không phải là tùy tiện. Hình dạng ấy, hình học của tam giác, mang trong nó tinh thần của một đòn tấn công tập trung: sự lao tới từ một nền tảng vững chắc. Tính góc cạnh của hình dạng ấy thậm chí còn gợi lên sự va chạm giữa các ý chí, nguyên tắc hay thế lực. (Như ta sẽ thấy với những phản ứng khác, những hình khối khác biểu thị những cảm giác hoàn toàn khác.)

Ngay cả khi đang viết, chúng tôi vẫn ý thức được rằng Đánh trả là một trong những phản ứng phản tác dụng nhất trong hầu hết các tình huống xung đột. Chắc chắn đó là chiến thuật được dùng một cách kém khôn ngoan nhất và phổ biến nhất trong toàn bộ từ vựng của xung đột.

Nếu điều này không gợi lại ký ức về sân chơi trong xóm, thì chẳng gì gợi nổi. Đó là (và, buồn thay, vẫn tiếp tục là) kiểu phản ứng thất bại với chúng ta nhiều nhất:

Thật ra khoảng cách giữa cuộc cãi vã này và cuộc cãi vã trong cảnh sân chơi chẳng là bao. Không ai từng “thắng” những cuộc đấu ấy, và chẳng có kiểu hóa giải hay hòa hợp nào — mà đó vẫn là mục tiêu của chúng ta — hề nảy sinh từ chúng.

Vậy mà có những lúc Đánh trả lại là phản ứng thích đáng nhất trước một tình huống xung đột.

Đánh trả nên là phương án cuối cùng của bạn, sau khi bạn đã xác định rằng không thể Rút lui, không có cơ hội Đàm phán, Đánh lừa hay Hợp lưu, và bạn buộc phải làm điều gì đó. Nói cách khác, Đánh trả là giải pháp cuối cùng.

Và chúng tôi hoàn toàn nghiêm túc về điều đó. Bạn phải học cách cưỡng lại thôi thúc đầu tiên là vung tay đánh loạn xạ vào kẻ tấn công. Có nhiều trường hợp người ta chống trả kẻ cướp và mất mạng. Nếu chọn một phản ứng khác, có lẽ họ đã sống.

Hãy Đánh trả khi đó là vấn đề sống còn (của bạn hay của người khác) và bạn không còn lựa chọn nào khác.

Quyết định là của bạn, và bạn phải cân nhắc nó một cách khách quan nhất có thể để chắc chắn rằng mình thật sự đã cạn các lựa chọn khác. Tuy nhiên, khi đó là vấn đề sinh tồn, cuộc sống cho bạn quyền Đánh trả.

Đánh trả có thể là phản ứng thích đáng nhất trước xung đột khi đó là vấn đề ưu tiên nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của bạn.

Vậy điều gì tạo nên một ưu tiên nghiêm trọng? Một lần nữa, bạn phải là người phán xét điều đó. Nhưng hãy nhớ rằng cái tôi — mong muốn không bị trông xấu của bạn — thường ngụy trang thành ưu tiên nghiêm trọng. Hãy giả sử bạn chắc chắn rằng mình đang chiến đấu vì một điều thật sự lớn lao. Trong lúc nóng giận, bạn nghe chính mình hét lên: “À, nhưng đây là vấn đề nguyên tắc!” Đó phải là một dấu hiệu cảnh báo cho bạn. Nếu bạn đang dấn vào một xung đột và nghe chính mình nói “Đây là vấn đề nguyên tắc,” hãy dừng Đánh trả lại và xem xét những lựa chọn, những chiến lược khác. Đôi khi bạn sẽ chiến đấu vì một nguyên tắc thuộc ưu tiên nghiêm trọng; nhưng nếu đúng là vậy, bạn sẽ không cần phải nhắc nhở chính mình hay đối thủ về sự thật ấy. Bạn không chiến đấu chống lại sự đàn áp tôn giáo hay thành kiến chủng tộc rồi gào lên: “Tôi chỉ chiến đấu vì nguyên tắc bình đẳng thôi!” Bạn chỉ chiến đấu. Vậy mà chúng ta liên tục gặp những người Đánh trả về chuyện phân chia công việc cho công bằng, trong khi thật ra họ chỉ muốn trốn việc giặt giũ!

Hãy nhớ, Đánh trả vì một nguyên tắc là điều ổn, nhưng chỉ khi nguyên tắc ấy thuộc ưu tiên nghiêm trọng.

Thật ra, tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là bạn đưa lên ý thức những lý do khiến bạn chọn lựa phương án. Hãy đưa ra quyết định với toàn bộ tính khách quan mà bạn có thể có.

Để ôn lại, Đánh trả là phản ứng thích đáng khi

1) mọi lựa chọn khác đã khép lại hoặc cạn kiệt; 2) đó là vấn đề sống còn; hoặc 3) đó là vấn đề ưu tiên nghiêm trọng. Rõ ràng, nhất là khi bạn đang bị đe dọa về thân thể, không phải lúc nào cũng có thể đứng yên mà rà soát các lựa chọn và biến mọi sự việc thành một trò xếp hình nhận thức (“Khoan đã, sếp, tôi đang cố xem nên Rút lui hay đập cho ông một trận…”). Rất nhiều xung đột thường ngày của ta ập đến nhanh đến mức ta phải tin vào trực giác, vào phản ứng ruột gan của mình. Nhưng những phản ứng ấy phải là những phản ứng có hiểu biết, và Attack-tics là một cách rèn luyện chúng, đưa lên ý thức những khả năng mà trước đây có thể đã tuột khỏi bạn.

Giờ thì bạn đã nắm khá vững “khi nào” nên Đánh trả, có hai yếu tố của lựa chọn xung đột này bạn cần cân nhắc trước khi tung ra bất kỳ phản ứng phòng vệ đúng đắn nào: những quy tắc tổng quát và việc đánh giá tình huống.

Các quy tắc Đánh trả Quy tắc #1: Bạn phải biết ở mức sâu nhất có thể rằng bạn có quyền được sống, và toàn thể vũ trụ chứng nhận quyền của bạn được chiến đấu để giữ lấy sự sống ấy. Khi bạn hiểu rõ quy tắc này, bạn có thể bước vào bất kỳ cuộc vật lộn nào với toàn bộ sự dấn thân. Đối thủ của bạn sẽ cảm nhận được tinh thần bạn, và nếu còn chút lý trí, anh ta sẽ rút lui.

Quy tắc #2. Hệ quả của Quy tắc #1 là: Đừng bao giờ Đánh trả chống lại bất kỳ ai không còn gì để mất. Hãy tìm một lối thoát khác. Ví dụ, giả sử bạn bất ngờ gặp một kẻ đột nhập trong nhà mình, và hắn đủ mất thăng bằng, bị dồn vào đường cùng, hay loạn trí đến mức sẵn sàng vứt bỏ mạng sống của mình hơn là bị bắt. Hãy tránh đường. Tương tự, nếu bạn đối đầu với một người không quan tâm bạn có sa thải anh ta hay không, một người hoàn toàn sẵn sàng đặt cả sinh mạng mình lên bàn cân, hãy nhận biết điều đó và đừng để cảm giác anh hùng của bạn ép mình phải Đánh trả.

Quy tắc #3. Quy tắc cơ bản thứ ba của Đánh trả, và là một trong những quy tắc quan trọng nhất cần khắc sâu vào lòng, là: Dùng mức lực tối thiểu cần thiết để khôi phục hòa hợp. Cảm xúc của bạn có thể mách bảo bạn nhắm vào cổ họng, giết chóc, làm tàn phế hay gây chấn thương tâm lý, nhưng trái tim bạn phải nói to hơn. Việc của bạn là khôi phục hòa hợp, không phải trừng phạt. Trọng tâm của bạn nên là giải quyết vấn đề, không phải hủy hoại hình ảnh bản thân của một gã đáng thương nào đó. Quá thường xuyên, cậu thiếu niên dành hai tiếng trong phòng tắm vào buổi sáng bị cha mẹ tấn công với mức lực mà FBI có thể dùng để đối phó một tên không tặc.

Quy tắc #4. Sự mở rộng của Quy tắc #3 là: bạn đừng bao giờ đẩy đòn phản công của mình vượt quá khả năng quay đầu. Cho đi quá nhiều cũng tai hại như cho đi quá ít. Lực quá mạnh không chỉ là dấu hiệu bạn mất thăng bằng; nó còn là điều không khôn ngoan, bởi bạn sẽ phản ứng thái quá đến mức có thể bị hủy diệt một cách dễ dàng. Bạn gào thét và điên cuồng đến mức kẻ tấn công chỉ cần nhún vai và gợi ý bạn nên đi đâu đó để trị liệu tâm lý dài hạn. Bạn nhận ra mình đã tím mặt và tự biến mình thành trò hề.

Quy tắc #5. Đừng Đánh trả nếu bạn không buộc phải làm vậy.

Đánh giá tình huống Không ai mong bạn Đánh trả một cách mù quáng mà không đánh giá trước mọi biến số của từng tình huống xung đột. Bạn có thể nói: “Này, tôi không thể nào rà hết đống ấy và đánh giá khi đang bị chồng tôi quát vào mặt!” Nhưng chúng tôi xin gợi ý rằng nếu bạn không rà hết đống ấy và đánh giá tình huống, bạn sẽ bị đánh bại — hoặc sự đánh bại đối thủ của bạn sẽ không thể đảo ngược.

Một đánh giá tốt trước khi đánh nhau nên bao gồm những mối quan tâm sau:

1) mối quan hệ

2) địa điểm

3) thời gian

4) tinh thần Mối quan hệ: Mối quan hệ giữa bạn và người đang tấn công bạn là gì? Nghe như một điểm hiển nhiên, nhưng vậy thì tại sao phần lớn các vụ giết người lại xảy ra giữa bạn bè với nhau? Nếu một trong hai người tham dự cuộc vật lộn dừng lại và nhận ra rằng mình đang đánh một người bạn — hay người yêu (và thừa nhận tất cả những gì điều đó kéo theo) — thì các thống kê về giết người sẽ thay đổi tận gốc. Ít nhất, nó sẽ gỡ ngòi cho niềm đam mê thiếu suy nghĩ của khoảnh khắc ấy.

Địa điểm: Hãy dành nửa phần nghìn giây để tự hỏi liệu đây có phải là chỗ tốt nhất để dấn vào một cuộc đánh nhau. Bạn có thật sự muốn quát tháo và bị quát tháo trong thang máy không? Trong hành lang, trước mặt cả chục nhân chứng? Trong phòng ngủ? Nếu không phải chỗ thích hợp, nếu bạn đang ở thế bất lợi rõ rệt, thì đừng đứng đó như con gà tây trước ngày Lễ Tạ Ơn — hãy di chuyển! Bạn có thể thử đủ mọi chiến lược. Tốt nhất là cách trực tiếp nhất: “Nếu anh muốn cãi nhau, thì mình tới chỗ có thể nói cho công bằng.” Rồi bạn có thể chuyển tới văn phòng của mình, cái buồng kho, phòng khách, công viên, hay bất cứ nơi nào tốt nhất cho bạn. Trên đời này chẳng có lý do gì buộc bạn phải Đánh trả trên địa bàn của người khác.

Thời gian: Đây có thật sự là thời điểm tốt nhất để Đánh trả không? Có thể bạn không kiểm soát được yếu tố này, nhưng bạn cũng không nên phải chịu sự thương xót của bất kỳ ai. Bạn có quyền nói: “Này, giờ tôi mệt rồi, mà anh đang đòi tôi xử lý một vấn đề rất khó. Tôi không thể giúp anh giải quyết nó ngay lúc này.” Nếu bạn cứ bị kẹt vào đồng hồ của người khác, lần nào bạn cũng sẽ bế tắc. Không phải mọi xung đột đều phải được xử lý ngay tại thời điểm xảy ra sự việc. Bạn thật sự có chút quyền lực. Hãy dùng nó.

Khía cạnh khác của thời gian là chọn thời điểm. Bạn phải cảm nhận được khi nào đến đúng khoảnh khắc cho đúng sự thật và đúng lời nói. Sẽ chẳng ích gì nếu bạn bắn toàn bộ hỏa lực ngay loạt đạn đầu. Bạn là một người thông minh, và bạn có thể làm tốt hơn nhiều trong các cuộc chiến của mình nếu nhạy cảm với thời điểm hơn là với cái tôi bị tổn thương của mình.

Tinh thần: Cuối cùng, và cũng quan trọng như tất cả những điều trên, là sự nhận biết về tinh thần — của bạn và của đối thủ. Khi bạn chiến đấu, bạn nên tập trung vào một ý định trong sáng, rõ ràng, được soi dẫn bởi một tinh thần bảo vệ. Bạn biết chính xác mình muốn gì, và bạn ở đó để bảo vệ mọi sinh linh liên quan trong cuộc xung đột: bạn, đối thủ của bạn, và mọi người khác sẽ bị ảnh hưởng bởi kết cục của cuộc chiến. Chiến đấu theo bất kỳ cách nào khác là trái với tinh thần của Attack-tics, trái với nguyên lý sự sống, và rốt cuộc là tự chuốc thất bại, bởi mỗi kẻ thù bị khuất phục đều là một đối thủ tiềm tàng. Nếu điều đó không làm bạn sợ, thì bạn nên đổi cuốn sách này lấy một khẩu súng lục Smith & Wesson cỡ .38 và một hộp đạn. Hãy nhớ, dù nghe có nghịch lý đến đâu, Đánh trả được dùng để giúp kẻ tấn công bạn khôi phục thăng bằng chứ không phải để bơm phồng cái tôi của bạn. Nếu bạn có thể mang lấy tinh thần bảo vệ ấy, bạn sẽ bắt đầu trải nghiệm cuộc sống theo một cách hoàn toàn mới.

Giờ thì chúng ta đã điểm qua những điều cơ bản về khi nào nên Đánh trả cùng mọi quy tắc và cách đánh giá cuộc chiến, hãy xem Attack-tics dùng Đánh trả như một lựa chọn xung đột như thế nào.

Đánh trả có lẽ là một trong những phản ứng khó thực hiện cho tốt nhất. Rất ít người trong chúng ta được dạy cách làm. Những gì ta học được — và phần lớn trong đó là sai — ta thu lượm qua những trải nghiệm cay đắng, đôi khi bi thảm. Thường thì phản ứng quen thuộc của ta dựa trên quá khứ — nói cách khác, những gì ta từng thoát được. Nếu việc gào thét với kẻ bắt nạt ở trường có tác dụng khi ta mười tuổi, ta có xu hướng trở thành kẻ hay gào thét. Nếu những lời đe dọa suông (được nói ra đầy thuyết phục) khuất phục được người anh chị lớn, thì khi trưởng thành ta có lẽ sẽ chạy quanh đe dọa mọi người chịu nghe mình. Và cứ thế.

Khi đi khắp nơi trong các lớp huấn luyện của mình, nghe lỏm những người vừa mới bắt đầu Đánh trả, chúng tôi nhận thấy rằng người đàn ông hay phụ nữ trung bình khi dùng phản ứng này trước xung đột đều mất kiểm soát, mất thăng bằng. Vì kiểm soát đã biến mất, anh ta mắc phải, cùng với những lỗi khác, những sai lầm sau: dùng quá nhiều lực; đánh giá sai tình huống; chiến đấu không công bằng; hoặc đi quá xa trong việc khôi phục hòa hợp và chỉ có thể phá hủy mà thôi.

“Cảm xúc” là từ khóa. Không có cách nào hoàn toàn “điềm tĩnh” để bước vào một xung đột, nhưng ta phải học cách bớt cuồng loạn hơn nhiều so với thường ngày. (Chương kế tiếp, về định tâm, sẽ giúp giải quyết vấn đề này rất nhiều.) Nhưng ở đây ta đang đứng, với adrenalin trào dâng khắp cơ thể, thăng bằng đã mất, những tiếng nói từ quá khứ gào thét trong ta, và trên hết, ta cảm thấy sợ hãi.

Và thế là ta phản ứng thái quá… thường là vậy. Và những gò đất nhỏ biến thành những đỉnh Everest thật sự. Cách hóa giải duy nhất mà hầu hết chúng ta nhắm tới là sự im lặng: sự im lặng của một kẻ thù bị khuất phục hoàn toàn; sự im lặng của một kẻ địch đang lặng lẽ mưu tính một cuộc tấn công khác.

Không nhất thiết phải như vậy; và không được phép như vậy. Để Đánh trả cho tốt, bạn phải nhìn “cuộc chiến” theo ba giai đoạn: bất động hóa, kiểm soát, và khôi phục hòa hợp.

Giai đoạn #1: Bất động hóa “Bất động hóa” đại khái có nghĩa đúng như từ ấy nói. Trước khi bạn có thể giải quyết một xung đột với một đối thủ nghiêm túc, bạn phải chặn bước tiến của anh ta để có thể áp đặt sự kiểm soát lên tình huống. Cách bạn làm điều đó là tùy bạn. Bạn có thể dùng vẻ mặt nghiêm khắc, bước một bước vào không gian của đối thủ, nói: “Này, dừng lại! Tôi sẽ không để bị xúc phạm!” Hãy dùng sự khéo léo của mình để chặn đứng đợt tấn công của đối thủ ngay ở giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Giai đoạn #2: Kiểm soát Bạn đã chặn được bước tiến của kẻ tấn công. Kiểm soát thì khó thiết lập hơn. Kiểm soát là kết quả của sức mạnh lập luận của bạn; thật ra, bạn đang dẫn dắt đối thủ nhìn sự việc từ góc nhìn của bạn, hiểu ra chỗ anh ta mắc lỗi, và ngừng việc tiếp tục cuộc chiến vì thù hằn hay kiêu ngạo. Bạn có cơ hội thành công cao nhất trong việc kiểm soát nếu chiến đấu công bằng và bám sát điều cụ thể.

Chiến đấu không công bằng trong các mối quan hệ con người chỉ khiến đối thủ của bạn chiến đấu hăng hơn, càng mất thăng bằng hơn. Những ví dụ về chiến đấu không công bằng, kiểu “đánh dưới thắt lưng,” gồm việc dùng lời mỉa mai, đưa ra nhận xét nhắm vào cá nhân, và đánh vào con người thay vì cố giải quyết vấn đề: “Thằng ngốc nào làm đổ cà phê lên thảm vậy?” Với chúng tôi, vấn đề là vết cà phê, chứ không phải “thằng ngốc.”

Hãy nhớ, dù đối thủ của bạn dấn vào kiểu chiến đấu nào, hãy giữ thăng bằng. Khi ấy, mọi lời xúc phạm của anh ta sẽ chẳng giúp được gì cho anh ta, bất kể anh ta nghĩ gì. Nếu bạn bị vấp ngã và bắt đầu chửi bới, bạn sẽ ở vào thế chông chênh chẳng kém gì anh ta. Việc của bạn không phải là làm đối thủ tức giận, mà là tìm kiếm hòa hợp.

Những lời khái quát hóa và cường điệu khiến bạn khó kiểm soát đối thủ. Hãy bám sát điều cụ thể. Cám dỗ trong bất kỳ cuộc tranh cãi nào là khẳng định lập trường của mình bằng những câu như “Cả thế gian này đều biết là không ai dùng dao phết bơ để vặn ốc vít!” “Anh lúc nào cũng nói ‘có’ khi thật ra ý là ‘không’!” Trong bất kỳ mối quan hệ nào kéo dài một thời gian, đều có xu hướng thổi phồng một thói quen hai ngày thành cả đời thiếu kỷ luật: “Suốt sáu năm qua anh chẳng làm gì ngoài việc ủ rũ quanh nhà cả ngày!” Thật ra, đó chỉ là một cơn trầm cảm kéo dài hai tiếng.

Dù bạn đang đánh nhau tay đôi và đối đầu trực diện, bạn vẫn phải giữ thăng bằng và dẫn ra những trường hợp cụ thể, chính xác hết mức có thể. Việc đối thủ của bạn tung ra những lời mỉa mai, xúc phạm, những con số thống kê bịa đặt chẳng quan trọng chút nào. Việc của bạn là tiếp tục tiến lên với ý định rõ ràng và tốc độ có chủ đích để giành lại quyền kiểm soát tình huống. Ví dụ:

Chắc chắn không phải một cuộc tranh cãi long trời lở đất, nhưng nó chỉ ra khá đơn giản tầm quan trọng của việc bám sát điểm mấu chốt, giữ thăng bằng, giữ cho tam giác của mình chĩa thẳng vào vấn đề ngay cả khi đối thủ của bạn đang chạy loạn khắp nơi. Nó cũng hiệu quả tương tự khi cuộc chiến nghiêm trọng hơn:

Trong mỗi trường hợp, nhân vật Bạn đều giữ tam giác của mình đúng mục tiêu, chĩa vào xung đột và nỗ lực giành kiểm soát.

Giai đoạn #3: Khôi phục hòa hợp Dù tự nó là một giai đoạn, việc khôi phục hòa hợp là mục tiêu của mọi xung đột. Ghi nhớ điều đó sẽ giữ bạn lại khỏi những “phát ngôn sát thủ” — những đòn tấn công làm đối thủ bị thương đến mức không bao giờ có thể khôi phục hòa hợp. Bạn không thể nói với ai đó rằng anh ta chưa từng giỏi chuyện chăn gối, rồi lại mong mọi thứ giữa hai người trở về như xưa. Vết thương sẽ còn đó (nhất là khi nó là sự thật).

Thay vì đứng với một chân đặt lên xác đối thủ — như xã hội ta đã dạy ta làm — bạn phải nỗ lực rất nhiều để tìm ra một cách mà cả hai bên đều “thắng,” một cách mà cả hai đều cảm thấy tốt về chính mình. “Chiến thắng” đẹp nhất là chiến thắng mà mọi người đều thắng. Cách để đạt được cái “thắng” chung ấy là tập trung vào vấn đề ở mọi điểm trên suốt chặng đường. Một khi kiểm soát đã được thiết lập, lý tưởng nhất là bạn sẽ có cả hai bên đứng cạnh nhau, cùng nhau làm việc vì một giải pháp mà đôi bên đều đồng ý. Đó chính là ý nghĩa của hòa hợp. Cũng như với chuyện cà phê bị đổ, hai người cùng quỳ xuống bằng tay và đầu gối để xử lý vũng tràn.

Còn lĩnh vực giao tiếp phi ngôn từ rất quan trọng thì sao? Trong khi tới đây chúng ta đã tập trung vào lời nói — nên nói những gì và không nên nói những gì — thì cũng quan trọng không kém rằng khi bạn chọn Đánh trả, bạn nói đúng điều mà không cần lời. Thân thể, gương mặt và các mối quan hệ thể chất có thể nói được nhiều ngang với hai trăm đoạn văn gồm những lời được chọn lựa kỹ càng và hài hòa.

Ví dụ, giả sử bạn đang nói năng rất tốt, tấn công vào vấn đề, v.v., nhưng mắt bạn nheo lại thành hai khe hẹp, tay bạn chống nạnh, chân trái bạn bước lên trước, và bạn chỉ cách mặt đối thủ hai phân. Đó có thể là thái độ thể chất thích hợp nếu bạn đang muốn đè nặng một ai đó, nhưng nó chẳng ăn nhập gì với những lời mới mẻ bạn đang nói — những lời nhằm khôi phục hòa hợp. Bạn có thể đang đọc thơ, nhưng nếu toàn bộ phong thái của bạn đang tấn công con người đối phương, anh ta sẽ cảm nhận được điều đó.

Hãy biết thân thể bạn đang nói gì. Có ba yếu tố của thái độ thể chất cần ghi nhớ trong đầu: gương mặt, tư thế, và tương quan không gian. Hãy xem xét từng yếu tố một.

Gương mặt bạn có thể là phần biểu cảm nhất của cơ thể. Điều đó thật tuyệt, trừ việc nó có thể và đang biểu lộ những điều mà chính bạn không hề hay biết. Bạn phải bắt đầu soi gương để tìm những thứ khác ngoài mụn nhọt. Bạn phải biết nét mặt mình trông ra sao — và cảm giác của nó thế nào. Hãy đứng trước gương và yêu cầu gương mặt mình tỏ ra giận dữ. Quan sát cảm giác ấy trong mọi cơ bắp trên mặt. Ghi nhớ những cảm giác đó. Rồi tiếp tục làm tương tự với “buồn,” “bối rối,” “sợ hãi,” và “vui vẻ.” Khi bạn tiếp xúc với mọi người, dù trong hay ngoài xung đột, hãy theo dõi gương mặt mình. Hãy biết rằng bạn đang lệch trục khi bạn nói mình vui mà gương mặt lại thấy buồn. Hãy trở lại đúng đường ray.

Trong công việc, chúng tôi liên tục quan sát những người đang Đánh trả nhưng lại để lộ nỗi sợ “thật” của mình. Họ tỏ ra rất dữ dằn, nhưng mắt họ mở to và miệng há hờ. Hoặc họ cố Đánh trả nhưng đôi mắt như đang khóc. Đối thủ của họ có thể không phải những người quan sát tinh tế, nhưng người ta vẫn cảm nhận được sự mất thăng bằng ấy.

Gương mặt “đúng” để Đánh trả có lẽ là gương mặt trống trải nhất. Nó nhìn thẳng vào khoảng giữa hai mắt đối thủ (để không bị bất ngờ khi nhìn vào mắt họ) và để tinh thần bảo vệ giữ cho nét mặt trung tính — nhưng mạnh mẽ — hết mức có thể. Một gương mặt giận dữ hay thù địch có xu hướng thách thức đối thủ, khiến việc hóa giải xung đột càng khó khăn hơn.

Tư thế cũng phải được đưa lên mức ý thức. Hãy quan sát những người đang dấn vào xung đột. Hãy để ý cách thân thể biểu lộ cảm xúc của chủ nhân chúng. Từ “hống hách” mô tả rất đúng người cao lớn cúi người đè xuống nạn nhân của mình. Các bậc cha mẹ thường không ý thức được rằng tư thế chống nạnh (“Ta phát ngấy con rồi!”) của họ làm lũ trẻ sợ hãi đến mức nào. Những người dùng ngón trỏ để nhấn mạnh quan điểm hiếm khi ý thức được mối đe dọa chứa trong cử chỉ ấy.

Cũng như với gương mặt, mấu chốt là biết thân thể bạn đang nói gì và bảo đảm nó đang nói điều bạn muốn. Đừng Đánh trả bằng lời trong khi bạn đang ngả người ra sau. Đừng chọc ngón tay vào xương ức ai đó rồi nói: “Này, tôi chỉ muốn giải quyết vấn đề thôi!” Hãy đứng thoải mái.

Hãy giữ tư thế nhất quán với cách tiếp cận của bạn.

Cuối cùng, tương quan không gian giữa bạn và đối thủ là gì? Ít ai trong chúng ta ý thức được khái niệm không gian riêng của mình. Ta sống trong đó, bước đi trong đó, ngồi trong đó, trò chuyện trong đó, nhưng hiếm khi ý thức về nó cho đến khi ai đó xâm nhập mà không được mời. Hãy nghĩ xem cảm giác thế nào khi nói chuyện với một người cứ nói thẳng vào mặt bạn. Sẽ ra sao nếu bạn cứ lùi mãi mà anh ta cứ tiến tới?

Hãy quan sát không gian của mình và bắt đầu cảm nhận không gian của người khác — nhất là khi bạn đang dấn vào xung đột. Có những lúc, như khi bạn đang tỏ ra nghiêm khắc, bạn phải bước thẳng vào không gian của người khác và yêu cầu anh ta hay cô ta chấm dứt một hành vi nào đó. Lại có những lúc khác, kiểu xâm nhập ấy là điều tệ nhất — như khi bạn đang xử lý một đứa trẻ và đang tìm một giải pháp mà đôi bên đều chấp nhận.

Hãy biết cách dùng không gian của mình để tối đa hóa cơ hội đạt được hòa hợp.

Để hỗ trợ bạn trong việc Đánh trả, chúng tôi đưa vào một bảng kiểm. Hãy tham khảo và ghi nhớ nó.

1) Không còn lựa chọn nào khác.

2) Đó là vấn đề sống còn.

3) Đó là vấn đề ưu tiên nghiêm trọng.

1) Bạn có quyền được sống, và toàn thể vũ trụ chứng nhận quyền của bạn được chiến đấu để giữ lấy sự sống ấy.

2) Đừng bao giờ đánh nhau với kẻ không còn gì để mất.

3) Dùng mức lực tối thiểu cần thiết để khôi phục hòa hợp.

4) Đừng bao giờ đẩy đòn phản công của mình vượt quá khả năng quay đầu.

5) Đừng đánh nhau nếu bạn không buộc phải làm vậy.

1) Mối quan hệ: Mối quan hệ giữa tôi và kẻ tấn công tôi là gì?

2) Địa điểm: Đây có phải chỗ tốt nhất để đánh nhau không?

3) Thời gian: Đây có phải thời điểm tốt nhất để đánh nhau không? Thời điểm thích hợp cho đòn phản công của tôi là khi nào?

4) Tinh thần: Kẻ tấn công tôi dấn thân đến mức nào? Tôi dấn thân đến mức nào?

1) Bất động hóa: chặn bước tiến của kẻ tấn công.

2) Kiểm soát: tập trung xung đột vào vấn đề bằng cách chiến đấu công bằng và bám sát điều cụ thể.

3) Khôi phục hòa hợp: “chiến thắng” mà cả hai bên đều “thắng” và vấn đề thật sự được giải quyết.

1) Gương mặt: Nó đang nói gì? Tôi muốn nó nói gì?

2) Tư thế: Nó đang nói gì? Tôi muốn nó nói gì? Đôi tay tôi đang nói gì? Chúng nên nói gì?

3) Tương quan không gian: Tôi đang ở đâu so với không gian của đối thủ?

Thoạt đầu việc này sẽ có vẻ bất khả — nào là đánh giá, suy nghĩ, kiểm tra và đặt câu hỏi. Nhưng nếu bạn thử, bạn sẽ thấy nó sớm trở thành vật thay thế cho những nỗ lực Đánh trả kém thành công trong quá khứ của bạn. Phần thưởng đến ngay tức thì, và chỉ riêng điều đó cũng đủ khuyến khích bạn tiếp tục. Nếu bạn thất bại và bị “dụ” trở lại những lối hành xử cũ, thế giới cũng không đến ngày tận thế. Chỉ cần quay lại đúng đường ray và thử lại.

Bạn làm được.

Nếu việc đánh nhau bị dư luận xấu trong nền văn hóa của chúng ta, thì ta được dạy rằng chẳng gì tệ hơn việc bỏ chạy.

Chúng tôi muốn thay đổi hình ảnh ấy. Để dùng được phản ứng này, trước tiên bạn phải gột bỏ khỏi mình mọi ám chỉ về sự hèn nhát gắn với “bỏ chạy.” Nếu bạn Đánh trả thay vì chạy trốn, vì bạn cho rằng chạy trốn là hèn nhát, thì bạn đã phạm một sai lầm nghiêm trọng. Nếu bạn đánh nhau thay vì bỏ chạy vì bạn không biết mình có thể bỏ chạy, thì bạn cũng đang mắc đúng sai lầm ấy.

Trong hệ thống Attack-tics, Rút lui được biểu trưng bằng hình tam giác chĩa ra xa khỏi điểm xung đột:

Đỉnh của tam giác chĩa thẳng gọn gàng sang một hướng khác; đó không phải một cuộc tháo lui tán loạn, không bối rối, không mang vẻ hối lỗi. Quá thường xuyên, người ta — trừ khi bị gấu hay một kẻ điên cuồng rượt đuổi — chạy vòng quanh như thể quần áo đang bốc cháy, nhảy nhót như lính Keystone Kops, hoặc sụp đổ và tự dâng mình cho sự hủy diệt. Hình tam giác là lời nhắc nhở rằng Rút lui là một lựa chọn cụ thể, rằng đó là một chiến lược phải được thực hiện với sự thăng bằng và điềm tĩnh như bất kỳ chiến lược nào khác. Nó có định hướng.

Rút lui là phản ứng thích đáng trong những loại tình huống sau:

Khi mọi thứ khác đều thất bại và có một lối thoát mở ra cho bạn. Về mặt thể chất, phản ứng này là hiển nhiên. Bạn đang Đánh trả một gã to con và đang thua. Nếu còn dây dưa lâu hơn, bạn sẽ bị bẻ làm đôi. Trừ khi bạn là kẻ mơ mộng có khuynh hướng bạo dâm rõ rệt, chẳng có chút vinh quang nào khi nán lại chờ ngày tận thế. Bạn chạy nhanh hết sức nếu còn chạy được… “để chiến đấu một ngày khác.” Trong lĩnh vực xung đột bằng lời, Rút lui khó hình dung hơn, vì nó không phải lúc nào cũng đòi hỏi phải rời khỏi hiện trường.

Buồn thay, nơi Rút lui không được dùng đủ thường xuyên là trong các mối quan hệ nam nữ. Khi mọi xung đột đã biến thành những cuộc đánh nhau và mọi nỗ lực hóa giải đều thất bại, thì Rút lui có thể tốt hơn nhiều so với việc kiên nhẫn chịu đựng cuộc chiến tranh không ngừng ấy. Trong các lớp huấn luyện, chúng tôi liên tục gặp những người đàn ông và phụ nữ kể cho chúng tôi nghe về những cuộc hôn nhân bị đánh dấu bởi sự tàn bạo cả về thể xác lẫn tinh thần. Khi chúng tôi hỏi tại sao họ không rời đi, họ nói: “Tôi đang cố cứu cuộc hôn nhân” hoặc “Tôi ở lại vì con cái” hoặc “Biết đâu rồi nó sẽ tự ổn thỏa.” Trong những trường hợp ấy, có lẽ cần nhiều sức mạnh nội tâm hơn để Rút lui so với ở lại mà giao chiến.

Có hàng trăm nghiên cứu cho thấy trẻ em bị tổn hại bởi việc chờ đợi cho qua một mối quan hệ tồi tệ chẳng kém gì bởi ly hôn. Hơn nữa, chúng tôi ngày càng tin chắc rằng khi ai đó phải “làm việc” để cứu một cuộc hôn nhân, thì cuộc hôn nhân ấy hay những người trong đó thể nào cũng sẽ chịu tổn thương.

Vì vậy, việc Rút lui tạm thời hay vĩnh viễn nên được cân nhắc bởi những người thấy mình đang ở trong những cuộc hôn nhân tồi tệ, những mối quan hệ tồi tệ, những công việc đầy xung đột, v.v. Ta phải bắt đầu ngừng coi cuộc sống như một thứ phải chịu đựng như thể ta là người Sparta và thế gian là chiến địa của ta. Với điều kiện kèm theo này — rằng mọi con đường khác đều đã được thấy là kém hiệu quả hoặc bất khả thi.

Khi thời gian và địa điểm không đúng. Như ta đã khám phá trong phần về Đánh trả, thời gian và địa điểm phải đúng, nếu không xung đột sẽ biến thành thất bại. Vì vậy, khi bạn chọn Rút lui, hãy làm càng sớm càng tốt; như người ta nói trong những phim chiến tranh cũ: “Mau chuồn khỏi đây thôi!”

Ví dụ, Noreen là nhân viên bán hàng trong một cửa hiệu nhỏ. Thỉnh thoảng cô phải tiếp những khách hàng mà nói nhẹ nhất thì cũng là thô lỗ. Một số chỉ đơn thuần là bất lịch sự, nhưng những người khác, như bà Bradford, thì thẳng thừng là thô bạo. Bà Bradford là thành viên của cái xã hội đông đảo mà các thành viên làm cho mình thấy dễ chịu hơn bằng cách hành hạ những người ở “địa vị thấp hơn” trong đời. Lý do nhóm người này hành xử như vậy không quan trọng — việc của ta là sống sót qua họ, là giữ cho mình không cảm thấy tồi tệ về bản thân vì triết lý được/mất của họ. Về sau ta sẽ thấy Noreen có những lựa chọn khác mở ra, nhưng trong dịp này thì Rút lui là điều cô nghĩ ra. Cô đã quyết rằng thời gian và địa điểm đều sai.

Cửa hiệu đông nghịt. Vừa sát Giáng sinh, và những người mua sắm đã lây cơn cuồng loạn của nhau. Noreen và những nhân viên thời vụ làm việc quá tải và mệt mỏi. Còn nửa tiếng nữa là đóng cửa.

Bà Bradford tóm lấy Noreen và ngay lập tức bắt đầu gào lên về cái nhãn cỡ sai trên chiếc váy bà mua tuần trước. Thoạt đầu Noreen xử lý tốt. Cô xin lỗi thay cho cửa hiệu và đồng ý sửa chữa sai sót ấy một cách đơn giản nhất có thể. Nhưng thế vẫn chưa đủ với bà Bradford, kẻ mà tiềm thức đang reo mừng vì có dịp nổi giận với cả thế giới và mọi cư dân của nó. Bà không hài lòng với đề nghị ấy. Bà cao giọng:

Khi Noreen nhìn quanh, cô thấy nhiều khách hàng của mình đang chú ý đến cuộc xung đột; uy tín của cửa hiệu đang bị đe dọa. Cô cũng biết rằng bà Bradford sẽ không bị gạt đi bằng những lời xin lỗi hay viện cớ, rằng Đánh trả sẽ chỉ dẫn tới một thảm họa. Địa điểm là sai — không phải trong một cửa hiệu đông đúc, nơi “khách hàng luôn đúng” — và thời điểm cũng sai — vừa sát giờ đóng cửa.

Noreen quyết định Rút lui. Nhưng cô có thể chạy đi đâu? Sẽ chẳng thích đáng chút nào nếu cô quay người rồi chạy ra khỏi cửa hiệu — và bỏ luôn công việc của mình.

Rút lui không nhất thiết phải là thể chất. Noreen định tâm (sẽ nói thêm về điều này sau), giữ bình tĩnh, và đáp lại một cách ít cảm xúc nhất có thể.

Nói rồi cô mỉm cười và quay đi rất dứt khoát để làm công việc mình được trả lương.

Dĩ nhiên, có thể bà Bradford sẽ tiếp tục gào thét, nhưng nếu việc Rút lui mang hình tam giác, được thực hiện một cách có chủ đích và tự tin, thì người phụ nữ giận dữ kia sẽ bị mất thăng bằng. Lời “cảm ơn,” một món quà từ Noreen, hẳn sẽ giúp bà ta lấy lại được chút ý thức về nhân tính. Những khách hàng khác, khi nghe Noreen nói rằng cô không muốn làm họ thất vọng, giờ đây đã đứng về phía cô. Quan trọng nhất, cô đã dứt khoát rời khỏi màn kịch ấy và tách mình ra khỏi một xung đột lẽ ra có thể khiến cô mất nhiều hơn là cơn giận.

À, bạn nói, nhưng còn cảm giác bên trong của Noreen thì sao? Sao cô ấy có thể để một mụ già gớm ghiếc thoát được với hành vi như vậy?

Noreen không để bà Bradford thoát được gì cả. Bà Bradford là bà Bradford, và Noreen là Noreen. Dù ở khoảnh khắc này họ cùng chiếm một giọt không-thời gian, Noreen không có nhiệm vụ phải trả đũa người phụ nữ ấy bằng cách đánh bại bà ta. Hình ảnh bản thân của Noreen, và là một hình ảnh tích cực, đến từ khả năng xử lý xung đột của cô, chứ không phải từ việc đánh bại được một bà già đang giận dữ.

Giờ hãy xem Rút lui được dùng thế nào trong một tình huống xung đột khác. Bob là một người đàn ông đã ly dị, gặp Ken, một người bạn cũ, tại một buổi tiệc cocktail. Sau khi uống quá nhiều, Ken quay sang Bob và nói: “Bob, tôi nghe nói anh chỉ giao du với phụ nữ có chồng. Anh sợ phụ nữ thật à? Tôi chưa bao giờ nghĩ anh là kẻ hèn nhát!”

Bob có thể Đánh trả. Nhưng để làm gì? Đây hầu như không phải trường hợp sống còn hay ưu tiên nghiêm trọng. Dù có nhiều lựa chọn khác đang mở ra, Bob, sau khi quyết rằng đây hầu như không phải lúc hay chỗ để bàn về đời tư của mình, chọn Rút lui. Quay lại đối diện thẳng với Ken, anh nói: “Xin lỗi Ken, nhưng tôi không muốn nói về chuyện đó.” Rồi anh bước đi khắp sàn để nói chuyện với bất kỳ ai anh muốn. Anh đã bay khỏi cuộc xung đột mà Ken đã dựng lên cho anh. Biết rằng trong tình huống này không thể có người thắng, anh xin phép rời đi — Rút lui. Theo cách nghĩ của chúng tôi, chỉ kẻ nào đang tuyệt vọng tìm kiếm sự chú ý bằng mọi cách mới nán lại và dính vào màn phân tâm học trên ghế bành với một người bạn say rượu đang muốn gây sự. Ở đó chẳng có gì để thắng.

Một lần nữa, lòng tự trọng đến từ việc xử sự tốt và hài lòng với chính mình, chứ không phải từ việc bị cuốn vào xung đột và quét sạch người khác. Ken có đúng hay không chẳng quan trọng chút nào; Bob có quyền Rút lui.

Cách rời khỏi một xung đột không thể đơn giản hơn. Bạn phải Rút lui một cách rõ ràng và với một ý định duy nhất.

Quá thường xuyên, chúng tôi gặp những người phát ra hai tín hiệu. Nói cách khác, họ Rút lui nhưng làm điều đó một cách mập mờ, khiến người kia có cảm giác rằng họ thật sự muốn được mời nán lại. Họ không rõ ràng về quyền rời khỏi hiện trường của mình, nên việc Rút lui của họ nửa vời. Ví dụ, một người khi rời đi nói “Tôi sẽ quay lại” hoặc “Đừng tưởng là anh thoát được gì” hoặc “Việc tôi quay lại sẽ tùy vào cách anh hành xử” thì thật ra đang cố vừa đánh vừa chạy cùng lúc. Tất cả những điều đó chỉ khiến đối thủ bối rối.

Vậy nên, nếu bạn đã chọn Rút lui, hãy bảo đảm mình làm điều đó một cách chắc chắn, biết rằng mình đang thực thi quyền được đứng ngoài những dính líu có tính hủy hoại. (Về sau, khi học cách định tâm, bạn sẽ hiểu rõ hơn cách thực hiện một cuộc Rút lui định tâm và tránh những hành động mập mờ.)

Một lần cuối: Bạn phải tách mọi sự đánh giá ra khỏi khái niệm Rút lui để dùng nó cho tốt. Nếu bạn do dự dù chỉ một khoảnh khắc vì chút tàn dư nào đó về sự hèn nhát hay mất mặt, thì bạn thua.

Trong hệ thống Attack-tics, Đàm phán được biểu trưng bằng một hình tam giác (kẻ gây hấn) đối diện với một hình tròn (phản ứng của bạn):

Lần đầu tiên trong chương này, chúng ta có thể bàn một cách thẳng thắn mà không cần tỏ ra xin lỗi vì một chiến lược nào. Đàm phán — việc trao đổi có lý trí về những giải pháp khả dĩ, việc bàn bạc về những kết cục có thể xảy ra — được nhìn nhận thuận lợi trong nền văn hóa của chúng ta. Nghệ thuật thỏa hiệp và trọng tài được đánh giá cao. Cựu Ngoại trưởng Kissinger từng Đàm phán trên mặt trận quốc tế, trong khi những nhà trọng tài tài ba như Theodore Kheel nổi tiếng nhờ nỗ lực của họ trên trường quốc nội. Các sĩ quan cảnh sát thường xuyên được dạy rằng càng giữ cho một tội phạm, hay thậm chí một người có ý định tự sát, nói chuyện lâu bao nhiêu, thì cơ hội sống còn cho cả hai bên càng lớn bấy nhiêu. Có nhiều cuốn sách hay trong các thư viện chuyên môn bàn về chiến lược và chiến thuật thỏa hiệp.

Nhưng Đàm phán không phải lúc nào cũng là lựa chọn xung đột tốt nhất. Ví dụ, người ta không dễ thỏa hiệp với lý tưởng và nguyên tắc của mình. Và trong những tình huống sống còn, hiếm khi có lấy một nửa cơ hội để thỏa hiệp. Ta sẽ khó mà chia sẻ một giải pháp với kẻ cướp nếu ta chơi theo luật của hắn:

“Anh cứ đánh vào bên phải tôi và chỉ lấy một nửa số tiền của tôi thì chúng ta sẽ hòa thuận thôi…”

Cũng vậy, trong thế giới xung đột xã hội, có những tình huống mà Đàm phán sẽ là lựa chọn phản ứng xung đột không thích đáng.

“Ông chất vấn đức tin Công giáo của tôi là đúng. Thế này nhé — nếu ông để tôi yên, tôi hứa sẽ chỉ tin vào một phần ba của Chúa Ba Ngôi!”

Không đời nào. Bạn xứng đáng được hơn thế. Bạn có quyền có niềm tin, nguyên tắc và đạo đức của riêng mình.

Đàm phán được biểu trưng bằng hình tròn để biểu thị sự thật rằng người phản ứng không Đánh trả cũng không Rút lui. Thật ra, người chọn Đàm phán đang làm một chút cả hai: không từ bỏ tất cả, và có phần xoay chuyển. Vì vậy, dù Đàm phán về bản chất là một hành động mang tính vòng tròn, của sự xoay chuyển và nhượng bộ ở một mức độ nào đó, nó không hề thụ động. Đàm phán là một phương tiện hay chiến lược thỏa hiệp để đạt tới một giải pháp.

Được rồi, vậy là có những lúc Đàm phán là phản ứng tốt nhất, nghĩa là “thích đáng nhất,” trước một sự việc xung đột. Robin Hood đang lao tới trên khúc gỗ ấy và bạn đang ở đó. Bạn có thể bàn bạc mọi chuyện “như những con người lý trí.” Nhưng khúc gỗ nào, vào thời điểm nào, là tốt nhất cho việc thỏa hiệp? Tình huống nào? Đối thủ nào?

Đàm phán hiệu quả nhất khi bạn đang ở trong một tình huống không thể thắng. Đối thủ của bạn có thể đã định nghĩa sự việc như một cuộc thi có kẻ thắng và kẻ thua, nhưng thường thì tùy ở bạn — bởi bạn là một con người vững vàng, định tâm — để xoay chuyển (vòng tròn hóa) xung đột và đề nghị một lối thoát hợp lý cho cả hai bên. Bạn quyết rằng không cần phải có kẻ thắng hay kẻ thua, và bạn chỉ ra con đường tối đa hóa lợi ích cho cả chính bạn lẫn đối thủ.

Abby là con gái sáu tuổi của bạn. Con bé lạch bạch đi xuống cầu thang trong bộ đồ ngủ Dr. Dentons và tấn công, nụ cười dễ thương của nó biến thành cái bĩu môi:

Ngay lập tức các cảm biến của bạn chuyển sang báo động đỏ: đây là một tình huống không thể thắng. Dĩ nhiên, bạn có thể Đánh trả, lập luận rằng bố mẹ Louise thường phê thuốc đến mức không biết con gái mình đang ở đâu, và thật ra bạn đúng là những bậc cha mẹ tốt hơn họ. Nhưng chúng tôi ngờ rằng Abby sẽ không trân trọng hay hiểu được thông tin này. Hơn nữa, vốn dĩ chẳng có bài kiểm tra “hoàn hảo” nào cho việc nuôi dạy con tốt. Một nhóm cha mẹ sẽ nói rằng cha mẹ tốt là người đánh con khi cần; một nhóm khác sẽ nói cha mẹ tốt không bao giờ đánh con. Bạn biết những đứa trẻ từ gia đình nghiêm khắc và những đứa trẻ từ gia đình “dễ dãi” mà ngoan hay hư hay bất cứ thế nào, nên không có cách nào thắng được trong vấn đề này bằng cách Đánh trả.

Bạn có thể Rút lui khỏi bé Abby, nói với con rằng bạn phải đi vệ sinh, nhưng đòn tấn công ấy hầu như không đáng để làm vậy, và dù sao thì Abby là một đứa trẻ dai dẳng. Bạn có thể làm con mất thăng bằng một lúc, nhưng rồi con vẫn quay lại chuyện được thức thêm nửa tiếng.

Tuy nhiên, điều quan trọng là bạn đã cảm nhận được rằng đây là một tình huống không thể thắng. Không phải là không thể có người thắng — bạn chỉ cần trói con vào cửa buồng và tắt hết đèn. Bạn, kẻ mạnh, thật ra sẽ là người thắng, còn Abby, kẻ yếu, sẽ là người thua. Ít nhất là trên danh nghĩa; lý trí mách bảo ta rằng cả Abby lẫn bố mẹ nó đều là kẻ thua khi sự việc bị nhìn theo cách ấy. Rồi nếu bố mẹ còn chút tâm hồn, cuối cùng họ sẽ thấy tội lỗi, và Abby rốt cuộc sẽ bỏ nhà ra đi.

Vậy nên bạn, bậc cha mẹ, ngồi xuống để giải quyết, thỏa hiệp, Đàm phán với Abby về vấn đề của con.

Quy tắc #1: Đàm phán đòi hỏi hai hình tròn sau giai đoạn ban đầu.

Hình 1. Giai đoạn ban đầu Hình 2. Đàm phán Nói cách khác, sau khi bạn đã nói với đối thủ rằng bạn sẵn lòng tìm một thỏa hiệp, bàn bạc, nhìn từ cả hai phía, bạn cần có hai người cùng thỏa hiệp. Đàm phán không phải nghệ thuật từ bỏ mọi thứ; đó là nghệ thuật tạo ra những thỏa thuận mà đôi bên đều chấp nhận, tìm ra một giải pháp hài hòa.

Về phía bạn, điều này có thể nghĩa là bớt cứng nhắc về giờ đi ngủ. Bạn có thể đồng ý, theo đề nghị của Abby, hỏi thăm xung quanh xem các bậc cha mẹ khác cho rằng giờ đi ngủ hợp lý là mấy giờ. (Điều này đòi hỏi bạn phải thoáng hơn với cái tôi của mình, sẵn lòng nhận “sai” ở một mức độ nào đó, và sẵn sàng đối xử với Abby như một người có quyền ngang hàng. Nhưng hành động ấy nơi bạn sẽ góp phần rất lớn khiến Abby cũng trở thành một con người biết lý lẽ…) Hoặc bạn có thể đề nghị một thỏa thuận: gắn giờ đi ngủ của con trực tiếp với tình trạng phòng của con. Tuy nhiên, hãy nhớ, bạn không lừa con để con làm hay không làm gì cả. Hai người là hai con người bình đẳng cùng dấn vào việc giải quyết một vấn đề.

Điều này không dễ. Trước tiên bạn sẽ phải xác định điều gì nằm bên dưới lời phàn nàn của Abby về chuyện nuôi dạy con và giờ đi ngủ. Nghệ thuật thỏa hiệp không có nghĩa là bạn nhất thiết phải bám vào vấn đề đầu tiên được nêu ra. Khi xử lý trẻ con (và cả người lớn nữa), đôi khi bạn phải giúp họ nhìn xuống bên dưới những mong muốn được nêu ra, chẳng hạn như xem thêm mười lăm phút Starsky and Hutch. Hoàn toàn có thể là Abby chỉ muốn chút quan tâm. Nếu bạn Đánh trả và quát cho con im, con sẽ nhận được sự chú ý, dù là tiêu cực, và chẳng có gì được giải quyết nhiều. Cuối cùng bạn sẽ giận dữ, bực bội, thấy tội lỗi và nghĩ xấu về chính mình. Đôi khi Đàm phán khó hơn nhiều. Nhưng hãy xem lựa chọn ấy có thể hiệu quả đến mức nào:

Tới đây bạn có quyền chọn giữa việc bực bội với những câu trả lời mơ hồ của con hoặc coi chúng là dấu hiệu rằng bạn đã bắt đầu chạm vào một sợi dây biết đáp lại.

BẠN: Cái đó còn tùy con sẵn lòng làm gì. và cứ thế tiếp diễn… hãy ghi nhớ rằng điều nằm dưới toàn bộ cuộc trao đổi ấy rất có thể là một vấn đề về sự quan tâm và tình yêu.

Chúng tôi thừa nhận rằng, vì mục đích thảo luận, Abby là một đứa trẻ khá rõ ràng. Trong cái nóng của đời thực, mọi chuyện trở nên phức tạp hơn. Mấu chốt là giữ cho đầu óc mình đơn giản; đừng để bị cuốn vào những vấn đề phụ, những vấn đề giả, những lời đay nghiến. Bạn hình dung sự việc càng đơn giản bao nhiêu, bạn càng ở thế tốt bấy nhiêu. Đừng để mình bị chệch hướng vì nhận ra rằng bộ đồ ngủ của Abby có một vết tráng miệng ở phía trước. Giờ bạn đang xử lý hội chứng tình yêu/TV/Louise, chứ không phải chuyện cách ăn uống của Abby xúc phạm đến gu tinh tế của bạn! Ngay khi bạn đổi chủ đề với đứa trẻ, bạn làm hỏng hết mọi thứ: “Con muốn xem TV.” “Cái gì trên áo ngủ của con thế?” “Thạch rau câu. Con xem được không ạ?” “Con đúng là đồ bừa bộn…” Đó không phải thỏa hiệp; đó là sự điên rồ.

Có thể bạn không có con, hoặc có những đứa con hoàn hảo, và đang tự hỏi Abby cùng bộ đồ ngủ Dr. Dentons của con bé thì liên quan gì đến cuộc đời bạn. Hãy lấy bất kỳ tình huống xung đột nào, và những nhân vật trong đó có thể trông rất giống Abby và bố mẹ nó. Trong mỗi trường hợp sau đây, nạn nhân đã chọn, một cách sai lầm, việc đánh trả:

Trong mỗi trường hợp này, Đánh trả (tam giác) là một phản ứng không thích đáng, bởi không đòn tấn công nào trong số ấy tạo ra một tình huống được/mất hay một cuộc thi như chúng ta đã định nghĩa. Bạn không thể đo lường sự quan tâm; bạn không thể đo lường mức sản lượng tối đa trong công việc; và bạn không thể đo lường lòng trung thành. Đây rõ ràng là những tình huống không thể thắng, mà cách phản ứng tốt nhất là Đàm phán — trở thành một hình tròn của thỏa hiệp.

Nếu sếp cảm thấy tôi chưa làm hết sức mình, thì mình hãy NHÂN VIÊN:

xem lại khối lượng công việc của tôi và xem chỗ nào có thể sắp xếp lại một chút.

Trong mỗi xung đột này, có lẽ đều có sự thật ở cả hai phía, cần được khám phá và hóa giải một cách hài hòa. Hãy để ý rằng không người phản ứng nào bỏ cuộc và giả chết. Họ tiếp cận thẳng vào điểm tấn công và Đàm phán, thay vì Đánh trả hay Rút lui.

Dĩ nhiên, nếu đối thủ của bạn vẫn tiếp tục gào thét, thì sau khi đã lắng nghe công bằng, bạn có thể buộc phải thử một phản ứng xung đột khác. Như chúng tôi đã nói, Đàm phán đòi hỏi hai hình tròn.

Là một phản ứng trước xung đột, Đàm phán phải được dùng với đúng tinh thần — như mọi phản ứng của Attack-tics — với sự tự tin và một sự vươn ra để bao trùm lấy đòn tấn công. Nó không được coi là một mánh khóe hay một cách đổi nỗi sợ của bạn lấy một phút bình yên. Đàm phán là cuộc gặp gỡ của những trí óc và trái tim bình đẳng, không phải một cuộc phiêu lưu vào trò ảo thuật. Nó phải nảy sinh từ mong muốn chân thành của bạn được giải quyết một vấn đề, chứ không chỉ là một cách giành lấy thứ bạn chưa từng có. Hãy giữ thăng bằng, đừng chơi trò chơi, và tập trung vào vấn đề, chứ không phải đối thủ. Đừng lo về cái tôi của bạn. Nó sẽ ổn thôi!

Không làm gì có thể là một trải nghiệm thú vị vào một ngày hè nóng bức, và nó cũng có thể là phản ứng tốt nhất trước một số sự việc xung đột. Trong hệ thống Attack-tics, Không làm gì được biểu trưng bằng một hình vuông.

Khi bạn nghĩ về hình vuông như một dạng hình học, bạn sẽ bắt đầu thấy rằng Không làm gì trước xung đột không phải là điều giống như bỏ cuộc hay thụ động. Hình vuông là một dạng vững chắc, có nền tảng tốt, giống như tam giác, và có khả năng chịu đựng rất nhiều áp lực. Sức mạnh của nó là sự vững chãi. Điểm yếu của nó là không thể di chuyển uyển chuyển. Suốt bao năm, chúng ta đều nói về người ta như những “kẻ vuông vức” mà không hiểu mình đúng đến mức nào. Kẻ vuông vức thường cứng nhắc, không muốn hoặc không thể thay đổi theo dòng chảy của cuộc sống quanh mình. Cũng vì thế, kẻ vuông vức thì đáng tin cậy và đáng tưởng. Ta nói về những “thương vụ vuông vức” và biết rằng mình được bảo vệ đầy đủ.

Vì vậy, Không làm gì không được lẫn lộn với việc bỏ cuộc hay để thế gian giày xéo lên mình. Như mọi phản ứng khác, nó thích đáng hay không thích đáng hoàn toàn tùy vào hoàn cảnh.

Sao Không làm gì lại có thể là phản ứng đúng được? Hãy lấy ví dụ sau: Bạn trở về nhà hay căn hộ của mình. Theo hiểu biết tốt nhất của bạn, bạn đã khóa cửa khi rời đi, và không ai khác được vào chỗ của bạn trong lúc bạn vắng mặt. Tuy vậy, cửa trước lại hé mở.

Nếu bạn đang hoảng hốt, nếu bạn là cảnh sát, nếu bạn muốn tự sát, bạn có thể nhảy xổ vào trong như thể bước ra từ một bài huấn luyện của lực lượng thủy quân lục chiến, hét lên những tiếng karate và hành xử như kỵ binh.

Nếu bạn còn ở lại với chúng tôi và tương đối biết lý lẽ, bạn có thể thấy tốt nhất là chờ vài phút (tùy tình huống) để xem chuyện gì diễn ra. Khoảng thời gian thêm này có thể tiết lộ liệu có một người bạn mà bạn quên mất đang ở trong, liệu ngôi nhà đang bị những kẻ phạm tội chiếm giữ, hay đơn giản là bạn đã không khóa cửa cho đúng.

Trong khi Không làm gì, bạn có một lợi thế lớn: bạn có thể nghĩ xem nên làm gì tiếp theo — gọi cảnh sát, gọi hàng xóm, đi vào trong, hay bất cứ điều gì. Điểm quan trọng cần ghi nhớ là giai đoạn Không làm gì ấy là một phản ứng chân thực và hữu ích trước sự việc đó.

Quá trình tương tự cũng áp dụng trong xung đột giữa người với người. Bạn có thể Không làm gì. Đó là quyền của bạn, và trong nhiều trường hợp, đó là điều tốt nhất nên làm.

Không làm gì là thích đáng khi bạn cần thời gian. Thời gian để hiểu điều gì đang ập tới với bạn và vì sao, thời gian để thiết lập một khuôn mẫu phản ứng, thời gian để thiết lập ý thức về các ưu tiên, thời gian để tự hỏi tất cả những câu hỏi mà Attack-tics đòi hỏi.

Với chúng tôi, dường như người ta đặt một cái giá quá cao lên những phản ứng nhanh. Đó chính là điều mà kẻ tấn công trung bình trông đợi. Bạn của bạn quát, và bạn quát lại. Sếp bạn quát, và bạn rụt người ngay lập tức. Nói ngắn gọn, kẻ tấn công đã chọn thời gian và địa điểm, và còn áp đặt cả nhịp điệu của xung đột. Những kẻ tấn công trông cậy vào việc bạn nhảy theo nhịp của họ, nên việc bạn từ chối làm vậy có thể là một phản ứng cực kỳ hiệu quả.

Không làm gì là một phản ứng thích đáng khi bạn muốn tìm hiểu điều gì thật sự đang diễn ra phía sau đòn tấn công. Bởi kẻ tấn công là một hình tam giác lao tới bạn, anh ta hay cô ta đã dấn thân vào một điểm duy nhất. Những kẻ tấn công thấy khó dừng lại. Nếu bạn Không làm gì, không nói gì, nhiều lần họ sẽ tiếp tục hết tốc lực, lúng túng buột miệng thốt ra sự thật. Ví dụ:

Peg không làm gì cho đến khi Arthur đã cạn đòn tấn công của mình và tuyên bố rằng, trái với việc phát ngấy, anh thật ra chỉ đang cố giành lấy tình yêu của Peg. Từ khoảnh khắc ấy trở đi, họ có thể quay về với thỏa hiệp, Đàm phán, và tìm ra một giải pháp cho xung đột. Điều quan trọng là Peg đã không làm điều mà hầu hết chúng ta làm: Đánh trả.

Chết tiệt, Peg, anh phát ngấy vì lúc nào cũng phải ARTHUR:

gọi cho em!

Và trước khi mặt trời lặn trên mối quan hệ đã-từng của Arthur và Peg, họ đã bị khóa chặt vào một trong những xung đột không thể đảo ngược nhất của đời người.

Điều cần ghi nhớ là không có quy tắc nào nói rằng mỗi cú đâm đều đòi một cú đỡ hay cú phản đòn. Bạn không phải trả lời những lời buộc tội suốt cả đời mình.

Bạn giỏi hơn thế.

Không làm gì là một trong những phản ứng tốt nhất khi một đòn tấn công vô nghĩa, khi nó hoàn toàn lố bịch. Thay vì làm cho đòn tấn công ấy trở nên đáng kể bằng cách phản ứng, bạn Không làm gì.

Bao nhiêu lần chúng ta vô tình làm tức giận một kẻ điên sau tay lái của một chiếc xe khác? Chúng ta chờ quá lâu ở đèn xanh, chiếm làn của người khác trong dòng xe, liếc ngang, thở ra sai cách, hay phạm một trong hàng triệu lỗi nhỏ mà lũ gàn dở thấy bực mình.

Chuyện gì xảy ra tiếp theo? Kẻ gàn dở ấy quát chúng ta, xúc phạm chúng ta, ám chỉ những điều khủng khiếp về dòng dõi, gương mặt, trạng thái tinh thần của chúng ta, v.v.

Trừ khi anh ta hay cô ta đang lao tới chỗ chúng ta bằng một chiếc xe tải mười tám bánh, phản ứng tốt nhất là không phản ứng gì cả. Gặp may thì kẻ điên ấy sẽ kết luận rằng ta bị lãng tai hoặc ngu không thuốc chữa rồi bỏ đi. Và xa cách là nơi tốt nhất, ấm áp nhất, thân thiện nhất để ở khi lũ điên đang giận.

Nhưng thường thì chuyện gì xảy ra? Kẻ gàn dở tung ra một đòn bằng lời: “Đồ ngốc! Mày lấy bằng lái ở đâu vậy, ở Sears, Roebuck à?”

Và chúng ta đâm trả lại. Trời biết vì sao. Ta cảm thấy gần như bị buộc phải phản ứng. Ta thấy mình nhỏ bé. Bị tổn thương. Ta cảm thấy hắn đang thoát được điều gì đó. Có lẽ ta muốn biện minh cho lỗi lái xe của mình: “Tôi học lái ở Học viện Lái xe Creedmoor và đạt điểm danh dự cao đấy, đồ khốn!”

Vậy mà chúng ta vẫn cứ dạy con mình rằng “gậy gộc và đá sỏi có thể làm gãy xương con, nhưng lời nói sẽ chẳng bao giờ làm con tổn thương.” Chẳng trách lũ trẻ bối rối! Ta dạy chúng một đằng, rồi ngay khi một gã khùng nào đó bấm còi vào mặt ta hay gọi ta một cái tên, ta liền xông ra với toàn bộ sự thông thái của mình.

Hãy nhớ, một đòn tấn công điên khùng hét lên từ một chiếc xe đang chạy qua chỉ là một đòn tấn công nghiêm trọng nếu bạn quyết định biến nó thành như vậy. Nếu bạn nhặt găng lên, bạn đã ban cho đòn tấn công ấy tầm quan trọng lớn hơn nhiều so với mức nó xứng đáng.

Để tóm lại: Để dùng Không làm gì như một phản ứng hiệu quả trước xung đột, bước đầu tiên là vượt qua mọi nghi ngờ dai dẳng bạn có thể có về lòng dũng cảm hay sự thiếu dũng cảm của mình. Hãy nhớ, bạn chọn Không làm gì. Bạn không Không làm gì vì sợ phải làm điều gì đó. Và bạn không mất mặt nếu trong lòng bạn biết rằng lựa chọn Không làm gì là của chính mình. Nếu có gì, bạn cảm thấy khỏe khoắn hơn, trọn vẹn hơn, và sẵn sàng cho bất cứ giai đoạn nào tiếp theo của xung đột, nếu có.

Khi Đánh lừa được dùng theo tinh thần Attack-tics, nó là một phản ứng bảo vệ chính đáng trước đòn tấn công.

Cũng như trường hợp Rút lui, điều thiết yếu là chúng ta gột bỏ khỏi từ này những giá trị đã bám vào nó. Chắc chắn chúng tôi không hình dung một thế giới dựa trên sự lừa dối, cũng không khuyến khích bạn trở thành kẻ trơn tuột bẻ cong sự thật và điều thiện. Điều chúng tôi muốn là bạn thấy Đánh lừa như một phương tiện để làm chệch hướng hoặc chuyển hướng một đòn tấn công. Nó không tốt cũng không xấu. Nó có thể là cả hai.

Ví dụ, ai có thể chê trách người phụ nữ mà, theo các bản tin báo chí vài năm trước, đã nói với một kẻ định hiếp dâm rằng cô mắc bệnh hoa liễu và nếu hắn biết điều gì tốt cho hắn thì hãy thử vận may ở chỗ khác? Đó là một trường hợp Đánh lừa rõ ràng mà ngay cả kẻ tự cho mình đạo đức nhất cũng không thể bắt bẻ.

Ai có thể chê trách bậc cha mẹ mà, khi đứa con sắp làm vỡ một món đồ gia bảo, đã đánh lạc hướng đứa nhỏ bằng một câu nhanh gọn: “Nhìn kìa, Lucy, thấy con chim ngoài cửa sổ không?” Dù con chim tanager đỏ ấy có ở đó hay không, hành vi ấy vẫn mang tính Đánh lừa, bởi bậc cha mẹ không thật sự quan tâm đến con chim cho bằng bức tượng sứ hình cô hầu gái Pháp nhỏ bé.

Vì vậy, Đánh lừa được dùng suốt để làm chệch hướng và chuyển hướng ai đó khỏi một tai họa tiềm tàng. Trong hệ thống Attack-tics, Đánh lừa, như người ta có thể hình dung, được biểu trưng bằng một hình tròn tô bóng:

Không vững chắc như hình vuông, cũng không thuần định hướng như hình tam giác, hình tròn cho phép bạn xoay kẻ tấn công của mình vòng quanh — bằng một mánh khóe. Cũng như trong Đàm phán, bạn bước vào một kiểu bàn bạc nào đó với kẻ tấn công, nhưng Đánh lừa thêm vào yếu tố không thật.

Về bản chất, Đánh lừa mua lấy thời gian; nó không giải quyết các vấn đề của xung đột. Ngay khi bậc cha mẹ quyết rằng lũ chim ngoài cửa sổ đã giải quyết xong vấn đề với bức tượng sứ, đứa trẻ liền đi đập vỡ con kỳ lân thủy tinh. Đánh lừa đã cứu được bức tượng; giờ đến lượt bậc cha mẹ giải quyết vấn đề tổng thể giữa những món đồ dễ vỡ và một đứa trẻ hiếu kỳ. Cũng theo cách ấy, người phụ nữ đã cầm chân kẻ hiếp dâm bằng lời nói dối về bệnh hoa liễu vẫn còn mắc kẹt với sự thật rằng cô đã ở sai chỗ vào sai thời điểm, bất kể quyền được an toàn cá nhân của cô. Thực tại, dù nó có giá trị gì đi nữa, đòi hỏi cô phải tổ chức lại cách tiếp cận với môi trường hiện hữu của mình hoặc thay đổi môi trường ấy. Nếu không, cô sẽ phải thử đi thử lại mãi cùng một lời nói dối.

Vì vậy, Đánh lừa (và người bạn đồng hành của nó, sự bất ngờ) là để mua thời gian, không phải để giải quyết vấn đề.

Về bản chất, Đánh lừa như một phản ứng xung đột có hai hình thức cơ bản: đánh lạc hướng và làm chệch hướng.

Đánh lạc hướng: Dựng lên một màn khói “Đánh lạc hướng” đơn giản có nghĩa là làm cho kẻ tấn công rời khỏi nhiệm vụ ban đầu của hắn bằng cách làm hắn bất ngờ và đưa ra một thứ khác để nhìn. Nó trải từ việc người mẹ nói “Nhìn con chim kìa” cho đến việc bạn hỏi người mẹ đang giận của mình rằng xoang của mẹ thế nào khi bà muốn nói với bạn rằng bạn là đồ tồi tệ vì không viết thư về thường xuyên. Kẻ tấn công sắc sảo có thể đáp lại bằng một câu “Đừng có đánh trống lảng,” nhưng bạn hoàn toàn có quyền tiếp tục những màn đánh lạc hướng và làm cho chúng tiếp diễn. Suy cho cùng, bạn chỉ đang cố mua thời gian cho đến khi kẻ tấn công bỏ cuộc hoặc một chiến lược tốt hơn đến với bạn.

Làm chệch hướng: Lời nói dối vô hại Ở dạng đơn giản nhất, làm chệch hướng là nói thẳng ra một lời dối: “Lẽ ra tôi đã gọi sớm hơn, nhưng nhân viên bảo hiểm của tôi ghé qua và tôi không thể tống khứ anh ta đi được.” Mức độ cực đoan của lời dối tùy vào óc sáng tạo của bạn và mức độ nghiêm trọng của xung đột. Ví dụ, trong một xung đột khá nhẹ, bạn có thể đi đứng dè dặt, hoặc bạn có thể làm tới cùng, hy vọng kẻ tấn công sẽ thấy được sự lố bịch của đòn tấn công mình:

Khi thời gian và địa điểm đều sai, Đánh lừa có thể là lựa chọn tốt nhất của bạn. “Đừng gây sự với em, Harold, hai phút nữa là có khách tới và họ sẽ không muốn thấy mình cãi nhau.” Phải, trong cục diện tối hậu thì cô ấy chưa chặn được Harold, nhưng cô đã mua được thời gian — khoảng thời gian mà trong đó Harold có thể nguôi giận.

Đánh lừa được dùng tốt nhất khi bạn muốn làm đối thủ bất ngờ, bẻ gãy đường ý định của anh ta, hoặc bắt anh ta mất cảnh giác. Hầu hết các đòn tấn công, như ta đã thấy, đều lao thẳng tới bạn theo một đường khá thẳng. Bằng cách dùng Đánh lừa (sự bất ngờ), bạn có thể bẻ gãy đường ấy và khiến đòn tấn công bắn trượt.

Giả sử bạn là một giám đốc kinh doanh nhận được cuộc điện thoại sau:

Kẻ tấn công đang lao thẳng tới bạn với toàn bộ tốc lực. Điều đó đôi khi khiến bạn dễ bẻ gãy ý định của hắn bằng cách tung ra một bất ngờ của riêng mình:

Nói rồi bạn đặt anh ta vào chế độ chờ và làm điều mà một vị giám đốc (người đã luyện Attack-tics được vài năm) làm: đứng dậy lấy một ly nước, tập vài động tác xoay gậy golf, nguôi giận và cho kẻ tấn công cơ hội nguôi giận. Ngay cả khi sau khi chờ đợi kẻ tấn công còn giận hơn, bạn vẫn ở thế tốt hơn để xử lý đòn tấn công của hắn, vì giờ bạn đã sẵn sàng cho nó. Bạn đã kết hợp Đánh lừa với một phản ứng khác — Rút lui.

Nhân đây, bạn cũng có thể kết hợp Đánh lừa với Đánh trả. Một người bạn của chúng tôi, một người tương đối dễ tính, trở nên rất căng thẳng khi bị một cảnh sát giao thông chặn lại một cách vô cớ. Viên cảnh sát rõ ràng đã có một ngày tồi tệ, và nhận định của ông ta lệch lạc hẳn. Ông ta bắt đầu gào lên với bạn chúng tôi về việc anh coi thường mạng sống, an toàn và chân tay một cách trắng trợn. Bạn chúng tôi thư giãn hết mức có thể trong hoàn cảnh ấy, nhận ra, nhờ sự huấn luyện Attack-tics của mình, rằng Đánh trả hay Rút lui sẽ là lựa chọn tồi tệ nhất anh có thể làm. Viên cảnh sát rõ ràng không có tâm trạng để Đàm phán. Không làm gì cho đến khi cơn bão đi qua là điều khả dĩ, nhưng rồi sau đó thì sao?

Ngay khi viên cảnh sát dừng đủ lâu để lấy lại hơi, bạn chúng tôi chăm chú ngước lên và nói: “Thưa sĩ quan, ông không thể nói với tôi như thế! Tôi là Hướng đạo sinh trưởng ở Detroit!”

Lời dối ấy vô lý và lệch lạc đến mức viên cảnh sát khựng lại hoàn toàn và thả bạn chúng tôi đi với một lời cảnh cáo nhẹ. Viên cảnh sát tưởng mình đã làm một việc tốt, và bạn chúng tôi đã cho ông ta cơ hội cảm thấy tốt hơn về chính mình. Hòa hợp.

Trong một tình huống khác, Chick, chồng cũ của Eileen, khi biết tin cô đã chia tay người bạn trai mới, gọi cho cô và nói: “Tôi hy vọng cô biết cảm giác bị bỏ rơi là thế nào. Tôi hy vọng cô biết nỗi đau mà cô đã khiến tôi phải chịu.” Thật ra, Eileen đang có khoảng thời gian rất dễ chịu với sự tự do mới của mình, và thoạt đầu cô đánh trả, nói với Chick rằng cô không hề cảm thấy nỗi đau mà anh ta mong cô cảm thấy. Điều đó chỉ khuyến khích Chick tiếp tục gọi. Cuối cùng cô thử Đánh lừa. Cô “thú nhận” rằng cô thật sự khổ sở — và cô không dừng lại ở đó. Cô tiếp tục kể cho Chick nghe thật chi tiết rằng cô khổ sở đến mức nào. Mỗi lần Chick định ngắt lời, cô lại tiếp tục kể về một cơn trầm cảm mới, một lần nữa vật lộn với ý định tự sát. Mọi chuyện đi đến mức cuối cùng Chick phải nói: “Anh xin lỗi, Eileen. Chắc là khắp nơi đều khó khăn cả.”

“Đúng vậy, Chick. Không ai độc quyền nỗi đau cả.” “Anh xin lỗi vì đã hành xử như vậy,” Chick đáp. Màn Đánh lừa của Eileen hiệu quả hoàn hảo. Nó giúp Chick đối diện với cơn giận của chính mình, và khiến anh ta bắt đầu cảm thấy mình là con người trở lại. Có lẽ đó là một mánh khóe — nhưng rốt cuộc nó trở thành giải pháp cho nhiều hơn chỉ vấn đề những cuộc điện thoại không mong muốn.

Đánh lừa không nhất thiết phải kỳ quặc như của “vị Hướng đạo sinh trưởng” hay thấm thía như của Eileen. Nói chung, việc dùng Đánh lừa tốt nhất của chúng ta xảy ra khi ta vẫn khá đáng tin và nhớ được mình đã nói gì. Vì vậy, quy tắc duy nhất tốt nhất cho việc dùng Đánh lừa là: Hãy bịa ra những câu chuyện có một hạt sự thật.

Phần còn lại là tùy bạn. Bạn hiểu rõ đối thủ của mình nhất. Bạn biết mình có thể ép mình làm gì. Chỉ cần nhớ rằng Đánh lừa là một phản ứng bạn thực hiện một cách có ý thức, dựa trên kinh nghiệm quá khứ và những vấn đề hiện tại. Tất cả những gì Attack-tics yêu cầu là bạn dùng nó với một cái đầu sáng suốt và không tự lừa mình rằng nó mang lại một giải pháp vĩnh viễn.

Trước khi đưa bạn tới lựa chọn xung đột rất đặc biệt và hiệu quả nhất của Attack-tics — thứ mà chúng tôi đã dành hẳn một chương — hãy nhìn lại xem chúng ta đã đi được bao xa kể từ khi Robin Hood và Little John đối đầu nhau trên khúc gỗ ấy.

Tới đây chúng ta đã bàn về năm phản ứng khác nhau trước xung đột:

1. Đánh trả

2. Rút lui

3. Đàm phán

4. Không làm gì

5. Đánh lừa Những phản ứng này nên được nhìn nhận như về cơ bản là độc lập với nhau, dù bạn có thể pha trộn và kết hợp chúng, như ta đã thấy. Một khi đã chọn một phản ứng, bạn phải luôn sẵn sàng chuyển số và dùng một phản ứng khác nếu cần. Không phản ứng nào trong năm cái này là tốt nhất hay tồi nhất — mỗi cái tùy thuộc vào hoàn cảnh, xung đột, kẻ tấn công, thời gian và địa điểm.

Vấn đề, như mọi khi, là quản lý cảm xúc của bạn để đưa ra những lựa chọn mà bạn cho là hợp lý, dựa trên nhận thức của bạn về mọi yếu tố của tình huống. Thành công của bạn sẽ nằm ở khả năng tìm được tâm điểm của mình và giữ lấy nó, hoặc lấy lại nó nếu nó bị mất.

Với kẻ không tự chủ thì không có trí tuệ.

Với kẻ không tự chủ thì không có sự tập trung.

Với kẻ không tập trung thì không có bình an.

Với kẻ không bình an thì không thể có hạnh phúc.

— Bhagavad-Gita Thăng bằng. Tất cả là chuyện thăng bằng. Ngôn ngữ thường ngày của chúng ta đầy rẫy những cách dùng từ ngữ và khái niệm thăng bằng. Trước các tòa án của chúng ta có những quý bà La Mã hay Hy Lạp trong bộ áo choàng mỏng manh và bịt mắt, vĩnh viễn cầm những chiếc cân thăng bằng chỉ để cho ta thấy rằng công lý là công bằng và không thiên vị. Sinh mạng của những kẻ giết người bị kết án và những bệnh nhân nặng đang “treo lơ lửng trên bàn cân.” Một trong những vị Tổng thống trước đây của chúng ta thích nói (ngay trước khi đưa ra một tuyên bố) rằng “cân nhắc tổng thể” thì có vẻ như thuế sẽ tăng. Chúng ta khâm phục cảm giác thăng bằng phi thường mà Philippe Petit sở hữu trên chuyến đi trên dây giữa hai tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới. Các bình luận viên bóng bầu dục nói về “hàng công cân bằng,” “tuyến không cân bằng,” và sự thăng bằng mà một cầu thủ tuyến trong cần có. Các ngôi sao ba lê làm khán giả kinh ngạc bằng cách đứng thăng bằng trên một đầu ngón chân và xoay tròn không ngừng. Các đội thể dục dụng cụ Olympic của chúng ta thậm chí còn thi đấu trên một khúc gỗ kiểu Robin Hood/Little John gọi là “xà thăng bằng.”

Sự hiểu biết của chúng ta về từ “thăng bằng” vượt ra ngoài cái mà đôi khi ta gọi là thuần túy thể chất. Một người loạn trí có thể bị gọi là “mất thăng bằng.” Các chính trị gia kêu gọi một “cách tiếp cận cân bằng.” Khi bị bắt bất ngờ và, thường là, bị đánh bại, ta nói “Tôi đã mất thăng bằng.”

Điều kỳ lạ là chưa ai từng dạy chúng ta rằng thăng bằng thể chất và thăng bằng cảm xúc hay tinh thần gắn bó khăng khít với nhau. Chúng ta đã đi suốt con đường triết học với niềm tin rằng tâm trí và vật chất, tinh thần và thân xác, là những thực thể tách biệt. Ta nhìn mình như bị chia thành hai nửa độc lập, mỗi nửa đổ lỗi cho nửa kia về mọi thứ sai trái. “Tôi không tập trung, đầu óc tôi lang thang, và tôi vấp ngã.” “Tôi cố tìm ra câu trả lời, nhưng tôi bị đau đầu và không thể suy nghĩ.”

Tại sao? Tại sao chúng ta nên tái hợp nhất và trở nên định tâm, thăng bằng? Rất đơn giản, bởi thăng bằng là chìa khóa để dùng bất kỳ lựa chọn nào đã bàn trong cuốn sách này. Đánh trả, Rút lui, Đàm phán, Không làm gì, hay Đánh lừa trong khi mất thăng bằng sẽ tai họa chẳng kém việc đối mặt với đám đông người Assyria bằng một cây tăm. Quan trọng hơn nữa, làm sao ta có thể đi tới bất kỳ quyết định nào về bản chất của một xung đột cụ thể và phản ứng thích đáng của nó khi ta đang mất thăng bằng? Suốt chương trước, chúng tôi đã nói với bạn rằng các lựa chọn của bạn phải được đưa ra một cách khách quan và lý trí nhất có thể. Để làm được vậy, bạn phải thăng bằng.

Điều hay ho về thăng bằng, chúng tôi nhận thấy, là khi bạn ở một tư thế thăng bằng về thể chất, tâm trí và tinh thần bạn cũng đi vào thăng bằng. Tương tự, nếu thân thể bạn mất thăng bằng, bạn có thể lấy lại sự quân bình gần như dễ dàng như vậy bằng cách đạt tới một trạng thái thăng bằng bên trong tâm trí mình.

Nó hiệu quả. Vấn đề là duy trì sự thăng bằng ấy giữa cơn ồn ào về chuyện ai giữ chìa khóa xe sau cùng, ai làm mất tấm séc trả tiền nhà, ai làm đổ canh, ai làm cháy cháo, hay ai xúc phạm ai trước. Điều đó cần luyện tập — luyện tập đủ nhiều để sự thăng bằng, cả bên trong lẫn bên ngoài, vận hành độc lập với ý chí của bạn.

Định tâm là hành động đạt tới thăng bằng. Chúng tôi sẽ chỉ cho bạn cách tới đó. Rồi thì, việc giữ được định tâm là tùy ở bạn.

Tại sao chúng tôi dùng thuật ngữ “định tâm” để mô tả thăng bằng? Hãy nghĩ đến người thợ gốm bên bàn xoay của mình. Anh ta có một cục đất sét và một đĩa xoay, trên đó anh hy vọng tạo ra một chiếc bình thanh nhã. Nếu anh ném cục đất sét vào bất cứ chỗ nào ngoài chính giữa, chiếc bình của anh sẽ bị ném văng khắp phòng, kết cục như cái gạt tàn của một đứa trẻ mẫu giáo… nếu anh còn may mắn. Một người thợ gốm nghiệp dư phải trải qua hàng trăm lần thất bại mới học được cách dùng vật liệu và cỗ máy của mình để có thể tới được phần anh tạo ra những đường loe tinh tế — nói ngắn gọn, tới chỗ anh có thể bắt đầu sáng tạo.

Các võ sĩ đã dành ít nhất một ngàn năm nghiên cứu nghệ thuật thăng bằng, không chỉ để nâng cao kỹ năng với gươm, cung tên, v.v., mà còn để giúp họ đối diện với cuộc sống và những xung đột của nó theo cách thư thái nhưng tỉnh táo. Họ không thể đối mặt với một kiếm sĩ đang lao tới trong khi cuồng loạn và mất thăng bằng, cũng như ta không thể đối mặt với một người bạn đang giận dữ khi trọng tâm của ta đang ở đâu đó phía trên lông mày trái.

Trong Attack-tics, cũng như trong Aikido, điểm thăng bằng chính hay trọng tâm của bạn nằm ở khoảng hai inch dưới rốn. Được gọi là tantien, hay “nhất điểm,” trung tâm này là nơi bạn nên sống, dù bạn đang bị tấn công hay chỉ đang ngắm hoa nở. Nó là điểm giao của thời gian và không gian, nó là một bể chứa sự điềm tĩnh, nó là một “cơ quan” có thể cảm nhận đòn tấn công nhanh hơn cả trí tuệ — nó là cái mà đôi khi ta gọi (bởi chưa ai từng dạy ta về nó) là “hõm bụng.” Nếu ta lắng nghe nó, ta sẽ được bảo vệ tốt hơn là thuê một vệ sĩ bán thời gian.

Trung tâm, nhất điểm, không được vẽ trên các bảng giải phẫu trung bình trong sách y khoa Mỹ. Nếu điều đó làm bạn thấy dễ chịu hơn, bạn hoàn toàn tự do nghĩ về nó như một điểm tưởng tượng. Trung tâm sẽ vận hành cho bạn bất kể bạn nghĩ nó là gì. Nó không huyền bí. Nó chỉ vận hành.

Để có được và giữ lấy trung tâm của mình, để trải nghiệm điều chúng tôi đang nói, trước tiên hãy nằm thoải mái với lưng tựa xuống sàn và thư giãn mọi cơ bắp. Đừng cố giữ mình ở bất kỳ tư thế nào. Hãy để thân thể bạn tự tìm trạng thái thư giãn của nó. Hãy chú ý đến hơi thở. Đừng thúc ép nó, chỉ để nó chậm lại và tự điều chỉnh.

Giờ hãy đặt tay lên trung tâm của mình, nhất điểm của mình, khoảng hai inch dưới rốn. Thư giãn và dần dần để sự tập trung của bạn hướng về điểm mà tay bạn đang đặt. Hãy tưởng tượng rằng toàn bộ sự tập trung, toàn bộ năng lượng của bạn đang đi xuống từ trán (nơi hầu hết chúng ta trú ngụ), đi xuống từ ngực (nơi chúng ta giam giữ phần lớn năng lượng của mình), và vào điểm ấy. Một lần nữa, hãy chú ý đến hơi thở để bảo đảm rằng nỗ lực hạ thấp sự tập trung của bạn không trở nên quá căng thẳng.

Một khi bạn bắt đầu cảm thấy mình đang thành công, rằng sự tập trung của bạn đã về tới trung tâm, hãy tập trung giữ nó ở đó. Nếu điều đó giúp bạn, hãy hình dung điểm ấy và tưởng tượng rằng đôi mắt bạn đã được dời về đó. Điều bạn nên bắt đầu cảm thấy khi định tâm là sự thư giãn sâu hơn của mọi cơ bắp, nhất là vai và ngực. Bạn có thể nhận ra một cảm giác ấm áp lan xuống đùi và chân, làm thư giãn những cơ bắp ấy. Trừ khi bạn đã coi phần thư giãn quá nghiêm túc và ngủ gật, bạn cũng sẽ nhận ra một ý thức cao độ hơn về chính mình trong không gian và thời gian. Thật ra, bạn đã trở về với chính mình và là một với khoảnh khắc hiện tại.

Hãy luyện tập định vị điểm nhất của mình từ mười đến mười lăm phút mỗi ngày. Nếu chẳng có gì khác xảy ra với bạn nhờ Attack-tics, thì bác sĩ tim mạch của bạn cũng sẽ trân trọng sự thư giãn thêm mà bạn dành cho trái tim mình. Khi bạn trở nên thoải mái hơn với ý tưởng ấy và với phần cơ thể ấy, hãy bắt đầu giành lấy trung tâm mà không cần dùng tay. Chỉ cần tập trung vào điểm ấy, cảm nhận nó ấm lên khi bạn đi vào nó, và giữ nó. Nếu tâm trí bạn trượt đi vào những lo toan và sợ hãi, đừng thúc ép nó; hãy dần dần để trung tâm của bạn tự khẳng định lại. Cố đừng căng thẳng lên với mỗi lần tập trung thất bại nhỏ. Bạn sẽ lấy lại được nó, và chẳng bao lâu những lần gián đoạn ấy sẽ ít dần đi.

Không có cách nào nói được toàn bộ quá trình này nên mất bao lâu. Những ai đã có chút kinh nghiệm với yoga hay thái cực quyền sẽ làm được nhanh hơn. Những người khác có thể mất nhiều thời gian hơn. Không ai có thể thất bại ở việc này trừ khi người ấy bỏ cuộc. Điểm nhất của bạn là trung tâm của bạn, và ai cũng có một trung tâm.

Bước tiếp theo trong quá trình định tâm là bắt đầu thử nghiệm việc tìm và giữ trung tâm khi ngồi hoặc đứng. Hành động vẫn như cũ — chỉ có nhiều thứ gây xao lãng hơn so với khi bạn nằm trên sàn. Nếu bạn đang ngồi, hãy tưởng tượng rằng điểm nhất có trọng lượng thật; khi bạn hạ sự tập trung xuống, hãy để mình cảm thấy nặng hơn, chìm sâu hơn và sâu hơn vào ghế. Hãy mang một tư thế thư thái và tỉnh táo rồi chìm xuống.

Tiếp theo, hãy thử định tâm ở tư thế đứng. Đứng với một chân hơi đưa về trước chân kia — nếu bạn thuận tay phải, bạn sẽ thoải mái hơn với chân trái đưa trước; nếu bạn thuận tay trái, hãy trượt chân phải về trước. Hãy thử nghiệm cho đến khi bạn tìm được một tư thế thoải mái, với trọng lượng phân đều trên cả hai chân và đầu gối hơi hơi cong để hấp thu trọng lượng của bạn và cho phép bạn di chuyển nhanh. Việc đưa chân trước lên sẽ xoay thân thể bạn hơi lệch khỏi chính giữa; trong võ thuật, sự xoay thân này cho kẻ tấn công một mục tiêu nhỏ hơn, và đó không phải một ý tồi khi bạn dấn vào bất kỳ cuộc đối mặt trực diện nào nơi xung đột có thể xảy ra. Bạn không dâng cả mặt trước của mình cho một kẻ thù đang giận dữ.

Khi bạn đã thoải mái trong thế đứng này — và thoạt đầu nó khó, bởi ta quá quen với việc khóa chặt đầu gối và đứng bẹt chân với hai bàn chân sát nhau — bạn có thể lặp lại quá trình định tâm, hạ sự tập trung xuống, đưa nó xuống sàn và thậm chí xuyên qua sàn. Hãy nhắc những cơ bắp khác đừng căng lên; hãy đứng nhẹ nhàng và thoải mái, giữ lấy trung tâm.

Một cách tuyệt vời để kiểm tra hiệu quả của việc định tâm là nhờ một người bạn giúp. Trước tiên, hãy tưởng tượng rằng trung tâm của bạn ở trên đỉnh đầu. Đặt toàn bộ sự tập trung ở đó và nghĩ hướng lên trên. Rồi, trong khi đang đứng, hãy nhờ một người bạn nâng bạn lên khỏi mặt đất. Người ấy có thể ôm bạn từ phía sau và nâng từ eo, hoặc đẩy lên phía dưới nách bạn.

Bước tiếp theo là hãy bám rễ vào đất, định tâm, và nghĩ hướng xuống dưới. Thậm chí hãy đi xa đến mức tưởng tượng rằng bàn chân bạn đã mọc rễ cắm vào sàn. Giờ hãy nhờ người bạn nâng bạn lên. Nếu bạn đã tập trung và giữ được trung tâm trong khi bị nâng, người bạn ấy sẽ nhận ra một khác biệt rõ rệt về trọng lượng biểu kiến của bạn. Những học viên võ thuật thành thạo thậm chí có thể đạt tới mức cao hơn, nơi không ai có thể nhấc họ rời khỏi sàn; chúng tôi đã từng thấy những người cử tạ phải gắng sức nâng một người nặng tám mươi lăm pound!

Không ai thật sự chắc vì sao hiện tượng này vận hành. Điều đó thật ra không quan trọng. Người đã bám rễ, định tâm thì không thể bị nhấc đi, vậy mà người ấy vẫn có thể di chuyển nhanh và cảm nhận nguy hiểm tốt hơn người không bám rễ, không định tâm. Cũng quan trọng không kém, những người bám rễ, định tâm trông khác với những người kia; kẻ tấn công dường như cảm nhận được sự vững vàng của họ, và chọn gây sự với người khác thay vì đối đầu với những ai sống trong điểm nhất của mình.

Khi bạn đã có chút kinh nghiệm trong việc định tâm, bạn có thể bắt đầu giữ nó trong khi di chuyển, đi bộ, chơi tennis, khiêu vũ, hay lái xe trên đường cao tốc. Tùy vào hoạt động, hãy tưởng tượng rằng bạn được dẫn về phía trước trong không gian bằng một sợi dây buộc vào trung tâm của bạn. Thoạt đầu thì khó, nhưng hãy bắt đầu bằng cách thử nó khi đi bộ trên vỉa hè, được kéo đi từ trung tâm. Rất nhanh bạn sẽ khám phá rằng mình đang tiếp xúc với mặt đường vững chãi hơn nhiều, bàn chân bạn bám sát mặt đất, bạn có cảm giác thăng bằng tốt hơn. Như chúng tôi đã lưu ý trước đó, bạn cũng nên thấy rằng thái độ của mình điềm tĩnh hơn nhiều, rằng bạn cảm thấy ít tản mát hơn và đủ năng lực hơn để xử lý bất cứ điều gì xảy đến trên đường. Chính cảm giác này là điều chúng tôi nhắm tới trong Attack-tics. Trong bất kỳ xung đột nào, dù bạn đang đi bộ, ngồi, đứng hay chạy, thái độ định tâm là thái độ tối đa hóa cơ hội của bạn để đưa ra những lựa chọn đúng, để phản ứng thành công, để sống sót theo cách tốt nhất và hài hòa nhất. Nếu bạn mang mình đi từ trung tâm, người ta sẽ không nhìn chằm chằm bạn trên phố hay tự hỏi kẻ lạ mặt ấy là ai. Đó là một dáng đi bình thường, và không cần phải phóng đại để gây hiệu ứng trừ khi bạn đang luyện tập. Hãy liên tục nhắc mình giữ lấy trung tâm. Bạn sẽ thấy nó đôi khi lang thang, nhưng bạn nên có thể lấy lại nó với nỗ lực tối thiểu.

Phép thử thật sự cho kỹ năng mới được phát triển của bạn sẽ đến khi bạn mệt mỏi, cáu kỉnh, hay, quan trọng nhất, khi đang xung đột. Nỗi sợ thường có thể đẩy sự tập trung và năng lượng của bạn vọt lên qua ngực, vào cổ họng, và ra khỏi đỉnh đầu. Hơi thở bạn ngưng lại trong chốc lát, và tất cả những cơ bắp đã thư giãn tuyệt vời ấy liền co thắt lại vì căng thẳng. Khi sếp quát bạn hay ai đó xúc phạm bạn, bạn phải chú ý trước hết đến việc khôi phục trung tâm của mình, chứ không phải đến việc đánh trả hay chạy như một kẻ cuồng tín. Chắc chắn bạn sẽ đánh mất nó. Sự sống còn phụ thuộc vào việc bạn lấy lại nó nhanh chóng.

Để đối chiếu, hãy xem điều thường xảy ra với người không định tâm. Năng lượng và sự tập trung vọt lên trên, đôi khi mắc lại trong các cơ bắp nơi cổ và vai giao nhau. Cú đẩy lên trên này kéo người ấy mất thăng bằng về thể chất, và đồng thời, tinh thần và trí tuệ bị lệch khỏi vị trí. Anh ta lắp bắp hay vấp ngã trong khi cố trốn thoát, và có nhiều khả năng bị bắt theo cách này hay cách khác. Anh ta sẽ vấp ngã về thể chất, hoặc bịa ra vài lý do ngớ ngẩn để rời đi, hoặc tự mắc kẹt trong một mê cung trí tuệ. Chúng ta đều đã từng trải qua việc bị bắt quả tang và phải bịa ra những lời biện minh tứ phía, chỉ một vài trong số đó nghe có lý: “Lẽ ra tôi đã làm ngay, thưa sếp, nhưng mẹ tôi, ờ, mẹ tôi, ờ, mẹ tôi đã, ờ, được đưa vào bệnh viện và tôi phải ở bên giường bệnh…” Năm phút sau mẹ bạn bước vào và lời dối của bạn tan rã như một chiếc đồng hồ rẻ tiền. Các phim hài tình huống trên truyền hình được dựng quanh những nhân vật mất định tâm! Khả năng hài hòa và sống sót của bạn phụ thuộc vào đúng điều ngược lại.

Giả sử bạn là một nhân viên bán hàng sau quầy. Bạn đang làm việc, giữ thăng bằng, giữ trung tâm, và mọi thứ ổn. Một khách hàng bước tới, và trung tâm của bạn báo hiệu rằng có điều gì đó không ổn. Nhưng trước khi tâm trí bạn kịp đánh giá tình huống, khách hàng đã chồm lên bạn, gào về chuyện này hay đòi hỏi chuyện kia. Trung tâm của bạn bị lạc trong mớ hỗn độn, và tâm trí bạn, giờ đã mất thăng bằng, bắt đầu điên cuồng nghĩ ra tất cả những câu đả kích mà bạn nhớ từ Don Rickles hay cô giáo tiểu học của mình: “Nghe đây, ông bạn, nếu não là thuốc nổ thì ông còn chẳng hỉ được mũi!” May thay, bạn giữ câu sáo ngữ ấy cho riêng mình, dù mắt bạn đang bỏng rát và bạn cảm thấy cái mình cho là một thôi thúc chính đáng muốn giết người. Thay vào đó, bạn chuyển trọng lượng và trở về thế thăng bằng, xoay thân thể hơi nghiêng, mở khóa đầu gối, và tìm lại trung tâm. Bạn kiểm tra hơi thở để làm nó chậm lại khỏi sự phì phò cuồng loạn mà adrenalin dường như đòi hỏi. Giờ thì bạn có thể xử lý nó. Bạn lắng nghe điều đang diễn ra, đánh giá tình huống dựa trên mọi thứ bạn đã học được tới đây, và đưa ra lựa chọn hay những lựa chọn của mình. Bạn tìm được cách giúp vị khách đang giận dữ lấy lại thăng bằng của chính mình, bình tĩnh lại, và cùng bạn tái hòa nhập vào loài người. Bạn trao cho ông ấy món quà của sự hòa hợp.

Vậy nên mất thăng bằng — tạm thời — là chuyện ổn. Mọi sự chuyển dịch và tái chuyển dịch thăng bằng trong cảnh trước diễn ra trong vòng chưa đầy một giây một khi bạn đã giỏi việc đó. Và khi bạn thật sự thành thạo, bạn giữ được định tâm bất kể chuyện gì.

Tất cả là chuyện thăng bằng, dù trong ăn uống, trong tâm hồn hay trong thân thể. Dù sao thì chúng cũng đều như nhau.

Chúng ta biết rằng xã hội loài người được xây trên nền tảng của mối ràng buộc này (tình yêu và tình bạn), nhưng chúng ta phải nhận ra sự thật rằng mối ràng buộc ấy đã trở nên quá hạn hẹp để bao trùm mọi điều nó phải bao trùm: nó chỉ ngăn chặn sự gây hấn giữa những người quen biết và là bạn bè của nhau, trong khi rõ ràng chính lòng thù địch đang hoạt động giữa mọi người thuộc mọi quốc gia hay ý thức hệ mới là điều phải được chặn đứng. Kết luận hiển nhiên là tình yêu và tình bạn phải bao trùm toàn thể nhân loại, rằng chúng ta phải yêu thương mọi người anh em đồng loại của mình không phân biệt.

— Konrad Lorenz Bàn về sự gây hấn Trong tiểu thuyết Giết con chim nhại của Harper Lee, Atticus nói với các con rằng bạn không bao giờ thật sự hiểu một ai cho đến khi bạn đã “đi loanh quanh trong làn da của người ấy” một lúc. Ông không bao giờ giới hạn câu nói ấy bằng cách thêm rằng “Con chỉ đi loanh quanh trong làn da của những người tử tế thôi.” Ông có ý nói đến mọi người.

Một bài thơ phổ biến của người Mỹ bản địa cũng nói điều tương tự, với ý rằng “bạn không thể hiểu tôi cho đến khi bạn đã đi một dặm trong đôi giày da của tôi.” Tình cảm ấy được nhạc đồng quê phương Tây hóa trong một bài hát mang tên “Walk a Mile in My Shoes.”

Ở dạng đơn giản nhất, đó chính là tinh túy của Aiki, phản ứng thứ sáu và, với chúng tôi, là phản ứng hiệu quả nhất trước xung đột. Đó cũng là phản ứng khó học nhất.

Chắc chắn đi một dặm trong một đôi giày lười êm ái thì dễ hơn nhiều so với đi trong một đôi bốt dài. Hiểu những con người ôn hòa, nhân hậu thì dễ hơn và thú vị hơn so với việc hòa hợp với những kẻ hay bắt nạt, những người loạn thần kinh và những kẻ mất thăng bằng của thế gian này. Nhưng đáng lưu ý là một trong những cách sống sót và “thắng” tốt nhất với những người khó chịu lại chính là làm đúng điều ấy. Hãy chảy cùng họ. Hãy hòa hợp.

“Ý các ông là muốn tôi nhập bọn với kẻ xấu à?” Theo một nghĩa rất đặc biệt, đúng vậy. Điều đó không có nghĩa là bạn sẽ bị đòi phải nhập bọn với kẻ cướp mình và giúp hắn cướp chính bạn, hay trở thành kẻ cướp trong lúc rảnh rỗi. Về sau bạn sẽ thấy nó khác thế nào với câu “Nếu không đánh bại được chúng thì hãy nhập bọn với chúng.”

Một câu nói cổ của người Nhật: “Hãy là nước, đừng là đá.” Đó cũng là tinh túy của Aiki. Hãy hình dung một dòng suối rì rào chảy trong bờ của nó. Một tảng đá lớn sẫm màu đứng sừng sững ngay giữa dòng suối. Đó là cách hầu hết chúng ta xử lý cuộc sống và xung đột. Chúng ta giống như tảng đá lớn sẫm màu ấy. Như vua Canute, ta giơ tay ra và hét lên đòi dòng nước dừng lại. Nhưng nước vẫn cuồn cuộn và chảy mãi, bật khỏi ta, chảy quanh ta và trùm lên ta. Nước có phương hướng và sự uyển chuyển. Qua từng thời đại, tảng đá bị bào mòn, cho đến giữa cõi vĩnh hằng nó đã trở thành một hòn sỏi.

Và đó chính là điều xảy ra với chúng ta vào một số ngày, phải không? Xung đột, cãi vã, chành chọe, bất đồng, xúc phạm — toàn bộ bản kinh cầu của căng thẳng và thống khổ. Đến khi về tới nhà, ta đã trở thành những hòn sỏi. Ta nguyền rủa chính mình, ta teo lại, và ta chết đi một chút.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu tảng đá ấy có thể xoay được? Ít nhất nó sẽ có cơ hội sống sót lâu hơn. Khi nước đập vào nó, tảng đá sẽ xoay theo hướng mà nó bị đẩy. (Đừng bắt đầu lo lắng về chuyện sẽ có ma sát ở đáy nó, làm nó mòn đi; đây chỉ là một ẩn dụ.) Nếu tảng đá có thể xoay theo lực của dòng nước mà vẫn giữ nguyên vị trí trong lòng suối, thì nó chẳng mất gì cả; nước sẽ tiếp tục chảy qua.

Có một câu chuyện cổ — không ai thật sự biết nó bắt nguồn từ đâu — kể về cây sồi vững chãi đứng cạnh cây sậy mảnh khảnh. Cây sồi khoe khoang sức mạnh của mình, chế giễu sự mềm mại của cây sậy — cho đến khi cơn bão ập tới. Sự bất lực trong việc uốn mình của cây sồi khiến nó bị hủy diệt. Nó bị gió bật gốc và quật ngã. Cây sậy giữ được vị trí của mình bằng cách chảy theo gió, để gió tự thổi mình ra tận biển khơi.

Đó là một phần tinh thần của Aiki. Khi bạn bước ra khỏi một tòa nhà vào một ngày gió và bị hứng trọn sức gió, bạn không cần phải nghĩ đến việc xoay thân mình ra khỏi hướng gió để bảo vệ mắt khỏi tro than bay. Bạn chỉ cần đi theo nó, xoay người trên đôi chân để mặt hướng ra xa khỏi đợt tấn công.

Đó cũng là một phần tinh thần của Aiki. Xưa có một người đàn ông rất khỏe, vì những lý do riêng của mình, đã giao chiến với một cánh cửa xoay, quyết tâm giành chiến thắng trong cuộc thi vĩ đại này. Anh ta bước tới và đẩy bằng tất cả sức lực. Cánh cửa quay trọn ba vòng trước khi dừng lại. Anh ta đẩy mạnh hơn nữa, và cánh cửa xoay bốn lần. Trong cơn tuyệt vọng, người đàn ông khỏe mạnh ấy chui vào trong cánh cửa xoay và đẩy mãi, đẩy mãi, chạy nhanh hết mức để không bị cánh cửa đang đuổi theo mình vòng quanh đập trúng. Những người xem há hốc miệng nhìn người đàn ông khỏe mạnh ấy chạy càng lúc càng nhanh, cho đến cuối cùng lực ly tâm mà anh ta tạo ra hất anh ta văng ngược trở ra đường trong tư thế gục ngã. Bực bội và giận dữ, anh ta đứng dậy và bước tới một cánh cửa thường, đã khóa, được gắn đủ mọi thiết bị an ninh đã biết trên khung thép. Trong vài giây, anh ta đã đánh sập cánh cửa và tìm được chút an ủi từ chiến thắng của mình. Một số người xem đã quyết định rằng cánh cửa thường ấy cần những chốt khóa chắc hơn và năm bản lề đồng loại hạng nặng. Những người khác hoan hô cánh cửa xoay nhưng than phiền rằng nó vẫn để người ta vào được. Một vài người gợi ý rằng người đàn ông khỏe mạnh ấy nên tăng lượng protein nạp vào. Một cậu bé nhìn toàn bộ sự việc và mỉm cười.

Hãy là nước, đừng là đá. Nhiệm vụ được giao của cánh cửa xoay không phải là giữ người ta ở ngoài hay chặn đường họ. Nhiệm vụ ấy là chào đón họ vào. Nó chẳng từ bỏ gì cả, cũng không mất đi vị trí của mình hay thỏa hiệp với lý tưởng của mình. Người đàn ông khỏe mạnh, trong cơn giận, đã tự hủy diệt mình bằng cách đẩy mạnh hơn và chạy nhanh hơn, trong khi cánh cửa xoay chỉ đơn thuần đáp ứng mong muốn đi nhanh hơn của anh ta.

Chúng ta có thể chọn trở thành cánh cửa xoay và chào đón ngay cả những kẻ mạnh mẽ nhất, mất thăng bằng nhất của nhân loại, hoặc chúng ta có thể gắn thêm nhiều khóa lên chính mình, học quyền Anh, phát minh những thế siết cổ, mang hơi cay trong túi xách, gào to hơn, và đứng vững vàng hơn.

Hãy là nước, đừng là đá. Trong hệ thống Attack-tics, Aiki được biểu thị bằng một hình tròn đặc. (Về sau ta sẽ thấy hình tròn không kể hết câu chuyện, nhưng bây giờ, hãy bắt đầu cảm nhận tính vòng tròn của phản ứng này.)

Giống như cánh cửa xoay, hình tròn chấp nhận đòn tấn công và xoay cùng nó, để đỉnh của tam giác hay phần mạnh nhất của đòn tấn công đi tiếp theo hướng mà nó đã chọn.

Đến vị trí 3, kẻ tấn công đã đi qua và người phản ứng đang ở vị trí khá an toàn phía sau hắn.

Bạn thấy đấy, đó là điều hay ho ở những đòn tấn công chân thành và tập trung: chúng nhắm rõ ràng vào điểm ấy của tam giác, dấn thân đến mức muốn hủy diệt bạn đến nỗi chúng tự tạo ra đà và năng lượng riêng. Đà ấy sẽ mang chúng vượt qua bạn nếu bạn lăn hay xoay đúng lúc. Nếu bạn xoay quá sớm, kẻ tấn công sẽ nhận ra phản ứng của bạn và đổi hướng. Nếu bạn xoay quá muộn, bạn sẽ kết thúc với đỉnh của tam giác cắm vào trung tâm mình.

Nếu một đòn tấn công không chân thành và không tập trung, nếu kẻ tấn công chỉ nửa vời, thì dù sao bạn cũng chẳng cần làm gì cả. Chưa ai từng bị thương bởi một đòn tấn công nửa vời, trừ chính kẻ tấn công.

Để bạn không lẫn lộn Aiki với Đánh lừa, hãy ghi nhớ rằng hình tròn chấp nhận đòn tấn công. Khi kẻ tấn công tới vị trí 2 trong sơ đồ trước, cả kẻ tấn công lẫn người phản ứng đều đang hướng về cùng một phía. Chính tại điểm ấy, người phản ứng, tức bạn, bắt đầu đồng cảm, bắt đầu đi loanh quanh trong làn da của kẻ tấn công, bắt đầu hiểu những lý do đằng sau đòn tấn công. Tới đây có vẻ phức tạp, nhưng hãy nhớ rằng trở thành một hình tròn đòi hỏi bạn không chỉ là một kẻ trơn tuột, mà còn phải dấn vào một mối quan hệ với người đang cố tấn công bạn.

Để đưa góc nhìn này ra khỏi hình học và cho nó một chiều kích con người, hãy hình dung tình huống sau: bạn đang đứng thoải mái, định tâm, và ai đó đẩy vào vai phải bạn bằng tay phải của họ. Bạn cưỡng lại cám dỗ làm cứng vai phải; thay vào đó, xoay từ điểm nhất, từ trung tâm của mình, bạn chấp nhận cú đẩy của họ và xoay theo nó. Nếu người bạn ấy tiếp tục đẩy theo hướng họ đã chọn, họ sẽ kết thúc ở bên kia phòng và ra khỏi đường bạn. Giữa chừng động tác, bạn sẽ nhận ra rằng hai người đang đứng vai kề vai (vai trái của bạn, vai phải của họ) và cùng nhìn về hướng họ đẩy. Đây là một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong Attack-tics. Nói theo ẩn dụ, nó có nghĩa là giờ bạn đang ở vị trí có thể hiểu họ đang toan tính gì, nhưng đồng thời bạn cũng đang ở vị trí an toàn. Bạn chẳng từ bỏ gì cả, bạn có thể đi trong giày của họ, và bạn an toàn khỏi những cú đẩy của họ cho đến khi họ chuyển hướng cho cú lao tới tiếp theo. Vậy mà, nếu hai người đang hòa hợp, vai kề vai, bạn cũng đang ở vị trí tốt để chuyển hướng động lực và năng lượng của họ. Nếu đó là tình huống sống còn, bạn có thể đẩy họ ra và chạy. Nếu đó là tình huống phi thể chất, bạn có thể giúp họ thấy hành vi của họ đang làm họ tổn thương như thế nào.

Đáng để nhắc lại: 1) Bạn chấp nhận đòn tấn công trong một tư thế định tâm. 2) Bạn chấp nhận nó trong một tư thế định tâm và xoay từ trung tâm của mình. 3) Bạn hòa hợp và chuyển hướng đòn tấn công của hắn. Hãy giữ trung tâm của mình mọi lúc, nếu không bạn sẽ mất thăng bằng, không thể hòa hợp, và phá hủy bất kỳ sự hợp lưu nào lẽ ra có thể phát triển.

Giờ hãy xem điều này trông ra sao trong xung đột xã hội, thay vì xung đột thể chất.

Patricia có vấn đề với cha mẹ mình. Cô là thành viên của một “câu lạc bộ” rất lớn gồm những người như vậy. Nhưng biết điều đó không phải lúc nào cũng giúp cô nhiều, bởi dường như lúc nào cũng vậy: khi cô muốn yêu thương họ và được họ yêu thương nhất, thì lại có ai đó (buồn thay, thường là mẹ cô) gây sự. Mẹ cô là một trong những người mà các nhà tâm lý học phổ thông mô tả là kẻ không thể chấp nhận tình yêu và ngụy trang nỗi sợ bị từ chối bằng cách từ chối trước.

Kẻ gây hấn

Hình 2

Bạn Kẻ gây hấn

Hình 3

Kẻ gây hấn Nhưng Patricia cũng không hoàn toàn điềm tĩnh. Cô không chắc chắn về bản sắc của chính mình và vẫn phụ thuộc quá nhiều vào sự chấp thuận của cha mẹ. Một lần nữa, biết điều đó chưa giúp Patricia được bao nhiêu.

Cha mẹ cô sống ở Florida, đã nghỉ hưu và, theo cách mọi thứ diễn ra trong nền kinh tế của chúng ta, sống thoải mái nhưng không đủ khả năng mua sắm nhiều thứ xa xỉ. Patricia sống một mình trong một căn hộ ở New York. Ở tuổi hai mươi bảy, cô đã khá thành đạt với vị trí trợ lý thu mua cho một cửa hàng bách hóa, nhưng cô cũng không đủ khả năng mua nhiều thứ xa xỉ.

Cuối mùa đông, Patricia nảy ra ý muốn về thăm cha mẹ. Cô đã không gặp họ cả năm rồi, và những cuộc điện thoại đôi khi trở nên quá phức tạp. Hơn nữa, mùa đông năm nay khó khăn, và cô nghĩ mình xứng đáng được nghỉ một tuần. Tiền vé máy bay và phần đóng góp của cô cho quỹ ăn uống ở Florida sẽ khiến cô gần như kiệt quệ, nhưng chắc chắn không đến mức nợ nần phải nghĩ tới phá sản hay bán thân. Nói ngắn gọn, cô muốn về thăm cha mẹ vì cô thật sự yêu thương họ.

Có lẽ Patricia hơi lệch lạc trong kỳ vọng của mình. Cô mơ tưởng rằng lời đề nghị/đề đạt về thăm nhà của mình sẽ được đón nhận bằng niềm vui, dù cô biết chẳng có gì là dễ dàng với hai vị cao niên này.

Cô gọi điện. Gần như ngay khi kế hoạch của cô vừa được truyền đi qua hệ thống điện thoại Bell thì mẹ cô bắt đầu.

Con có thật nghĩ rằng bố con và mẹ sẽ sống như chúng ta đang sống nếu ông ấy tiết kiệm được chút ít cho tương lai không? Không hề nhé! Thôi đi Patty, hãy biết lý lẽ. Con phải sửa mình ngay đi, nếu không con sẽ phải bám víu bằng móng tay suốt phần đời còn lại. Con chưa lấy chồng, và cho mẹ hỏi, ai sẽ chu cấp cho con nếu con cứ làm những việc ngớ ngẩn như thế này hoài?

Một phân tích nhanh về tràng đả kích của người mẹ cho thấy bà là một kẻ tấn công khá giỏi. Đúng, bà lo cho con gái mình. Bà đã nói rõ điều đó. Nhưng bà không hài lòng với việc đối xử với Patricia như một người lớn và chỉ đưa ra chút lời khuyên. Bà bắt đầu bằng việc gọi Patricia bằng tên hồi bé, “Patty,” cái tên mà Patricia đã cố gạt bỏ suốt bao năm. Bà xúc phạm mức độ trưởng thành của cô. Bà xúc phạm sự nắm bắt thực tế của cô. Bà xúc phạm bố của Pat, và gài vào một chút tội lỗi do liên đới trước khi kết thúc bằng một lời châm chọc về việc cô chưa lấy chồng.

Patricia cảm thấy — cho phép mình cảm thấy — hoàn toàn bị từ chối bởi người mẹ tốt bụng trong tưởng tượng của mình. Toàn thân cô teo lại, mắt cô bắt đầu rơm rớm, và cô muốn hét lên.

Hãy giả định rằng Patricia đang mất thăng bằng — một giả định khá hợp lý — và phản ứng theo cách hầu hết chúng ta phản ứng trong những tình huống như thế này. (Về sau chúng ta sẽ trình diễn cách tiếp cận Aiki.) Cô lập tức chuyển sang thế phòng thủ, cố tỏ ra biết lý lẽ nhưng cao giọng lên từng decibel một. Đến nửa chừng thì cô bắt đầu lôi ra những chuyện cũ.

Mẹ lúc nào, lúc nào, lúc nào cũng đối xử với con như thế này!

Mẹ chẳng tôn trọng con và mẹ chưa bao giờ tôn trọng con! Sao con không thể đưa ra một đề nghị hoàn toàn hợp lý mà không bị giày xéo chứ?

Bạn phải thừa nhận rằng mẹ cô ấy là một tay đấu khá giỏi, dù thắng trận ấy cũng khiến bà thua cuộc chiến. Bà đã khiến Patricia hoàn toàn mất thăng bằng, bằng cách tấn công cá nhân và gào lên về sự bất công của tất cả mọi chuyện. Thật ra, việc Đánh trả trong cơn giận của Patricia đã trao cho mẹ cô tất cả vũ khí bà cần để thật sự tiêu diệt con gái mình. Giờ bà có thể lật ngược thế cờ và tỏ ra điềm tĩnh, biết lý lẽ.

Vài phút sau, Patricia gác máy, một con người hoàn toàn kiệt quệ và bại trận. Thật khó tin rằng đây chính là người phụ nữ trẻ đã dành cả ngày để lập những đơn hàng ngàn đô và điều hành một văn phòng chịu trách nhiệm về số hàng mua trị giá một triệu đô mỗi năm. Cô khóc gần nửa tiếng, quay ngược về hai mươi hai năm trước, khi cô chỉ có thể đưa qua đưa lại, mút ngón tay cái, và vân vê tóc. Một tiếng sau, giận dữ thay vì buồn, cô gọi cho người bạn thân nhất và mách tội mẹ mình, kể cho bạn nghe mẹ cô thật sự là một kẻ khốn khổ, tồi tệ đến mức nào. Và bố cô hèn nhát đến mức nào vì đã không đứng về phía cô! Một tiếng sau đó nữa, Patricia thấy tội lỗi vì đã bất trung với mẹ bằng cách tâm sự với bạn.

Một cuộc cãi vã bảy phút. Hai mươi bốn tiếng đồng hồ hoặc hơn thế của giận dữ, tội lỗi và hối hận.

Và đừng nói rằng chuyện ấy không xảy ra. Nó đang xảy ra ngay trong phút này đây. Có thể không phải mẹ và con gái. Nhưng nó đang xảy ra.

Được rồi, giờ hãy xem điều gì có thể đã xảy ra nếu chỉ có hai điều khác đi: Patricia thăng bằng và định tâm, và Patricia dùng Aiki (hợp lưu).

Từ lúc Patricia ngồi xuống và bắt đầu bấm số của cha mẹ, cô ý thức được việc định tâm cho mình. Khi cô thở ra nhẹ nhàng, đôi vai cô thư giãn khỏi sự căng thẳng và lo lắng vì phải xử lý với những người này. Cô yêu thương họ rất nhiều, nhưng cô cũng hiểu rằng họ có những nút thắt của riêng mình, rằng họ bảo bọc quá mức, và rằng họ thật sự yêu cô theo cách kỳ lạ của riêng họ.

Khi nghe tiếng chuông điện thoại reo ở đầu dây bên kia, Patricia tự nhắc mình giữ thăng bằng. Mẹ cô bắt đầu.

Và cứ thế tiếp diễn.

Patricia giữ thăng bằng, chờ cho đến khi mẹ cô hết hơi. (Nếu bạn muốn, cô ấy là một hình vuông.) Phản ứng của Patricia trước cú đẩy của mẹ cô cũng giống như khi bạn phản ứng trước việc một người bạn đẩy vai bạn: cô xoay theo cú đánh, và giờ đang hướng về cùng phía với mẹ cô.

Điều Patricia đã làm tới giờ là đạt được sự hòa hợp với đòn tấn công của mẹ cô. Cô chưa nói điều gì cô không tin, và cô chưa nhượng bộ một tấc nào về giá trị hay mục tiêu của mình. Cô đã đồng cảm với một người phụ nữ lớn tuổi thật sự lo cho cô. Giờ hai người đang vai kề vai, và có lẽ họ có thể bắt đầu xử lý vấn đề liệu Patricia có được tới Florida hay không. Ngay cả khi cô không đi, cô rất có thể nhận được thứ quý giá hơn nhiều về lâu dài: một mối quan hệ êm ả và hài hòa với những người yêu thương cô nhất.

Hãy diễn tiếp cảnh Patricia và mẹ cô để xem điều gì có thể xảy ra. Giờ họ đang vai kề vai, mỗi người nói từ trái tim mình về việc điều đó khó khăn đến mức nào. Patricia giờ có thể dẫn dắt mẹ cô đối diện với điều đang bị đặt lên bàn cân.

Chúng tôi muốn bạn chú ý đến khoảng ngừng mà người mẹ thực hiện ngay trước khi đổi ý, ngay trước khi xin lỗi. Trong lĩnh vực thể chất của võ thuật, luôn có khoảnh khắc ngắn ngủi ấy khi, nhờ phản ứng của người phòng vệ, kẻ tấn công mất thăng bằng. Ngay tại khoảnh khắc chính xác ấy, người phòng vệ nắm quyền và phải chăm sóc kẻ tấn công, giúp hắn tới một thế thăng bằng mới, vững hơn, ít gây hấn hơn. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, trong lĩnh vực phi thể chất, sự mất thăng bằng ấy thường được báo hiệu bằng một khoảng ngừng. Bạn phải học cách lắng nghe kỹ càng để nhận ra khoảng ngừng ấy. Khi nó đến, hãy chăm sóc kẻ tấn công của bạn. Hãy dẫn hắn tới hòa hợp. Để ý rằng khi mẹ cô ngừng lại, Patricia liền tha thứ cho bà và giúp khôi phục thăng bằng cho mẹ. Cô nói với bà rằng cô yêu bà.

Đó là Aiki. Hợp lưu. Chảy cùng. Là nước chứ không phải đá.

Nó không phải lúc nào cũng hiệu quả dễ dàng như vậy; hứa rằng nó sẽ như thế thì là thiếu đạo đức. Nhưng Patricia đã dùng Aiki giỏi. Cô không mất trung tâm và không bị cuốn vào một cuộc tranh cãi về việc cô có trưởng thành hay không. Cô không nói dối hay giả vờ. Có lẽ cô đã trải qua một mong muốn ngắn ngủi là bỏ cuộc trên chặng đường, nhưng cô đã bám trụ vì, như chúng tôi đã nói ngay từ đầu, cô thật sự yêu thương cha mẹ mình dù đôi khi họ làm cô phát cáu đến mức nào. Và về lâu dài, Patricia đã nhận được nhiều hơn hẳn một tuần ở Florida.

Phản ứng cuối cùng và tốt nhất này trước xung đột xa lạ với hầu hết các bạn đến mức chúng tôi sẽ dành rất nhiều thời gian bàn về nó, và chúng tôi sẽ đưa ra càng nhiều ví dụ càng tốt để bạn có thể bắt đầu tự mình thử. Lúc đầu bạn sẽ chùn lại. Bạn sẽ buộc tội chúng tôi vẽ nên những bức tranh màu hồng về các mối quan hệ giữa người với người. Chúng tôi chịu được; chúng tôi đã quen với điều đó ở giai đoạn này của tiến trình Attack-tics. Dần dần, bạn sẽ bước ra, cắn chặt ý nghĩ rằng Attack-tics là dành cho kẻ yếu ớt, và nhận ra rằng sống hòa hợp với tự nhiên và đồng loại của mình có lẽ lại là một điều tốt lành, để thay đổi một lần.

Hai từ khóa sẽ hữu ích nhất cho bạn khi dùng Aiki là “hợp lưu” và “dẫn dắt.” Dùng theo đúng thứ tự, hai hành động riêng biệt này sẽ giúp bạn giải quyết một số lượng đáng kinh ngạc các vấn đề.

Trước tiên bạn phải nhập vào với kẻ tấn công mình. Hãy đứng cạnh hắn. Hãy đồng ý với quyền của hắn được cảm nhận bất cứ điều gì hắn đang cảm nhận. Bạn không nhất thiết phải đồng ý với hắn về mọi thứ, nhưng chắc chắn bạn chẳng mất gì khi đồng cảm. Hãy trở nên hợp lưu. Suy cho cùng, hắn có thể sai, nhưng bạn không thể tranh cãi với sự thật hiển nhiên rằng hắn đang bực bội. Ai cũng có quyền được cảm nhận. Vậy mà ta thường đặt câu hỏi hay phủ nhận cảm xúc của người khác.

Nghe như đây là một phần của kịch bản thuộc về sân khấu off-off-off-Broadway, nhưng chắc chắn bạn đã từng chứng kiến (hay, tệ hơn, từng tham gia) những cuộc cãi vã đúng như thế. Hoặc như thế này:

Em không còn yêu anh nữa.

NGƯỜI YÊU #1:

Anh không thể có ý đó!

NGƯỜI YÊU #2:

Để tiện cho việc lập luận, hãy đồng ý rằng tất cả những người nói trước trong các tiểu cảnh ấy đều sai. Người mẹ chỉ hiếm khi hết kem; Người yêu #1 thật sự vẫn còn yêu Người yêu #2; ông sếp chỉ đang bối rối và không biết thế nào mới là công việc tốt; cậu học sinh yêu thích tiếng Pháp nhưng muốn được giáo viên chú ý; và nhà sản xuất thì chẳng phân biệt nổi một kịch bản tốt với một kịch bản tồi. Tất cả những điều đó hoàn toàn không liên quan đến sự thật rằng mỗi kẻ tấn công ấy thật sự cảm nhận điều mình nói — ít nhất là ở mức ý thức. Điều gì đang diễn ra ở mức tiềm thức thì, dĩ nhiên, lại là chuyện khác.

Không cần một thiên tài đến từ Vienna để đưa ra giả thuyết rằng ông sếp có thể muốn cô thư ký mặc cả cho công việc của mình bằng vài ân huệ kiểu nghị sĩ giữa vài ly martini. Cũng hoàn toàn có thể là Người yêu #1 đang tìm kiếm chút trìu mến thêm, muốn được quyến rũ trở lại vào mối quan hệ. Nhà sản xuất có thể đang cố tình khích biên kịch để anh ta bảo vệ kịch bản của mình. Hoặc ông ta có thể muốn được thuyết phục vì ông ta không tự tin vào phán đoán của chính mình.

Nhưng không phân tích trên ghế bành nào trong số ấy có ý nghĩa gì ở giai đoạn ban đầu của sự hợp lưu. Bạn phải bắt đầu từ chỗ kẻ tấn công nói rằng hắn đang ở, chứ không phải chỗ bạn nghĩ hắn đang ở. Nhìn nhà sản xuất của bạn với vẻ tự mãn và nói “Ông chỉ nói tác phẩm của tôi kém vì bản thân ông luôn muốn trở thành nhà văn!” thì không phải là hợp lưu. Và chắc chắn KHÔNG phải hợp lưu khi bạn nói với sếp mình: “Vâng, ông thật sự thích công việc của tôi; ông chỉ đang bực vì không được tăng lương và muốn tôi thấy tồi tệ để tôi chiều ông!” Ngay cả khi đó là sự thật!

Hãy nhớ, mọi vấn đề nền tảng đang tồn tại chỉ có thể được xử lý khi chính kẻ tấn công có thể hình dung ra chúng. Việc của bạn là giúp hắn tới được đó. Đây là cách bạn làm:

Em không còn yêu anh nữa!

NGƯỜI YÊU #1:

NGƯỜI YÊU #2: Anh không phải người dễ sống chung hay dễ yêu nhất trên đời, phải không.

Trong mỗi trường hợp, người nói thứ hai đã nỗ lực chân thành hết mức có thể để nhìn tình huống từ quan điểm đối lập. Họ không nhượng bộ. Bước đầu tiên là bước sang bên, hợp lưu với kẻ tấn công. Gần như luôn luôn, bởi kẻ tấn công tự thân đã mất thăng bằng, phản ứng đầu tiên này tạo ra một kiểu hỗn loạn trong tâm trí kẻ tấn công, một kiểu mất thăng bằng đặc biệt, kèm theo khoảng ngừng mà chúng ta đã bàn trước đó. Hầu hết những kẻ tấn công đang khát khao một cuộc đánh nhau. Họ đã căng quá mức, và họ cần nạn nhân Đánh trả để giữ lấy thế thăng bằng mong manh của họ. Vậy nên nếu bạn quát lại một kẻ đang quát, bạn giúp hắn đứng vững.

Điều thường xảy ra ngay trước thời điểm này là khoảng ngừng. Nó xuất hiện khi kẻ tấn công đang cố hiểu ra điều vừa xảy ra. Đối tượng của đòn tấn công khi ấy có thể giữ im lặng hoặc bắt đầu dẫn dắt. Hãy lấy hai ví dụ trước và diễn tiếp để thấy quá trình thứ hai này vận hành.

NGƯỜI YÊU #1: Em không còn yêu anh nữa!

Anh không phải người dễ sống NGƯỜI YÊU #2:

chung hay dễ yêu nhất trên đời, phải không.

NGƯỜI YÊU #1: (Ngừng.) Em nói đúng quá đi chứ…

Đây có phải là điều em muốn nói chuyện, hay NGƯỜI YÊU #2:

chỉ có thế thôi?

Chúng tôi thừa nhận với bạn rằng Người yêu #2 khá giỏi giữ được sự điềm tĩnh, nhưng cô ấy cũng biết rằng chẳng ai lại cố ý nói với bạn rằng hắn không yêu bạn nếu chỉ có thế là hết. Vậy nên cô tiến lên đứng cạnh anh ta, cho anh ta tất cả khoảng trống để xoay trở mà anh ta cần.

NGƯỜI YÊU #1: Anh không biết nữa…

Hẳn là đã làm em đau khi phải nói với anh rằng em NGƯỜI YÊU #2:

không còn yêu anh nữa.

NGƯỜI YÊU #1: Em đã không muốn nói ra…

Em cần phải nói.

NGƯỜI YÊU #2:

NGƯỜI YÊU #1: (Ngừng lâu.) Em không biết nữa. Chỉ là em cảm thấy anh đôi khi quá xa cách. Em muốn anh yêu em nhiều hơn và để ý đến em. (Ngừng lại và chờ.)

NGƯỜI YÊU #2:

NGƯỜI YÊU #1: Em yêu anh nhiều đến mức đôi khi nó làm em phát điên… Em xin lỗi vì đã nói ra.

Điều rất quan trọng là Người yêu #2 “ngừng lại và chờ.” Cô ấy không đưa ra bất kỳ lời biện minh hay phòng vệ nào cho cái bị cho là xa cách. Điều đang bị đặt lên bàn cân là cảm xúc và nhận thức của Người yêu #1, chứ không phải chúng đúng hay sai. Những cảm xúc ấy vẫn được cảm nhận ngay cả khi chúng không khớp với nhận thức của Người yêu #2 về thực tại. Hãy nhớ, không phải câu trả lời cho cuộc sống là khiến mọi kẻ sai biết rằng bạn đúng. Nếu mối quan hệ đáng được gìn giữ, thì tranh cãi về những nhận thức để được gì?

Giai đoạn thứ hai, sự dẫn dắt, thật ra bắt đầu khi Người yêu #2 nói: “Em cần phải nói.” Cô chuyển hướng sự tập trung của #1 trở lại điều anh ta cần, điều nằm bên dưới đòn tấn công. Đó là cách cô ước lượng tốt nhất để giúp anh ta khôi phục thăng bằng. Rồi, theo nhịp độ của riêng mình, anh ta đi tới nhận ra rằng anh ta chỉ muốn sự quan tâm của cô, chứ không phải sự vắng mặt của cô.

Sự dẫn dắt có thể tiếp diễn:

NGƯỜI YÊU #2: Hãy thử giải quyết vấn đề. Hãy xem chúng ta có thể tạo ra những thay đổi thật sự nào để em nhận được sự quan tâm em muốn mà anh vẫn cảm thấy mình là chính mình.

Giờ họ có thể tiến lên và tìm ra những giải pháp thực chất cho xung đột. Họ có thể đồng ý cởi mở với nhau; họ có thể đồng ý thành thật hơn khi cảm thấy cô đơn hay bị bóp nghẹt; họ có thể lập ra những khoảng thời gian đặc biệt khi không dung thứ bất kỳ sự gián đoạn nào khác — nói ngắn gọn, họ có bao nhiêu lựa chọn tùy theo năng lượng sáng tạo chung và hợp lưu của họ cho phép.

Giờ, để ngăn trước lời phàn nàn của bạn rằng cuộc sống không êm ả như điều chúng tôi vừa trình diễn, hãy ghi nhớ hai điều: Thứ nhất, nó có thể êm ả nếu bạn để nó như thế; và thứ hai, bạn phải có khả năng dùng những phản ứng khác nếu chúng được đòi hỏi. Hãy tưởng tượng rằng Người yêu #1 hoàn toàn không sẵn sàng cho sự hợp lưu.

Giả sử rằng mọi nỗ lực đứng về phía anh ta của #2 đều vô ích. Dù cô nói gì, anh ta cứ tiếp tục lao tới.

NGƯỜI YÊU #1: Em nói đúng quá đi chứ, em đúng là khó sống chung.

Em xa cách, em kiêu ngạo, em vô tâm, và em chẳng màng gì đến anh cả! Em muốn làm gì về chuyện này?

NGƯỜI YÊU #2:

NGƯỜI YÊU #1: Anh vừa nói với em rồi! Anh không còn yêu em nữa!

(Chờ và chờ. Cô chuyển sang chế độ hình vuông NGƯỜI YÊU #2:

và không làm gì. Cô phải để anh ta tự mất thăng bằng trước khi cô có thể khôi phục nó.)

NGƯỜI YÊU #1: Sao? Em không nói gì à?

Anh yêu em và anh xin lỗi vì em cảm thấy như thế. Anh NGƯỜI YÊU #2:

xin lỗi vì em phải chịu nhiều đau đớn đến vậy.

Hãy để ý Người yêu #2 chuyển đổi dễ dàng đến mức nào từ hình tròn

(Aiki) sang hình vuông (Không làm gì) rồi trở lại hình tròn, bởi cô giữ được thăng bằng của chính mình và từ chối để mình bị mắc bẫy. Dường như hầu hết những kẻ tấn công đều đang mắc bệnh: bạn có thể lây bệnh, hoặc bạn có thể giữ sức khỏe và giúp họ tới chỗ bạn đang ở. Chúng tôi thừa nhận với bạn rằng bên trong Người yêu #2 có thể đang gào thét vì sợ hãi: sợ bị từ chối, sợ bị sỉ nhục, sợ cô đơn, sợ đủ mọi kiểu tương lai khủng khiếp. Nhưng cô giữ được thăng bằng (ngay cả sau một cú sốc nhất thời) và “thắng” vì cô không để nỗi sợ chiếm lấy mình. Nếu nỗi sợ điều khiển cỗ máy, bạn sẽ kết thúc với một chiến trường đầy xác chết. Chắc chắn, nếu Người yêu #1 cứ tiếp tục hành vi bệnh hoạn của mình, thì có thể là chính Người yêu #2 cũng có thể hết yêu. Nhưng ở thời điểm này của xung đột, cô muốn giữ anh ta lại, nên cô đã cho anh ta sự tự do để trưởng thành.

Còn cô thư ký nói với sếp mình “Tôi không trách ông” khi ông ta nói rằng ông không thích công việc của cô thì sao? Cách tiếp cận của cô với sự hợp lưu thêm vào yếu tố bất ngờ. Ông ta nhìn cô chằm chằm với cả một dấu hỏi trên mặt. Cô đúng: không phải việc của cô để trách ông ta vì không thích công việc của cô. Cô không thừa nhận rằng công việc của mình tồi tệ; cô đang thực hiện bước đầu tiên để tới gần ông ta. Việc của cô, theo cách cô thấy, là dẫn dắt ông ta trở nên cụ thể hơn để họ có thể tìm ra một giải pháp mà đôi bên đều chấp nhận cho khó khăn mà ông sếp đã quyết định là mình đang cảm nhận.

SẾP: Cô không trách tôi? Không phải việc của tôi để trách ai vì cảm thấy THƯ KÝ:

theo cách họ cảm thấy. Ông không hài lòng, và tôi không thể bắt bẻ điều đó.

Ông sếp giờ đã mất thăng bằng hoàn toàn. Ông ta đã tung một đòn tấn công, nhưng cô thư ký của ông giờ đang ở phía bên này vạch kẻ của ông, giúp ông. Cô không coi điều gì là nhắm vào mình, nhưng cô đã khách quan hóa được xung đột và giúp ông ta nhìn nó rõ hơn một chút. Đó là điều đang làm ông ta bối rối.

Cô đang nắm thế dẫn dắt, và cô đang giúp ông ta xử lý như một người lớn thay vì một kẻ bắt nạt kiêu ngạo vừa rời khỏi sân chơi trẻ con.

Hòa hợp. Và cô đã trao một món quà cho ông Forbes. Cô đã giúp ông lấy lại quân bình và nhìn mọi thứ với một viễn cảnh tốt hơn. Và cô đã làm được điều đó bằng cách không bám víu chông chênh vào hình ảnh của mình như một thư ký giỏi hay một người tốt. Hãy xem cô đã đạt được bao nhiêu khi liều mình với toàn bộ hình ảnh ấy.

Đúng, thoạt đầu dùng Aiki thì khó, và trớ trêu thay, nó đòi hỏi nhiều sự sáng tạo hơn tất cả những thói quen chiến-đấu-hay-bỏ-chạy của bạn cộng lại. Nhưng mấu chốt, kết quả cuối cùng của những nỗ lực ấy, sẽ xứng đáng với từng chút một. Với điều kiện bạn ghi nhớ những điều sau:

1) Aiki gồm hai hành động cơ bản: hợp lưu — nhập vào đòn tấn công để đồng cảm với kẻ tấn công và tránh khỏi đường của hắn — và dẫn dắt — đưa kẻ tấn công trở về thăng bằng.

2) Aiki có thể được dùng để xử lý bất kỳ đòn tấn công nào, vào bất kỳ lúc nào và ở bất kỳ đâu. Đó là lựa chọn của bạn, được quyết định bởi tất cả những yếu tố bạn đã học. Đúng, có những lúc nó kém thích đáng hơn: một đứa trẻ sắp ném một viên gạch qua cửa sổ kính lớn của bạn cần phải bị chặn lại trước khi bạn thậm chí có thể bắt đầu đồng cảm với nó. Và nếu có một tình huống sống còn, chúng tôi khuyên bạn hãy cứu mạng sống (của bạn và của người khác) trước tiên, bằng chiến lược tức thời nhất mà bạn có. Trách nhiệm đầu tiên của bạn là đối với nguyên lý sự sống.

3) Mỗi kẻ tấn công đều có quyền có cảm xúc của mình; chúng có thể dựa trên một suy luận “sai” từ các sự kiện, nhưng kẻ tấn công vẫn đang cảm nhận chúng. Bạn không thể dẫn hắn tới một nhận thức “đúng” mà không trước tiên trở nên hợp lưu với nhận thức mà hắn đang trải nghiệm.

Nói ngắn gọn, Attack-tics đòi hỏi bạn tôn trọng các quyền và đặc quyền của kẻ tấn công mình trong khi vẫn bảo vệ những quyền của chính mình.

Tới đây chúng ta đã điểm qua, dù chỉ ngắn gọn, cả sáu kiểu phòng vệ trước các đòn tấn công. Chúng tôi đã chỉ ra rằng Aiki là kiểu linh hoạt nhất và hiệu quả nhất trong hầu hết các tình huống.

Nhưng tới giờ chúng ta đã xử lý những đòn tấn công trực diện: ai đó bước tới và mắng bạn một trận. Sếp bạn đọc cho bạn bản cáo trạng. Vợ bạn quát bạn. Con bạn hỗn với bạn. Những đòn tấn công ấy lao tới bạn theo một đường ngắn — từ kẻ tấn công trực tiếp tới bạn. Nhưng còn những đòn tấn công ngầm thì sao? Còn những đòn tấn công ngụy trang, không trung thực thì sao? Chuyện ngồi lê đôi mách? Tin đồn? Bạn xử lý thế nào với kẻ đâm sau lưng bạn?

Chương tiếp theo chúng tôi sẽ nói cho bạn biết cách.

Điều người ta nói sau lưng bạn chính là vị thế của bạn trong cộng đồng.

-E.W.Howe Những câu nói thị thành Trong võ thuật hay thậm chí trong ngôn ngữ đường phố, đòn tấn công vòng là đòn mà bạn không thể thấy trước. Kẻ tấn công lao vào bạn từ phía sau hoặc từ phía "điểm mù" của bạn. Đem khỏi đường phố mà đặt vào phòng họp hay phòng ngủ, đòn tấn công vòng là đòn được thiết kế để lừa dối hoặc làm rối trí mục tiêu. Nó cũng có thể giúp kẻ tấn công câu thêm thời gian.

Chúng ta hãy xem xét từng kiểu một.

Đòn tấn công vòng nhằm lừa dối. Theo truyền thống, chó sói tấn công những đàn trâu rừng bằng cách vòng quanh đám mồi lông lá ấy rồi tiến lên từ phía khuất gió. Nhờ vậy, lũ trâu bị chính khứu giác của mình đánh lừa mà tưởng rằng vùng ấy an toàn, không có kẻ săn mồi.

Dù răng của họ không phải lúc nào cũng sắc như răng chó sói, những kẻ ngồi lê đôi mách cũng dùng đúng kiểu tấn công vòng ấy. Họ cười những nụ cười hữu nghị khi bước đi trước mặt ta, rồi vòng ra sau lưng ta và nói với X, Y hay Z rằng ta là kẻ tồi tệ nhất trên mặt đất này. Bà Brown ôm hôn Hazel, rồi năm phút sau đã kể với bà Gray và bà Black rằng Hazel là kẻ nói dối và ăn cắp. Hazel đứng đó, không mảy may nghi ngờ như một con trâu rừng, cho đến khi cuối cùng bị hạ gục bởi đòn tấn công vòng của bà Brown.

Đòn tấn công vòng nhằm làm rối trí. Để giữ cho mô-típ miền Tây của chúng ta sống động, cứ hình dung những cuộc tấn công của người da đỏ vào các đoàn xe goòng của dân khai hoang. Những người da đỏ không ngừng nghỉ ấy sớm nhận ra rằng bằng cách phóng ngựa vòng tròn hết vòng này đến vòng khác, họ có thể làm cho đầu óc những kẻ phòng thủ mụ mị và rối bời cho đến khi nắm trọn lợi thế và tung ra một đòn tấn công trực diện. Còn dân khai hoang, vốn quen với những cuộc xung phong trực diện vào các cứ điểm kiên cố, thấy rằng không có gì trong kinh nghiệm của mình giúp họ phản ứng hiệu quả trước những vòng vây của những kẻ da đỏ đang tấn công.

Ngày nào cũng vậy, những kẻ lén lút áp dụng với ta đúng kiểu chiến thuật ấy. Có những người dường như bao vây ta tứ phía, đồng thời phát cho ta đủ loại tín hiệu mâu thuẫn nhau. Ông Rome mời ông Troy đến nhà; trên đường đi, với nụ cười thường trực, ông ta bóng gió về những người như ông Troy, những kẻ đã thất bại theo cách này hay cách khác. Trong bữa tối, ông Rome dùng những câu như "Tôi không muốn bắt bẻ đâu, nhưng…" và "Đây không phải chuyện của tôi, nhưng…", tiếp tục đòn tấn công trá hình vào ông Troy từ mọi góc độ có thể hình dung. Mỗi khi ông Troy cố dùng lời lẽ để dò xem chuyện gì đang diễn ra, ông Rome lại phủ nhận rằng mình hề có ý muốn làm tổn thương ông Troy. Ông ta đáp trả bằng câu: "Troy à, ông bạn già, ông có thấy mình đang trở nên nhạy cảm quá đáng không?" Đến khi Troy ra về, ông ta đã là một đống đổ nát, một đoàn xe goòng bị thiêu rụi thành tro.

Đòn tấn công vòng nhằm câu thời gian. Về bản chất, mọi đòn tấn công vòng đều cho kẻ tấn công lợi thế có thêm thời gian. Vì hắn dàn dựng đòn tấn công trong bí mật, hắn có thể liên tục gửi đi những tín hiệu gây rối hoặc lừa dối cho đến khi cảm thấy thời điểm đã chín để ra đòn chí mạng. Nạn nhân buộc phải chờ cho đến khi một bên thứ ba nào đó xuất hiện và tiết lộ tất cả: "Cậu nên nghe xem em họ cậu nói gì về cậu sau lưng cậu kìa." Cho tới lúc ấy, nạn nhân vẫn không hay biết rằng người em họ của mình đã âm thầm bào mòn nền tảng chỗ dựa của mình, hy vọng rằng khi mọi chuyện vỡ lở thì mọi sự phòng bị của kẻ bị hại sẽ chẳng đáng giá bằng một tờ báo giữa cơn bão.

Phải chăng tất cả những điều này được viết ra để khiến bạn trở nên đa nghi? Bạn có nên xa lánh bạn bè phòng khi họ đang âm mưu hạ bệ mình? Không đâu. Bạn còn nhớ điểm trên thân thể mình, cách rốn chừng năm phân ấy chứ? Điểm tâm của bạn? Bạn có thể dùng "cơ quan" độc đáo ấy để giữ mình khỏi bị tàn phá, hay lạ thay, khỏi bị bất ngờ.

Điểm tâm, ở một mức nào đó, là một giác quan. Chúng ta không biết nó hoạt động ra sao, nhưng nó có hoạt động — nếu bạn để cho nó hoạt động. Bạn sẽ thấy rằng nếu lúc nào cũng giữ mình định tâm, điểm tâm của bạn sẽ thu nhận những thông điệp, những "cảm ứng" từ những người quanh bạn. Vấn đề là bạn phải chú ý. Lúc đầu bạn chỉ cảm thấy một nỗi bất an nơi đáy dạ dày. Bạn thậm chí có thể nghi ngờ chính cảm nhận của mình. Về sau bạn sẽ học được cách tin vào những thông điệp mà điểm tâm gửi đến và nhận ra chúng đúng là gì: những dấu hiệu cho thấy mọi sự không ổn ở nơi bạn đang đứng hay ở người bạn đang giao thiệp. Hãy tin vào những thông điệp ấy; hãy giữ mình định tâm.

CÁCH XỬ LÝ ĐÒN TẤN CÔNG VÒNG Một đòn tấn công là một đòn tấn công là một đòn tấn công là một đòn tấn công — bất kể nó đến bằng con dao nhà bếp hay bằng một nụ cười. Mỗi nguyên tắc của Attack-tics mà bạn đã học đến giờ đều đúng theo cách nào đó trong mọi tình huống bị tấn công. Chỉ có điều một số đòn tấn công đến thẳng vào bạn như một đầu máy xe lửa lao xuống đường ray, trong khi những đòn khác lại vòng vèo.

Để đáp lại một đòn tấn công vòng, bạn di chuyển thẳng theo một đường rồi nhập vào vòng tròn. Việc của bạn là trở nên vòng tròn để giúp kẻ tấn công lấy lại thăng bằng.

Để biểu diễn kiểu tấn công này, chúng ta bắt đầu với một mũi tên vòng để biểu thị kẻ tấn công và một hình vuông để biểu thị bạn. Trong hình 1 dưới đây, bạn đang đứng yên, chờ cho thời điểm chín muồi. Hãy xem điều gì diễn ra khi bạn đáp lại đòn tấn công.

Chính xác thì chuyện gì đang diễn ra? Hãy để đầu mũi tên biểu thị điểm tấn công. Nơi mà bạn ít muốn có mặt nhất chính là đứng phơi mình ở đó chờ cho nó đâm vào bạn từ bên hông hay từ phía sau. Vậy nên, nghịch lý thay, nơi an toàn nhất chính là ở bên trong, ngay sát bên người đang tấn công một cách bất chính. Nơi an toàn nhất để xử lý một cú đấm vòng là ngay sát bên người ra đòn, tránh xa nắm đấm đang lượn vòng trong không khí.

Phần lớn thời gian, bạn cũng có lựa chọn Rút lui khỏi bất kỳ đòn tấn công vòng nào trong số này, nhưng bây giờ hãy xét một tình huống buộc phải giải quyết cho xong. Giả sử Gail và Sandy làm cùng một văn phòng và buộc phải tiếp tục làm việc với nhau. Có người nói với Gail rằng Sandy đang nói xấu cô sau lưng. Vì Gail không thể đơn giản rút mình khỏi cuộc xung đột, mục tiêu của cô là buộc Sandy phải tấn công trực diện và chấm dứt mọi chuyện đâm sau lưng này. Và không ai nghi ngờ gì rằng đâm sau lưng và ngồi lê đôi mách thật sự là những đòn tấn công vòng nhắm vào Gail. Lúc đầu, như trong hình 1 của biểu đồ, Gail đứng vuông vức, chọn Không Làm Gì, tìm điểm tâm của mình và giữ vững thăng bằng. Khi đòn tấn công được đưa đến tai cô, cô chuyển sang thế tam giác và, với ý định rõ ràng, tiến sát lại gần Sandy, men theo đỉnh tam giác của mình (hình 2). Gail an toàn hơn khi đứng ngay sát bên Sandy. Thứ nhất,

Hình 1 · Hình 2

Hình 3 · Hình 4 Sandy không thể tiếp tục nói xấu sau lưng cô, bởi vì chẳng còn sau lưng nữa, chỉ còn phía trước. Và ngay khi Sandy buộc phải tấn công trực diện, Gail có thể chuyển sang thế vòng tròn và dùng Aiki.

Việc này không khó như nghe đâu. Chúng ta hãy diễn lại vở kịch để xem nó được thực hiện thế nào.

Gail nghe từ một người thứ ba rằng sau lưng cô, Sandy đã tung tin đồn rằng cô ngủ với bất kỳ ai có thể giúp thăng tiến sự nghiệp của mình.

Điều đó hóa ra không đúng: Gail không hề lăng nhăng. Cô rất hấp dẫn và rất sống động; cô thuộc kiểu người mà nhiều đàn ông dễ bị cuốn hút. Rõ ràng Sandy, vì những nhu cầu thần kinh của chính mình, đang khá tích cực tìm cách làm hại Gail. Nhưng chuyện Gail có lăng nhăng hay không không phải là vấn đề. Gail có quyền trời cho được cư xử theo bất kỳ cách nào cô thấy phù hợp, miễn là cô không làm hại ai trong quá trình ấy. Ngược lại, Sandy không có quyền làm hại Gail hay thanh danh của Gail vì bất kỳ lý do gì.

Khi tin ấy lọt đến tai Gail, cô nổi giận. Cô cũng buồn bã khi nhận ra rằng con người có thể tàn nhẫn với nhau đến vậy. Và cô cảm thấy bị phản bội, bởi cô vẫn luôn nghĩ rằng mình và Sandy "cũng hòa hợp đấy chứ." Dù không phải bạn thân, hai người vẫn thường nói chuyện với nhau và đôi khi cùng ăn trưa.

Thế là Gail tạm thời mất định tâm. Năng lượng chảy tràn qua cô, đầu óc cô chuyển sang số cao, và cô bắt đầu tưởng tượng đủ kiểu trả thù đẫm máu. Cô đặc biệt thích Phương án A, trong đó cô làm cho Sandy bẽ mặt hoàn toàn trước mặt các đồng nghiệp. Một kế hoạch tuyệt vời, phải không?

Sai rồi. Sẽ là dại dột nếu vạch trần Sandy trước mặt bạn bè và những người đồng minh có thể lao đến bênh vực cô ta. Nếu đòn phản công của Gail thành công như cô hy vọng, những người chứng kiến có thể sẽ có xu hướng nhìn Sandy như một nạn nhân đáng thương tội nghiệp của mưu đồ xấu xa của Gail. Nhưng quan trọng hơn, Gail đang tìm kiếm sự giải quyết, chứ không phải sự hủy diệt một con người. Cô đã học được một nguyên tắc quan trọng của Attack-tics: Những người bị hủy diệt tạo nên những kẻ thù tồi tệ.

Bước đầu tiên khi dùng Attack-tics, trước khi bắt đầu bất kỳ hành động nào, là định tâm.

Gail lấy lại định tâm. Cô tập trung vào một điểm của mình, thư giãn, vứt bỏ mọi nỗi hoài nghi dai dẳng về bản thân ("Trời ơi, mình đang làm gì mà khiến người ta có cớ để ngồi lê đôi mách nhỉ?") và cơn giận ("Sandy đúng là một người bạn tồi tệ!"), rồi bắt đầu xem xét các lựa chọn của mình, từng cái một. Nhờ việc đòn tấn công ở xa và có tính vòng, cô có một lợi thế quan trọng: thời gian để về nhà và vạch ra một hướng hành động. Cô biết rằng tình huống này phải được giải quyết, nhưng cô cũng biết rằng chẳng có gì gấp gáp; thêm một đêm bị nói xấu nữa cũng không làm mọi chuyện thay đổi chóng vánh. (Thật thú vị khi lưu ý rằng lợi thế thời gian ban đầu của kẻ tấn công sẽ trở thành lợi thế của nạn nhân một khi cô ta ý thức được đòn tấn công.)

Thế là Gail về nhà để cẩn thận vạch kế hoạch giải quyết vấn đề. Bước đầu tiên của cô là chọn thời gian và địa điểm sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Giờ ăn trưa thì quá ngắn, nên cô quyết định mời Sandy ghé qua uống chút gì đó sau giờ làm. Sandy, tò mò về căn hộ của Gail, nhận lời mời.

Trên đường đi, có mấy lần Gail phải tự nhắc mình rằng đây không phải một chiến dịch quân sự. Cô giữ chặt định tâm của mình, nhớ rằng cô đang hành động theo tinh thần bảo vệ: cô bảo vệ chính mình khỏi những đòn tấn công trong tương lai và cô bảo vệ Sandy khỏi căn bệnh dường như đang gặm nhấm cô ta. Nói ngắn gọn, cô đang tiến gần đến điểm tâm của Sandy mọi lúc. Trong khi đó, Sandy lại đang nghĩ thầm rằng ngày mai cô ta sẽ có "đồ ngon" để kể, sau khi đã xem tận mắt "chỗ nào bị thiệt hại…"

Họ đến căn hộ của Gail. Sau vài câu chuyện xã giao, Gail đi thẳng vào theo thế tam giác, như chim ưng vồ chồn. (Xem hình 2.)

Hãy để ý rằng Gail không bao giờ rời khỏi đường ý định của mình để tranh luận xem những lời buộc tội của Sandy có đúng hay không. Cô không cho phép mình bị lái sang hướng khác. Cô giữ mình trong thế tam giác, cố làm cho Sandy ngừng vòng quanh cô. Bằng câu "Tớ chưa từng làm gì cậu cả," Gail đang mở ra khả năng cho một đòn phản công của Sandy.

Gail thành công. Lần tới khi Sandy lên tiếng, đó là một tam giác với một đòn tấn công thẳng thắn, trung thực. (Xem hình 3.)

Như trong trường hợp Robin Hood và Little John, cuộc xung đột giờ đã ra giữa khúc gỗ, trước mắt mọi người. Nó không còn mang tính vòng nữa. Gail giờ có thể dùng bất kỳ lựa chọn nào trong sáu lựa chọn — hoặc một sự kết hợp. Cô nhận ra rằng đây không phải một sự kiện thắng/thua: cô không cần đánh bại Sandy, nhưng cô phải làm cho cô ta ngừng ngay việc ngồi lê đôi mách. Hơn nữa, cô biết từ hành động của Sandy rằng cô gái ấy vốn đã cảm thấy mình là kẻ thua cuộc; làm cho cô ta càng thua cuộc hơn nữa sẽ không hợp với tinh thần bảo vệ. Chỉ vì những lý do ấy thôi, Gail chọn Aiki. (Xem hình 4.)

Hãy so sánh cách mọi chuyện diễn ra trong cảnh thật này với hình ảnh mà Gail mang trong đầu khi cô mất định tâm: hình ảnh Sandy đứng trước mặt bạn bè mình, trở thành đối tượng bị khinh miệt và chế giễu. Mối thù ấy sẽ đạt được điều gì? Gail có về nhà với cảm giác tuyệt vời không? Nếu có, thì sự thỏa mãn ấy cũng chóng tàn, và cô sẽ tạo ra một kẻ thù không thể hóa giải. Chúng tôi muốn nói rằng kiểu thắng lợi đó — kiểu thắng lợi gây ra thất bại cho người khác — đem lại cảm giác dễ chịu trong vài khoảnh khắc, thậm chí vài giờ, nhưng rốt cuộc cái giá phải trả là quá đắt.

Thay vào đó, điều chúng ta nhận được là một Sandy nguyên vẹn, người không những sẽ thôi tấn công Gail mà còn được hòa giải với chính tâm hồn mình và với phần còn lại của loài người. Bạn có thể bắt bẻ mong muốn quay lại với Nelson — người khá khó tin cậy — của cô ta, nhưng cuộc chiến giữa cô ta và Gail đã kết thúc. Giờ Gail có thể đi ngủ như một con người quân bình, biết rằng mình có thể xử lý hiệu quả phần lớn những gì cuộc đời mang tới.

Tóm lại, chuyện gì đã xảy ra? Gail tiến vào theo một đường thẳng và đối mặt với Sandy về vấn đề này. Cô buộc Sandy phải tấn công, rồi chọn Aiki làm cách đáp lại đòn tấn công đó. Cô chuyển từ vuông sang tam giác rồi sang tròn và "thắng" bằng cách "nhường nhịn." Đơn giản gần như chỉ có thế.

Đôi khi cú tiến vào theo thế tam giác ấy có thể bớt trực diện một chút mà vẫn giữ được tinh thần tam giác. Với một chút Lừa dối, bạn có thể đạt được cùng kết quả.

Giả sử bạn đang đối đầu với một người sẽ không bao giờ thừa nhận việc đâm sau lưng. Bạn biết rằng dù bạn có nói bao nhiêu lần "Anh đã đâm sau lưng tôi," thì câu

Hình 2

Hình 1

Hình 5

Hình 4

Hình 3 trả lời của hắn sẽ là "Tôi không biết anh lấy thông tin ấy từ đâu, nhưng nó rõ ràng là sai." Buồn thay, có hàng ngàn người như vậy, thà chết đứng còn hơn thừa nhận mình là kẻ bất chính, lén lút. Nụ cười của họ còn khó phai gấp đôi, và bạn phải nỗ lực nhiều hơn để khơi ra một đòn tấn công trực diện của họ.

Herb và Ralph là giáo viên ở một trường trung học cơ sở. Giữa họ luôn có sự căng thẳng, ít nhất là theo phía Ralph. Ralph là một con người phóng khoáng, dạy học theo cách thoải mái, "hiện đại", còn Herb là một nhà giáo truyền thống hơn nhiều. Herb che giấu ác cảm của mình với Ralph, trừ những khi chỉ có một hai giáo viên khác ở riêng với ông ta. Trong những dịp ấy, ông ta chế giễu những phương pháp học tập thực nghiệm của Ralph và châm biếm cả cách sống của người đàn ông trẻ tuổi này. Điều đó cũng chẳng khiến Ralph bận tâm nhiều, nếu không vì việc những lời chỉ trích của Herb có thể làm cho ban giám hiệu thành kiến với anh và ảnh hưởng trực tiếp đến tự do dạy học theo cách tốt nhất mà anh biết. Vì vậy, khi biết được những thủ đoạn của Herb (hình 1), anh biết mình phải xử lý chúng một cách trực diện.

Ralph nhận ra rằng Herb đã lún quá sâu, quá quanh co và, nghịch lý thay, lại quá lịch sự với nụ cười trên môi, đến mức ông ta sẽ không bao giờ thừa nhận những gì mình đã làm và đã nói. Thế nên, theo một nghĩa nào đó, Ralph phải dụ Herb tung ra một đòn tấn công trực diện. Ngay khi đòn tấn công trực diện được tung ra, Ralph có thể chọn cách đáp lại.

Chọn kỹ thời gian và địa điểm, Ralph bước vào lớp học của Herb vào cuối ngày.

Thật ra, Ralph chẳng mảy may bận tâm đến đường cong chấm điểm của Herb. Mục tiêu của anh là khơi cho Herb phản công lại. Thế nên anh chọn đúng niềm tự hào và niềm vui của Herb, đường cong hình chuông của ông ta. (Xem hình 2.) Herb bị bắt quá bất ngờ đến mức ông ta bắt đầu gào thét om sòm (hình 3).

Kết quả của sự việc ấy là Herb ngừng việc đâm sau lưng, và cả hai người đàn ông dần hiểu và trân trọng (dù không nhất thiết đồng ý với) lập trường của nhau. (Xem hình 5.) Không lúc nào Herb xin lỗi về hành vi trước đó của mình, nhưng đó không phải là mục tiêu của Ralph. Điều anh muốn chỉ là chấm dứt việc đâm sau lưng, chứ không phải bắt người đàn ông lớn tuổi hơn phải quỳ gối xin lỗi trong hối hận. Ralph cũng không đóng vai nhà phân tâm học mà chỉ ra rằng có lẽ Herb đang cảm thấy bị đe dọa bởi nguồn năng lượng của Ralph và sự nổi tiếng của anh với bọn trẻ. Ralph bám chặt lấy vấn đề, dùng Aiki để thuận theo những lo âu của người đàn ông lớn tuổi về việc nhà trường đang đi đến đâu. Anh có thể đã dùng những lựa chọn khác, nhưng anh biết rằng cơ hội đạt được một mức độ hài hòa nào đó với Herb sẽ cao nhất nếu anh bắt đầu bằng sự hòa dòng trong Aiki. Tuy nhiên, để đi đến đó, cần phải giả vờ tung ra một đòn tấn công theo một hướng hoàn toàn khác.

Điều quan trọng cần ghi nhớ là trong cả hai vở kịch ấy, cả Ralph lẫn Gail đều không mất gì — trừ khi bạn coi việc mất đi cơ hội trả thù là một mất mát. Chúng tôi thì không!

Tóm lại, khi xử lý đòn tấn công vòng, việc đầu tiên của bạn là làm cho kẻ tấn công phải đối diện với bạn trên một đường thẳng, phải trung thực, phải phơi lộ chính mình, phải từ bỏ sự gây hấn vòng vèo của hắn và đối mặt với cuộc xung đột nằm bên dưới. Để làm được điều này, bạn phải tiến sát vào và tìm cách khơi ra một đòn tấn công trực diện. Lúc nào cũng hãy di chuyển từ điểm tâm của mình, theo một cách quân bình và mang tính bảo vệ. Việc định tâm giúp bạn không sợ đối đầu, đồng thời kiềm chế thôi thúc trả thù ít hữu ích của bạn. Ngay khi kẻ tấn công vòng bắt đầu tấn công thẳng thắn — và chỉ đến lúc đó — bạn mới ở vào vị thế (lại từ điểm tâm của mình) để chọn bất kỳ cách đáp lại xung đột nào thích hợp. Dù chúng tôi đã nhiều lần nhấn mạnh việc dùng lựa chọn Aiki, năm lựa chọn còn lại lúc nào cũng rộng mở cho bạn.

Thẳng thắn mà nói, đòn tấn công vòng là loại khó xử lý nhất, bởi vì một nửa thời gian ta không nhìn thấy chúng, còn nửa kia thì ta thà không nhìn thấy. Bạn có thể nghe rằng ai đó đang nói về mình sau lưng, và muốn làm gì đó về chuyện ấy, nhưng bạn sợ. Bạn sợ đối mặt với kẻ gây hấn "ẩn giấu" của mình, dù bạn biết rằng cách giải quyết thật sự duy nhất chỉ đến từ việc đối mặt. Điều bạn quên là những kẻ gây hấn lén lút cũng sợ đối mặt y như bạn — nếu không sợ, họ đã lao thẳng vào bạn trên một đường thẳng và nói thẳng vào mặt bạn rồi! Vậy nên bạn có thể dùng hiểu biết ấy và, thay vì chăm chăm vào nỗi sợ của chính mình, hãy tiến lên với sự tự tin để giúp kẻ tấn công đối mặt với nỗi sợ của hắn.

Ít nhất thì hãy nhớ rằng những đòn tấn công vòng sẽ không dừng lại trừ khi bạn làm cho chúng dừng lại.

Chớ khoe mình về ngày mai, vì con không biết ngày mai sẽ sanh ra điều gì.

-Châm Ngôn 27:1 Để diễn giải lời nhà thơ: đến khi ngàn năm tới gõ cửa, chúng ta sẽ quên phứt hết mọi rắc rối hiện tại. Nhưng còn bây giờ, chúng ta trải qua những ngày trọn vẹn, trong đó những đỉnh cao thì rất cao mà những đáy sâu thì rất sâu. Chúng ta đọc cung hoàng đạo của mình trên báo để xem ngày mai sẽ mang đến niềm vui hay nỗi buồn. Và dù biết rằng những mẩu giấy trong bánh quy may mắn được in ở New Jersey, chúng ta vẫn hy vọng mẩu ghi "Thành công đang ở ngay góc phố" thật sự thật sự dành cho mình chứ không cho ai khác. Đứng đầu trong những nỗi đau hằng ngày của chúng ta là các cuộc xung đột — từng đoàn từng đoàn một — chúng nảy ra trước mặt ta như những tấm bia ở trường bắn.

Không nhất thiết phải như vậy. Giờ đây khi đã đi qua những điều cơ bản của Attack-tics, chúng ta hãy xem mình có thể vận dụng chúng thế nào. Được trang bị những kỹ năng mới, chúng ta sẽ đối diện với một ngày trong đời — cuộc đời của bạn — và xem điều gì xảy ra khi bạn giữ vững điểm tâm, coi xung đột là một phần tất yếu của tự nhiên, và xử lý nó từ tinh thần bảo vệ. Những chi tiết cụ thể có thể không khớp với lối sống, công việc… của riêng bạn, nhưng hãy nhớ rằng xung đột vẫn là xung đột, dù nó diễn ra giữa một người mẹ và một đứa trẻ bốn tuổi, một ông chủ và một nhân viên, một giáo viên và một học sinh, hay một người chồng và một người vợ. Bạn sẽ có thể tìm ra những điểm tương đồng với hoàn cảnh của chính mình.

6:45 SÁNG Đồng hồ báo thức của bạn đặt lúc bảy giờ, nhưng đến bảy giờ kém mười lăm bạn nhận được một cuộc điện thoại. Nhầm số. Kẻ chơi khăm số một thế giới từng nói rằng bất cứ ai đủ ngốc để bấm nhầm số thì đáng bị bất cứ điều gì bạn giáng cho. Nhưng bạn nén lại sự thôi thúc muốn nói với người đàn ông đang hỏi Harry rằng Harry đã chết đêm qua, và chỉ đơn giản nói: "Ông nhầm số rồi." Bạn không đánh trả, dù có thể; thay vào đó, bạn Không Làm Gì. Thời gian của bạn quá quan trọng để đôi co cãi vã với một người còn quá buồn ngủ để bấm đúng số. Bạn tự vỗ lưng khen mình đã lấy lại được định tâm ngay từ đầu ngày. Dù sao thì nhầm số cũng chẳng phải cuộc thi thắng/thua, nên bạn thuận theo dòng chảy và lấy thêm mười lăm phút trong buồng tắm làm phần thưởng.

7:35 SÁNG Bạn có bốn phút để xuống nhà và vào xe cho kịp giờ làm. Đó là thời khóa biểu của bạn, và nó rất hợp với bạn. Nhưng mẹ bạn gọi đúng lúc bạn đang bước ra cửa, và bà bắt đầu nói trước khi bạn kịp giải thích tình hình.

Chắc chắn câu mở đầu ấy đủ để khơi lên tính tò mò của bất kỳ ai, nếu không muốn nói là khơi lên cơn giận, nhưng thật sự không có thời gian để tiếp tục cuộc trò chuyện, và qua kinh nghiệm quá khứ bạn biết rằng mẹ bạn rất thích tấn công theo cách bất chính này. Vì đây là tình huống không thể thắng, và vì bạn quyết định rằng công việc quan trọng hơn một cuộc cãi vã sáng sớm, bạn chọn Lừa dối làm cách đáp lại.

Giải quyết xong chuyện đó, bạn sẵn sàng lên đường. Mới thức dậy có một tiếng, bạn đã dùng Không Làm Gì cho cuộc gọi nhầm số, và dùng Lừa dối cùng Rút lui cho mẹ mình. Nhiều khả năng là bạn đã bắt đầu cảm thấy khá hài lòng về khả năng xử lý những gì ngày hôm nay sẽ mang tới. Bạn thấy mình định tâm và mạnh mẽ.

Một chiếc xe tạt đầu bạn ở ngã tư. Bạn có thể nổi điên vì chuyện đó, nhưng bạn vẫn giữ được định tâm, nhận ra rằng gây gổ chỉ làm bạn chậm trễ, có thể làm hỏng xe bạn, và hơn nữa, cuộc đời quá ngắn để bạn tự phong mình làm thầy dạy lái xe cho thiên hạ. Bạn chọn Không Làm Gì, và bạn còn thấy vui hơn vì hôm nay họ không chọc tức được bạn.

8:30 SÁNG "Xem con mèo tha gì về kìa" là câu mở đầu ưa thích của anh chàng gàn dở trong văn phòng. Anh ta luôn nói những câu như "Trông cậu như đồ ăn thừa hôm qua ấy," "Trời ạ, với bộ mặt như cậu thì nên ở nhà đi." Theo một nghĩa nào đó, đây là những đòn tấn công mà cũng không phải là những đòn tấn công. Đó là cách anh ta nói "Chào cậu, tớ thật sự mong cậu quý tớ." Dù những câu ấy khó chịu đến đâu, bạn đã quyết rằng thuận theo chúng vui hơn là quay phắt lại rồi lao vào một trận khẩu chiến. Thay vào đó, bạn biến nó thành trò chơi cho chính mình: tìm một cách đáp lại Aiki khác nhau cho mỗi lời càu nhàu của anh ta. Bạn không ở vị thế có thể chữa lành nhân cách méo mó của anh ta, nhưng bạn có thể giúp anh ta bằng cách thuận theo cái nằm bên dưới những đòn tấn công ấy.

Và bạn lên đường đến vị trí chiến đấu của mình, để lại anh chàng gàn dở với cảm giác rằng bạn thật sự quan tâm, rằng có lẽ lần sau anh ta có thể liều mình thẳng thắn hơn một chút với bạn.

Ông sếp sải bước vào văn phòng bạn, vung vẩy một xấp giấy tờ và nói: "Cậu làm cái này theo kiểu quái gì thế này!"

Chuyện "cái này" là cái gì không thật sự quan trọng. Mỗi phút mỗi ngày đều có một ông sếp nào đó bước vào văn phòng của ai đó và nói những câu đại loại như vậy, bất kể "cái này" là phụ tùng máy móc, báo cáo kiểm toán, cỡ giày hay sổ cái. Hầu hết nhân viên làm một trong hai việc: hoặc co rúm lại, hoặc dựng lông lên với những câu như "Tôi làm theo cách đó vì ông bảo tôi làm thế — nếu ông còn nhớ…" Nhưng đó không phải cách bạn sẽ đáp lại — không phải lần này!

Bạn biết mình đang đứng ngay giữa một đòn tấn công trực diện; bạn không cần một cái máy đo thù địch để biết điều đó. Ông sếp, đang vung giấy tờ trước mặt bạn, trông chỉ còn cách một bước nữa là lên cơn đau tim: gân xanh nổi lên, một động mạch giật giật chạy lên chạy xuống cổ ông ta, hơi thở hoàn toàn đau đớn. Điều cuối cùng bạn muốn là trở thành nạn nhân của ông ta. Nên bạn định tâm lại. Bạn thở ra chậm rãi.

Điểm thứ nhất lóe lên trong đầu bạn: đây không phải một cuộc thi. Nếu phải, bạn có thể bước lên bục, đánh một quả bay khỏi sân, và hạnh phúc giải nghệ với tư cách tay đập thắng cuộc. Tuy nhiên, nếu bạn đánh một quả về đích vượt qua đầu ông sếp, thì có lẽ bạn sẽ chỉ còn tỉ lệ đập bóng của mình để sưởi ấm trong cuộc khủng hoảng năng lượng tiếp theo. Hơn nữa, hẳn bạn phải thấy rõ rằng ông ta đang cần được giúp.

Rồi bạn tự hỏi: đây có phải là thời điểm và nơi chốn để xử lý cuộc xung đột này không? Có thể bạn không có lựa chọn nào khác, nhưng vẫn đáng để chắc chắn rằng bạn thật sự không có lựa chọn nào khác. Bạn quyết định rằng mình phải đáp lại ngay lập tức và ngay tại chỗ.

Thật ra, bạn đã bắt đầu đáp lại rồi: bạn bắt đầu bằng việc Không Làm Gì. Bạn không hề ngủ gật; bạn đã là một người lắng nghe chủ động. Đã an vị trong thế vuông, bạn trông cậy vào thăng bằng và sự vững vàng của mình để không bị thổi bay bởi sức mạnh đòn tấn công của ông sếp. Bạn đã chủ động quan sát các dấu hiệu và tín hiệu để có thể đưa ra cách đáp lại thích hợp. Hơn nữa, Không Làm Gì cho phép bạn đổi ý ba bốn lần trước khi dấn thân, nhất là khi người bạn đang đối phó là sếp của mình.

Cuối cùng, bạn đã đưa ra lựa chọn. Giải pháp, bạn quyết định, sự hài hòa, có lẽ nằm ở Thương lượng — một sự thỏa hiệp.

Vấn đề lớn sẽ là làm sao cho ông sếp từ bỏ thế tấn công tam giác của mình và trở nên vòng tròn để Thương lượng trở nên khả thi. Khi ông ta tiếp tục gào lên về chất lượng công việc kém cỏi của bạn, bạn xen vào.

Ngay lúc này, thái độ điềm tĩnh của bạn đang làm mẫu cho một cách đáp lại thích hợp với tình huống. Điều bạn muốn là làm cho ông sếp tập trung vào vấn đề trước mắt. Bạn thong thả. Rồi:

Giờ bạn đã hoàn toàn ở trong thế Thương lượng. Bạn sẽ không phải viết lại từng chữ, và nếu ông sếp đáp lại cách tiếp cận hài hòa của bạn, bạn sẽ có được một sản phẩm cuối tốt hơn — điều mà, như chúng tôi vẫn nhắc đi nhắc lại, quan trọng hơn nhiều so với việc thấy đối thủ của mình bị đánh bại và rồi kết thúc với một cái tôi lấy sự hủy diệt làm nguồn nuôi dưỡng cho sự lớn lên của nó.

Cuối cùng ông sếp rời văn phòng bạn — kèm một lời xin lỗi vì đã nổi nóng như vậy. Bạn hài lòng vì đã cùng nhau đưa ra một lá thư tốt hơn (hay bản ghi nhớ, hay bất cứ thứ gì khiến ông ta bực bội đến thế).

11:20 SÁNG Bạn nhận được điện thoại từ người yêu. Bạn đã định tâm sẵn, vì bạn đã tập thành thói quen không bao giờ nhấc máy mà không tự nhắc mình lấy lại định tâm trước. Ngày trước, những cuộc điện thoại luôn làm bạn bị động; còn bây giờ, bạn luôn thư giãn và tỉnh táo.

Người yêu của bạn bắt đầu cuộc trò chuyện khá bình thường, nhưng chẳng mấy chốc đã chuyển sang một đề tài nặng nề: người ấy cảm thấy bị gò bó và muốn có tự do hẹn hò với người khác. Thay vì để cảm giác bị từ chối chiếm lấy mình, bạn nhân đôi nỗ lực giữ thăng bằng. Đòn tấn công này quá nghiêm trọng để xử lý theo cách cũ của bạn. Thách thức đầu tiên là nhận ra rằng đây là một đòn tấn công: không ai gọi cho người mình yêu để nói rằng mình sẽ hẹn hò với người khác mà lại không có ít nhất một mong muốn tiềm thức gây đau đớn — bất kể chữ "trung thực" được dùng bao nhiêu lần. Khó khăn là giữ được đủ khách quan để xử lý tình huống.

Một lần nữa bạn cân nhắc thời điểm và nơi chốn. Rõ ràng cả hai đều không đúng. Người yêu của bạn đang đặt bạn vào thế hoàn toàn bất lợi. Bạn không nhìn thấy mặt hay thân thể người ấy, nên bạn không thể đánh giá đúng tinh thần hay cân nhắc cách đáp lại xung đột của mình. Bạn chỉ chắc chắn một điều: bạn không thể tiếp tục mối quan hệ với những điều kiện đang được đưa ra cho mình.

Thay vì tranh cãi vấn đề qua điện thoại, bạn Rút lui, để dành những lựa chọn khác cho sau này.

Điều vừa xảy ra là bạn đã phải trở nên tam giác để Rút lui và sắp đặt một thời điểm cùng nơi chốn khác, vậy mà cuối cùng người yêu của bạn vẫn là người chọn thời điểm và nơi chốn: ngay sau giờ làm, tại một quán bar thường đông đúc và ồn ào. Bất lợi cho bạn. Đúng là bạn có thể trả đũa thêm, nói rằng bạn không thích Barney's, v.v., nhưng bạn có thể làm tốt hơn thế. Bạn chuyển sang thế Lừa dối.

Rút lui không phải lúc nào cũng dễ, nhưng bạn có thể đạt được bao nhiêu qua điện thoại, và trong một văn phòng nơi bạn còn bao nhiêu trách nhiệm khác? Hơn nữa, bạn đã cho cả hai người thời gian để suy nghĩ — một điểm cộng chắc chắn trong một tình huống đầy cảm xúc.

Giờ đây việc của bạn gồm hai phần: giữ mình khỏi dành cả ngày để tưởng tượng về cuộc đối đầu sắp tới, và chuẩn bị cho nó thật tốt.

Việc thứ hai dễ hơn việc thứ nhất nhiều. Để chuẩn bị cho nó, bạn chỉ cần xác định rõ những điều ưu tiên của mình. Hãy dành cho mình chút thời gian yên tĩnh, và xác lập xem mối quan hệ này có ý nghĩa với bạn đến mức nào. Hãy tự hỏi mình vài câu hỏi cụ thể, và trả lời chúng mà không để cái tôi của mình cuốn phăng cuộc chơi. Hãy tìm hiểu xem điều gì có thể nằm sau đòn tấn công của người yêu bạn. Mong muốn hẹn hò với người khác là một nhu cầu chân thành? Một lời đe dọa để trói buộc bạn chặt hơn? Một mẩu giận dữ đặt nhầm chỗ về một vấn đề nào khác? Lịch sử của người yêu bạn trong chuyện này ra sao? Cuộc xung đột gần nhất của hai người là về chuyện gì? Ở đây không có câu trả lời đúng hay sai; quá trình ấy sẽ giúp bạn đáp lại theo cách tốt nhất cho cả hai.

Cưỡng lại thôi thúc tưởng tượng thì khó hơn. Rút lui cho ta thời gian để giải quyết vấn đề một cách lặng lẽ, nhưng nó cũng cho ta thời gian để quằn quại trong lo âu, hoài nghi bản thân và phỏng đoán. "Tập trung" là từ khóa ở đây: hãy tập trung vào điểm tâm và hơi thở của bạn. Mỗi lần tưởng tượng hay hoài nghi chen vào ý thức của bạn hoặc dụ dỗ tâm trí bạn rời khỏi vấn đề trước mắt, hãy định tâm lại, thở ra, và tự trấn tĩnh cho đến khi bạn có thể tiến lên lần nữa.

12:45 TRƯA Bạn dùng giờ ăn trưa để suy nghĩ về cuộc xung đột với người yêu. Bạn quyết định rằng khi gặp nhau sau đó, bạn sẽ là người chủ động. Bạn vẫn để dành những lựa chọn khác, nhưng bạn cảm nhận rằng đòn tấn công của người ấy không hề thẳng thắn, mà là một nỗ lực để dò xem tình cảm của bạn sâu đến đâu. Bạn cũng kết luận rằng người ấy hoàn toàn đáng để bạn đấu tranh vì.

1:35 CHIỀU Bạn trở về sau giờ ăn trưa và nhớ ra rằng mình phải gọi lại cho mẹ. Bạn đã quên phứt! Tự nhắc mình giữ thăng bằng, bạn bấm số của mẹ.

Tốt lắm. Bạn đã chọn Thương lượng với mẹ mình theo một cách rất mang tính bảo vệ. Bạn không phòng thủ về lối sống của mình, bởi nó thật ra không phải chuyện của mẹ bạn. Bạn là người lớn và không cần cha mẹ phê chuẩn những lựa chọn sống của mình. Thay vào đó, bạn giữ cho mẹ tập trung vào vấn đề thật sự: chị của bạn. Bạn đặt ra những câu hỏi để giúp mẹ bạn định hình lại điều đã xảy ra, để cả hai người có thể xem xét sự việc từ một điểm chung. Tuyệt nhất là bạn đã chờ đến tận cuối mới nói rằng mình không ngủ bừa bãi, vì bạn biết rằng nếu nói ngay từ đầu thì mẹ bạn sẽ coi như cuộc Thương lượng đã kết thúc. Đó thật ra là tất cả những gì mẹ bạn muốn nghe, nhưng bạn cần mẹ bạn cũng nghe những điểm khác nữa. Hầu hết mọi người bắt đầu bằng cách tự bào chữa: "Con không ngủ bừa bãi…" Rồi cuối cùng họ đánh mất chính thính giả mà họ muốn nói cho nghe.

Giờ còn lại việc bạn đối mặt với chị mình. Bạn tức giận vì chị ấy đã nói những điều đó, và bạn cũng tức giận vì chị ấy lại mách mẹ. Bạn sẽ phải đáp lại đòn tấn công vòng của chị ấy.

1:55 CHIỀU Bạn gọi cho chị ấy.

CHỊ: (Ngập ngừng.) Chà, chết tiệt, em đang cư xử như một con ngốc ấy với đống cuộc hẹn hò đó. Thiên hạ bắt đầu bàn ra tán vào rồi, và chị không muốn có họ hàng với em nếu em cứ tiếp tục như thế!

Bạn đã chọn đúng: bạn tiến vào theo một đường thẳng để khơi cho chị mình tung ra một đòn tấn công thẳng thắn; khi việc đó đã xong, bạn chuyển sang thế vòng tròn và giúp chị ấy trở về với điểm tâm của chính mình. Chị ấy nhận ra mình đã mất thăng bằng đến mức nào, và mối quan hệ của hai người được củng cố thay vì bị hủy hoại.

2:05 CHIỀU Vào khoảng thời gian này, bạn nhận ra rằng một trong những đồng nghiệp của mình — người đàn ông mà bạn đã vượt qua để giành được một suất thăng chức — đang tránh mặt bạn, và im lặng thinh mỗi khi bạn ở gần anh ta. Sự im lặng cũng là một dạng đòn tấn công vòng, và bạn phải quyết định xem mình có muốn xử lý nó không. Vì chẳng có gì to tát đang bị đe dọa với người đàn ông này, bạn quyết định chờ cho anh ta tự lộ diện, Không Làm Gì cho đến khi anh ta chọn trở nên trực diện hơn.

2:55 CHIỀU Bạn bắt đầu lo lắng về cuộc đối đầu với người yêu tối nay. Bạn định tâm lại và tập trung vào hơi thở để có thể quay lại với công việc.

3:30 CHIỀU Bạn hăm hở bước vào văn phòng của một trong những người giám sát mình, vô cùng háo hức về một dự án bạn đã phát triển, một kế hoạch bạn đã làm việc suốt thời gian qua, một thứ do chính bạn sáng tạo ra. Bạn nghĩ nó tuyệt vời. Bạn mô tả hoặc trình bày nó, và người giám sát nói: "Quên đi. Ngớ ngẩn lắm. Sao cậu lại có thể tin nó sẽ chạy được chứ?"

Một đòn tấn công, nhưng là đòn mà bạn tự nhảy vào, như một khúc gỗ trôi vào lưỡi cưa máy. Đã quá muộn để quay lại và nhận ra rằng bạn đã mất định tâm ngay từ giây phút bạn hăm hở bước vào văn phòng người ấy. Đã quá muộn để nhận ra rằng bạn đã quên mất cấu trúc tính cách của vị giám sát đặc biệt này, rằng người ấy cảm thấy bị đe dọa bởi những ý tưởng mới.

Nhưng bạn ngẫm nghĩ một lát và nhận ra đây không phải một tình huống thắng/thua. Ý tưởng của bạn không chết chỉ vì một người ghét nó. Bạn vẫn còn cơ hội. Bạn lấy lại định tâm.

Bạn đánh giá tinh thần của người giám sát. Đòn tấn công ấy có nhiều năng lượng phía sau không? Đòn tấn công nhắm vào bạn nhiều hơn hay nhắm vào ý tưởng nhiều hơn, hay ngược lại? Mối quan hệ giữa hai người trước đây là gì? Nỗi thất vọng của bạn có thể là hệ quả của việc trước nay bạn luôn được người ấy đón nhận rất nồng hậu.

Rồi bạn tự hỏi câu hỏi cực kỳ quan trọng ấy: đây có phải thời điểm thích hợp, hay có một thời điểm khác sẽ có lợi cho mình hơn?

Đọc người ấy tốt nhất trong khả năng của mình, bạn quyết định chuyển sang thế Thương lượng. Bạn sẽ xuống sàn đấu trong chuyện này nếu buộc phải làm thế, nhưng nếu định đánh nhau, bạn muốn biết càng nhiều càng tốt về đối phương trước đã. Trong cuộc Thương lượng, có thể ông ấy sẽ lộ gần hết bài.

Giờ thì ông ấy đang Rút lui. Đó có thể là một cách né tránh — chỉ để tống khứ bạn đi — hoặc ông ấy có thể thật sự xem lại công trình của bạn. Ép vận may chẳng ích gì cho bạn, nên bạn đồng ý và quay về văn phòng. Bạn ghi chú để theo đuổi tiếp vào ngày mai hoặc ngày kia nếu không nhận được hồi âm.

Suốt cuộc đụng độ ấy, bạn đã kêu gọi phần con người tốt đẹp hơn của vị giám sát. Có lúc ông ấy có thể đã cáu kỉnh, thô lỗ hay vô cảm, hoặc cả ba, nhưng bạn vẫn kiên trì giơ ra trước mắt ông ấy một mục tiêu mà phần tốt đẹp hơn trong ông sẽ trân trọng: Hãy giúp tôi để tất cả chúng ta làm việc hiệu quả hơn. Hãy giúp tôi để tất cả chúng ta làm tốt hơn. Hãy giúp tôi để chính ông có thể cảm thấy hài lòng về mình. Chắc chắn là ý tưởng của bạn có thể bị từ chối, nhưng bạn đã dốc hết sức cho nó. Bạn không để cái tôi của mình dội bom xuống kẻ tấn công, và bạn tập trung vào vấn đề. Quá nhiều người đánh đồng việc cầu xin giúp đỡ với việc giương cờ trắng. Người chân thành cầu xin giúp đỡ hiếm khi thua trong một cuộc xung đột.

Mọi chuyện lê lết qua hết buổi chiều, và đến 5 giờ chiều bạn thu xếp lại tinh thần và lên đường về nhà.

5:06 CHIỀU Ở bãi đỗ xe, bạn để ý thấy xe của người đồng nghiệp im lặng ấy đỗ ngay cạnh xe bạn. Anh ta đang đi về phía đó, và bạn quyết định mình không cần thêm rắc rối để dành cho ngày mai. Bạn nhìn anh ta tiến lại gần và thấy anh ta thấy bạn. Trong một khoảnh khắc, có vẻ như anh ta định lái chệch đi, nhưng anh ta biết mình đã bị phát hiện.

Chiến lược của bạn là cố buộc kẻ tấn công vòng này phải nói ra sự thật.

Với nhiều người, "thắng" là chuyện khó. Họ cảm thấy tội lỗi và cảm thấy mình có trách nhiệm về "thất bại" của người khác. Nhưng bạn đã giữ vững định tâm và nhận ra đây không phải một tình huống thắng/thua, dù chỉ có một suất thăng chức. Bạn tập trung vào điều quan trọng: cạnh tranh không được tiến hành vì chính nó; chính nó là thứ khiến người ta trở nên giỏi hơn trong việc mình làm. Theo một nghĩa nào đó, Fred có thể đã mất suất thăng chức, nhưng bạn đã dẫn anh ta đến chỗ nhận ra rằng anh ta không phải kẻ thua cuộc.

Từ tam giác đến vòng tròn…

6:10 TỐI Bạn ghé vào siêu thị để mua vài thứ — tổng cộng mười món. Cửa hàng đông đúc, bạn thì mệt, và bạn không phải chuyên gia đếm số món trong xe đẩy giỏi nhất thế giới, nên bạn đi vào quầy tính tiền nhanh — chỉ dành cho chín món — và kiên nhẫn chờ được tính tiền.

Đúng lúc đó, người đàn ông đứng sau bạn bắt đầu một màn thở nặng nhọc và thở dài liên tục. Lúc đầu bạn tự hỏi không biết ông ta có vấn đề gì về thể chất không; rồi bạn nhận ra ông ta bắt đầu lẩm bẩm về việc bạn có mười món trong xe đẩy. Ông ta thật ra đã đếm hết cả mười món qua vai bạn, và đã quyết rằng bạn ít nhất là một kẻ xấu, nếu không muốn nói là kẻ phạm thượng với lá cờ thiêng. Đến giờ, bất chấp những tiếng rên và tiếng thở dài của ông ta, đòn tấn công ấy vẫn mang tính vòng, nhắm ra phía sau bạn chứ không nhắm vào bạn. Bạn hơi bối rối, thậm chí hơi phật lòng, nhưng bạn không muốn rời hàng này để chờ ở cuối một hàng khác chỉ vì một hộp Woofburgers tồi tàn. Vậy mà có gì đó mang tính bảo vệ cũng mách bạn rằng trên đời có đủ kẻ điên rồ để lấp đầy mọi nhà tù và mọi trại dưỡng trí. Người ta đã bị thương tật vì những chuyện nhỏ hơn việc có thêm một lon thức ăn cho chó.

Bạn có kéo ông ta ra khỏi đòn tấn công vòng của mình không? Bạn có chờ đợi, Không Làm Gì và hy vọng rằng mọi chuyện sẽ qua đi? Bạn có Rút lui sang một dãy quầy tỉnh táo hơn và đúng ra là nơi bạn thuộc về? Bạn có quay phắt lại và Đánh trả bằng tất cả sức lực? Bạn có thử Lừa dối ông ta, giải thích rằng bạn có một đứa con ốm ở nhà? Bạn có Thương lượng, thỏa hiệp bằng cách để ông ta lên trước với tám hộp khoai tây chiên đông lạnh? Hay bạn thử một kiểu hòa dòng nào đó?

Đánh giá nhanh của bạn mách rằng lựa chọn thứ hai là tốt nhất: Không Làm Gì. Bạn quyết định để mặc ông ta lảm nhảm. Nếu ông ta trở nên quá thô bạo hay đe dọa, bạn luôn có thể đổi thế, nhưng ngay lúc này bạn trở thành một hình vuông. Điểm tâm giúp bạn không cảm thấy bị xúc phạm, mà đồng thời cũng cho phép bạn hiểu rằng cuộc đời hẳn đau đớn biết bao đối với con người này, với kẻ mà một món hàng cũng là một bi kịch lớn đến thế.

Bạn trả 7,85 đô la, thu dọn hàng, và rút đi, không thắng cũng không thua.

6:56 TỐI Bạn đang đứng trước cửa nhà người yêu. Bạn đang định tâm, đang kiểm tra hơi thở của mình. Bạn biết đó là cách duy nhất để xử lý những lo âu về sự từ chối đang muốn chiếm lấy bạn. Đó là cách duy nhất để đêm nay không biến thành một tình huống thắng/thua. Định tâm sẽ là thành phần then chốt trong đòn tấn công của bạn. Nó sẽ giữ bạn khỏi để đứa trẻ bên trong mình gào lên trong đau đớn. Nó sẽ giữ bạn khỏi đánh nhau theo kiểu bẩn thỉu.

Khi bước vào căn hộ của người yêu, bạn thấy mình đang di chuyển từ điểm tâm. Bạn không hờn dỗi bước vào hay lê bước vào, đóng vai đứa trẻ tội nghiệp bé bỏng vừa bị tổn thương. Nhưng bạn cũng không trông như một tay sát thủ đến từ New Jersey. Bạn bước vào trong trạng thái tỉnh táo và thư giãn, tìm kiếm đường nối sẽ kết nối bạn với người yêu.

Khi những câu chuyện xã giao ban đầu trôi qua, bạn tập trung vào tinh thần: tinh thần của người yêu. Bạn đang kiểm tra nét mặt, dáng điệu, v.v. Bạn cũng rộng mở với những "thông điệp" mà điểm tâm đang mang đến cho bạn — những linh cảm không thể định nghĩa và những cảm giác mơ hồ đang được truyền đến bạn. Bạn không muốn quyết định Đánh trả rồi mới phát hiện rằng trong lúc đó người yêu đã đổi ý và trở nên mềm như kẹo kéo.

Nhưng chẳng có gì thay đổi. Bạn trở thành một hình tam giác.

Ở thời điểm này, mọi chuyện không diễn ra tệ với bạn. Người yêu của bạn đã thừa nhận rằng người ấy vẫn yêu bạn và rằng sự bó buộc có thể đến từ một nguồn nào khác. Bạn nghi rằng nguồn đó nằm bên trong người yêu bạn, nhưng bạn sẽ phải giúp người ấy khám phá ra nó, chứ không phải lấy nó mà đập vào đầu người ấy.

Bạn đã chuyển sang thế hòa dòng Aiki. Giờ bạn đang tiến về phía hài hòa, về phía đồng cảm, tiến gần hơn đến gốc rễ của vấn đề.

Giờ vấn đề của bạn là cưỡng lại thôi thúc muốn cắm mình vào những tưởng tượng của người yêu và nói: "Được, mình sẽ đưa em đi Mexico." Điều đó sẽ giải quyết vấn đề trước mắt nhưng không giải quyết được khó khăn lớn hơn.

BẠN: Với mình thì dễ hơn. Mình biết mình muốn gì. Mình muốn em. Hẳn là khó khăn hơn nhiều với em vì điều đó.

NGƯỜI YÊU: Mình có vẻ chắc chắn quá BẠN: Đó không phải chuyện mình có thể làm cho nó xảy ra. Mình không cố gắng yêu em. Này, mình không muốn bó buộc em. Mình sẽ để em yên trong khoảng thời gian dài nhất mà mình chịu đựng nổi. Mình thà rằng em đừng hẹn hò với người khác, nhưng mình không thể ép em đừng làm thế. Nếu như vậy em thấy ít bị bó buộc hơn, ít bị vây bọc hơn, thì đó chính là điều em muốn. Nếu không, mình vẫn ở ngay đây.

Vậy là cảnh giữa bạn và người yêu được giải quyết bằng một sự chuyển thế tinh tế từ Đánh trả sang Thương lượng rồi sang Aiki. Bạn bắt đầu bằng Đánh trả vì bạn muốn thiết lập một nền tảng vững chắc, làm rõ ý định của mình, và theo một nghĩa nào đó, "làm chấn động" thăng bằng của người bạn đời. Lúc ấy bạn không biết, nhưng phản ứng đánh trả đó đã cho người yêu bạn "bằng chứng" mà người ấy cần về tình cảm của bạn. Bạn đã liều lĩnh rất nhiều khi dùng Aiki. Nếu người yêu bạn thật sự muốn tất cả tự do ấy, có thể bạn đã thấy mình bị chia xa một tháng, hoặc hoàn toàn bị bỏ rơi ngoài giá lạnh. Nhưng việc bạn chủ động dẫn dắt và đề nghị lùi lại đã buộc người yêu bạn phải đối diện với thực tế của một cuộc chia tay. Thực tế ấy đơn giản là quá sức chịu đựng.

Điều đã xảy ra có lẽ điển hình hơn là cá biệt. Khi bắt đầu dùng Aiki, bạn bắt đầu học được rằng thường thì những nhu cầu hay mong muốn mà người ta tuyên bố lại đúng ngược với điều họ thật sự muốn. Thường thì người mẹ bảo con để mẹ yên lại chính là người muốn có sự chú ý của con. Thường thì người công nhân nói về chuyện nghỉ việc lại là người muốn có thêm việc làm, thêm sự ghi nhận. Nhưng nếu bạn tranh cãi với những cảm xúc mà ai đó tuyên bố, bảo họ rằng họ thật ra không muốn làm điều họ nói là họ muốn làm, thì mười lần như chín họ sẽ cứ thế mà làm. Nếu thay vào đó bạn dùng Aiki, để họ tự đi đến kết luận của riêng mình, thì nhu cầu thật sự nằm bên dưới rốt cuộc sẽ nổi lên. Họ sẽ quay phắt lại và thừa nhận rằng họ muốn bọn trẻ, hay họ muốn bạn, hay họ muốn bất cứ điều gì. Chúng tôi dám cá rằng hàng trăm ngàn lựa chọn "sai lầm" được đưa ra mỗi ngày chỉ vì người ta cảm thấy bị đẩy vào đó bởi sự chống đối của bạn bè, đồng nghiệp và người yêu.

Thế là hết một ngày! Một ngày trong đời. Nhìn theo cách này, với mọi xung đột hằng ngày được tô đậm, cuộc đời bạn trông như một tập phim truyền hình dài kỳ. Chúng tôi đã phải tô đậm những trường hợp xung đột để chứng minh Attack-tics có thể vận hành thế nào, nhưng giờ hãy nhìn vào mặt rất tích cực của hai mươi bốn giờ vừa qua của bạn.

Trước hết, và quan trọng nhất với bạn, bạn đi ngủ với một cảm giác trọn vẹn lạ thường, sinh ra từ khả năng bước vào xung đột và bước ra khỏi nó một cách hài hòa. Bạn không trằn trọc dưới tấm chăn tội lỗi do một ngày đầy những phản ứng thái quá tạo ra. Bạn không day đi day lại những thất bại trong ngày; bạn đã chọn vươn ra ngoài chuyện thắng và thua. Và quan trọng nhất, mỗi người mà bạn đã xung đột theo cách nào đó đều được nhận một món quà: món quà của sự hài hòa, của thăng bằng, của sự trưởng thành chân thật. Những người duy nhất bạn không thể giúp được nhiều là người tài xế nổi giận và gã điên trong siêu thị. Nhưng không phải ai cũng có thể được đưa đến sự hài hòa; đó không phải việc của bạn.

Bạn trước hết phải sống sót.

PHẦN 2

Hình học là một phản chiếu từ tâm trí của Thượng Đế.

-Johannes Kepler Khoảng cách ngắn nhất giữa bạn và bất cứ thứ gì khác là một đường thẳng.

Bạn đang đói　·　Pizza Giữa bạn và một người khác, đường thẳng này chạy từ trái tim đến trái tim.

Mọi điều chân thành, mọi điều liên quan sâu sắc đến bạn, đều đến và đi dọc theo đường thẳng này. Đó cũng chính là đường thẳng mà thuở còn là em bé, bạn đã bò về phía bầu sữa mẹ, đường thẳng mà mẹ bạn đã ôm ấp bạn vào lòng. Đó cũng là đường thẳng mà những lời quở trách của mẹ bạn đi theo. Nếu bạn nhớ lại một lần cơn giận của mẹ khơi lên trong bạn nỗi sợ thật sự, bạn sẽ nhớ rằng sức mạnh ấy lao vào bạn thật mạnh và thật thẳng.

Khi bạn đói — đói thật sự — bạn nhìn vào bữa tối của mình trên đường thẳng ấy. Khi bạn làm tình bằng cả trái tim, bạn gặp người yêu mình trên chính đường thẳng ấy. Trớ trêu thay, khi bạn bị cướp, chính đường thẳng ấy là đường mà kẻ cướp đi theo để đến với bạn và ví tiền của bạn.

Có hình học trong mọi sự tự nhiên. Các mối quan hệ con người cũng không ngoại lệ.

Môn hình học mà người ta dạy chúng ta ở trường nói về những tương quan giữa các đại lượng trong không gian: điểm, đường, mặt phẳng, đại loại thế. Với hầu hết chúng ta, đó chỉ là một môn học tẻ nhạt nữa — một thứ khoa học khô khan chẳng có liên hệ gì với ngày đẹp trời bên ngoài cửa sổ lớp học. Nó đơn giản là không liên quan gì đến cuộc sống của chúng ta.

Nhưng xưa kia nó có liên quan, và bây giờ cũng vậy. Bạn hỏi ai đó xem người ấy có nắm được "điểm" mấu chốt trong điều bạn vừa nói không; bạn nói về những "tam giác" tình yêu, những "vòng tròn" hiểm độc, những thương vụ "vuông vắn" giúp bạn khỏi bị "bẹp" túi; bạn đọc trên báo về một vụ lừa đảo bán hàng theo kiểu "kim tự tháp"; bạn xem "cái hộp" và thấy một "ngôi sao" mới trên "sân thoi" bóng chày. Và để kết lại, Tổng thống của bạn nói với bạn từ Phòng "Bầu dục" của ông về lạm phát đang "xoáy trôn ốc". Nhưng "Lầu Năm Góc" thì chẳng lo gì.

Sự thật là hình học có thể được áp dụng trên mọi "mặt phẳng" của sự tồn tại của bạn. Chẳng hạn, Breezy Bill Silvertongue, anh chàng bán xe hơi, không phân biệt nổi một tam giác cân với một hình bình hành, nhưng anh ta biết rõ hình tam giác nối anh ta với ông bà Mark. Nếu anh ta không trực giác được mối quan hệ ba chiều giữa hai vợ chồng nhà ấy và chính mình, anh ta sẽ mất mối hàng nhanh hơn bạn kịp nói "Dale Carnegie".

Khi mọi sự diễn ra trôi chảy, chẳng cần dừng lại mà nghĩ về hình học. Sự khôn ngoan trực giác của bạn, được mài sắc bởi kinh nghiệm cá nhân, đủ để xử lý bất cứ tình huống nào nảy sinh. Nhưng khi bạn nhận ra ở mình một sự bất lực dai dẳng trong việc đáp lại tốt với những kiểu xung đột nhất định, thì đã đến lúc kiểm tra hình học của những xung đột ấy.

Vậy nên, trong khuôn khổ chương trình Attack-tics, chúng tôi sẽ cho bạn một khóa ôn tập nhanh về hình học. Đó là một kiểu hình học khác với kiểu bạn học ở trường. Chúng tôi sẽ dạy bạn nhìn xung đột dưới dạng những hình dạng và lực lượng, để bạn có thể đứng ngoài tầm với của cảm xúc mình, ở một nơi bình tĩnh hơn, sáng rõ hơn, hợp lý hơn — một nơi mà những quyết định thích đáng tự phát sinh. Chẳng hạn, nếu bạn có thể nhìn ông Lynx bên phòng Kế toán như một lực lượng tự nhiên có hình dạng, thay vì như một tên bạo chúa săn mồi đang muốn hủy diệt bạn, thì bạn sẽ kiểm soát được nỗi khiếp sợ của mình và nhân lên cơ hội gỡ được ông ta ra khỏi lưng mình.

Chúng tôi sẽ dạy bạn nhìn ra cấu trúc hình học và sự hài hòa giữa cái hỗn loạn và xung đột quanh bạn.

Việc đó không khó đến thế.

NHỮNG HÌNH DẠNG CỦA XUNG ĐỘT Trong hệ thống của chúng tôi, các hình dạng được dùng để biểu thị một số thái độ hay phẩm chất cơ bản. Một hình dạng, vì là một sự sắp xếp các đường lực, chính là một cách bày tỏ năng lượng có trật tự và mang ý nghĩa cơ bản. Năng lượng ấy quyết định bản chất của hình dạng, bất kể kích thước.

Tương quan giữa một hình dạng và năng lượng của nó là hiển nhiên khi môi trường vật chất có thể nắm được. Một khối đá, chẳng hạn, vững chãi chính là vì các góc và các lực chứa bên trong nó hợp sức để giữ nó như vậy. Nếu bạn định hình lại những đường lực ấy, bạn thay đổi năng lượng cơ bản, và ngược lại.

Khối Vuông　·　Khối Đã Định Hình Lại Khối đã định hình lại không còn vững chãi như trước nữa và phẩm chất của nó cũng không còn vững chắc như trước. Vậy mà nó giờ lại có những phẩm chất khác, những đường lực khác, những năng lượng khác. Nó "cảm thấy" linh động, sẵn sàng bật trở lại.

Thật dễ nhận ra năng lượng khi hình dạng hiển hiện trước mắt; chỉ khó hơn một chút khi phải gán một hình dạng cho một kiểu năng lượng cụ thể. Chẳng hạn, lũ trẻ trong lớp lịch sử của thầy Granite biết rằng thầy cứng nhắc, giáo điều và cổ hủ. Chúng cảm nhận năng lượng của thầy và gán cho thầy một hình dạng: thầy là một hình vuông.

Về phần mình, thầy Granite lại khá tự hào về biệt danh ấy.

Thầy thấy mình vững chãi và đáng tin cậy. Thầy cho rằng lũ nhóc ranh ấy nói đúng nhưng vì những lý do sai.

Dù ai đúng, cảm nhận về con người ấy vẫn được hiểu bằng những thuật ngữ hình học cơ bản. Bạn có thể gọi đó là "cảm ứng", "sự nhạy cảm", "trực giác" hay "lẽ thường", nhưng chúng ta thật sự có một cảm nhận bẩm sinh về hình dạng của con người và của những tâm trạng.

Hãy nghĩ về hình dạng của nguồn năng lượng mà bạn đối mặt trong cuộc sống hằng ngày. Hãy thử hình dung hoặc tái trải nghiệm một cuộc trao đổi đặc biệt căng thẳng với người khác, một cuộc trao đổi trong đó rất nhiều năng lượng tập trung được bộc lộ. Nếu bạn đang giận, cơn giận của bạn mang hình dạng gì? Nếu bạn là người nhận cơn giận, cơn giận đang lao tới hiện ra với bạn dưới hình dạng gì? Nếu cuộc trao đổi ấy là tình yêu nồng cháy, hình dạng ấy là gì? Nếu là lòng căm thù mãnh liệt? Lòng ghen? Nỗi sợ?

Nếu bạn có thể bước ra khỏi một cuộc trao đổi giận dữ và nhìn nó từ trên cao, nó có thể trông đại loại như thế này:

Bạn đang giận

Kẻ nghịch ngợm

Bạn nghịch ngợm

Người đang giận Hình dạng của đòn tấn công, nguồn năng lượng chảy từ người đang giận sang kẻ nghịch ngợm, là hình tam giác, cái cảm giác về một đầu mũi tên đang đâm xuyên trái tim. Hiệu ứng tam giác ấy thường được tăng cường khi kẻ tấn công dùng một ngón tay để thu hẹp tiêu điểm và chỉ thẳng vào giữa hai con mắt.

Không phải lúc nào cũng dễ bước ra khỏi xung đột của mình để có được cái nhìn từ trên cao. Khi bạn đối mặt với một người đang giận, cảm giác giống như bạn đang đứng giữa đường ray trong khi một đoàn tàu hàng lao thẳng vào mình hơn nhiều. Bạn đang ở trên đường ray ấy, và đầu nhọn của đầu máy sẽ chẳng gặp khó khăn gì khi chạy xuyên qua bạn.

Và khi bạn là người đang giáng xuống ai đó rất mạnh, bạn cũng trải nghiệm chính cảm giác về nguồn năng lượng tập trung ấy khi nó lao vào đối thủ của bạn.

Hình dạng là cách chúng ta sẽ khảo sát xung đột và cách đáp lại xung đột, nhưng các hình dạng không chỉ đơn thuần là ký hiệu bản đồ hay sơ đồ. Ba hình dạng mà chúng ta sẽ xử lý thật sự chứa đựng nguồn năng lượng đi kèm với hành động hay với cách đáp lại xung đột. Khi bạn đi tiếp, bạn sẽ bắt đầu trải nghiệm xem mình cảm thấy thế nào khi trở thành một trong các hình dạng ấy.

Ba hình dạng của cách đáp lại xung đột là tam giác, hình vuông và hình tròn. Như chúng ta sẽ thấy chi tiết hơn, chúng có xu hướng được phân loại theo những đường nét sau:

Đánh trả · Rút lui　—　Không Làm Gì　—　Lừa dối · Thương lượng · Aiki Chúng ta hãy xem xét từng cái một.

Tam giác thường được gắn với việc Đánh trả. Hình dạng của nó biểu thị sự tiến vào, một sự di chuyển vào không gian của kẻ tấn công, hoặc trong trường hợp kẻ tấn công, là việc hắn di chuyển vào không gian của ta.

Nhưng cách đáp lại theo tam giác có thể tiêu cực hoặc tích cực, định tâm hoặc mất định tâm. Nếu bạn chuyển sang thế tam giác mà mất định tâm, bạn sẽ tạo ra ấn tượng rất khác so với một người định tâm trong thế tam giác:

hung hăng　năng động tiến vào　xuyên phá có mục đích　một đường đầy năng lượng　thù địch　mạnh mẽ　hống hách tự hào　ngạo mạn Người trở thành một tam giác định tâm hành động từ sức mạnh. Hãy thử, trong vài khoảnh khắc, trải nghiệm cảm giác về hình dạng ấy. Hãy đứng lên và để một bàn chân bước tới trước để giữ thăng bằng. Xoay thân mình hơi nghiêng sao cho vai trái hoặc vai phải hướng về phía trước. Ngắm dọc theo vai ấy và tưởng tượng rằng bạn đang đối diện với một người khác. Hãy định tâm, hơi khuỵu gối, và nâng cánh tay phía trước lên ngang vai cho đến khi bạn chỉ vào "người kia".

Bạn trong tư thế Tam giác Định tâm Hãy để ý cách hình dạng tam giác bắt đầu gợi lên trong bạn năng lượng, tinh thần của một đòn tấn công có nền tảng. Cú đẩy tới phát ra từ một nền vững. Ý định rõ ràng như đường quét của hai cạnh về phía đỉnh, và nguồn năng lượng bên trong bạn bắt đầu được chuyển hóa thành "cảm giác tam giác".

Giờ hãy nhớ rằng chúng ta đang nói về kiểu đáp lại theo tam giác tốt nhất, mạnh mẽ nhất. Quá thường xuyên, chúng ta thấy người ta Đánh trả với một hình học trông đại loại như thế này:

Đối thủ

Vừa đánh nhau vừa lệch tâm　vừa rút lui nền tảng　cùng một lúc Họ quơ quào khắp mọi hướng vì họ không biết mình đang làm gì. Một phần con người họ đang đánh trả lại một sự bất công có thật, một phần đang đánh trả lại những con ma cũ từ thuở ấu thơ, một phần hung hăng vì một sự việc gần đây không liên quan, và một phần đánh trả vì "người ta vẫn làm thế". Nền tảng thì cuồng loạn, không được nâng đỡ, không tin vào chính mình, nghiêng một góc để thoát nhanh phòng khi cuộc xung đột trở nên quá nóng. Và thậm chí còn có sự do dự: một phần con người muốn đánh, một phần muốn chạy trốn thật nhanh.

Đối đầu với một ý định thống nhất — nguồn năng lượng tam giác có nền tảng, chân thật — người ấy gần như đang tự tìm lấy một thất bại tan tác.

Bạn đã bắt đầu cảm nhận được cảm giác làm một tam giác định tâm là thế nào. Bạn đã cảm nhận được sự tập trung, dòng chảy năng lượng theo hướng tiến tới duy nhất ấy.

Giờ tất cả những gì bạn cần làm, ngoài việc luyện tập cảm giác ấy, là tự nhắc mình — ngay giữa cuộc xung đột — rằng bạn là một tam giác (nếu đó là cách đáp lại bạn đã chọn). Bạn sẽ ngạc nhiên vì thân thể mình có thể đáp lại mệnh lệnh ấy. Hãy để ý rằng bạn không tự nói với mình bằng những khẩu hiệu: "Giữ thủ thế lên!" "Đừng có ủy mị thế nữa!" Tinh thần của bạn không thể phản ứng nhanh với kiểu khuyên nhủ đó. Những cách diễn đạt ấy là đầu hàng, rối rắm và vô dụng. Hình dạng tam giác chứa sẵn trong nó mọi thứ bạn cần để vận hành.

Nhưng hình dạng hay thế tinh thần tam giác cũng quan trọng cho việc Rút lui y như cho việc tấn công. Việc đỉnh tam giác hướng ra xa cuộc xung đột chỉ có nghĩa là một sự đổi hướng, chứ không phải đổi tinh thần hay ý định. Khi bạn chọn Rút lui, bạn di chuyển nhanh và hiệu quả. ("Rút lui ư! Chúng tôi chỉ đang tiến lên theo một hướng khác thôi!")

Hầu hết mọi người nghĩ về việc Rút lui như một cơ hội cuối cùng (nếu họ có nghĩ tới nó). Họ bị tóm. Cuộc rút lui "có trật tự" của họ trông giống cảnh người Gaul chạy tán loạn trước một đám người Visigoth hơn:

Bạn gần như có thể nghe thấy cuộc độc thoại nội tâm đang diễn ra bên trong con người được biểu thị bằng hình dạng ấy: "Trời ơi! Ôi, mong sao cô ta đừng tóm được mình! Lạy Chúa, mình tiêu rồi! Biết đâu nếu mình di chuyển nhanh hơn. Trời ạ, mà mình đúng là kẻ thua cuộc! Cứu tôi với! Mình sẽ chạy như điên!"

Những người thật sự sống bằng việc tấn công người khác, chọc ghẹo người khác, gây hấn với người khác, tuyệt đối yêu thích những cuộc Rút lui như thế. Họ sẽ tiếp tục tiến tới cho đến khi nạn nhân của họ học được cách mang dáng tam giác nhiều hơn.

Ngược lại, cuộc độc thoại nội tâm của một tam giác định tâm, hòa hợp thì hoàn toàn khác. Thật ra, gần như chẳng có cuộc độc thoại nội tâm nào cả. Người ấy đang ở trong trạng thái tỉnh thức thư giãn, một sự tỉnh thức về điều đang diễn ra, một sự buông bỏ, tin vào xung động và thuận theo nó. Đó là sự khác biệt giữa việc cố làm cho một cuộc hôn nhân "chạy được" và việc đơn giản là yêu chồng hay vợ mình.

Một lần nữa, cũng như trường hợp tam giác trong thế tấn công, tam giác trong thế Rút lui sẽ cung cấp cho bạn mọi thứ bạn cần biết. Hãy cảm thấy mình như một tam giác và bạn sẽ di chuyển, suy nghĩ, phản ứng như một tam giác. Ý định của bạn sẽ trở nên hòa hợp, và khi bạn cảm thấy hoảng loạn đang muốn chiếm lấy mình, bạn chỉ cần tập trung vào cảm giác được là một tam giác trong không gian, và cuộc Rút lui của bạn sẽ hoàn hảo.

Một khi bạn đã trải nghiệm tính tam giác, hãy đối chiếu những cảm giác của riêng bạn với những cách diễn đạt sau, vốn thường được gắn với tam giác bất kể nó hướng về phía nào: tiến vào, đi ra, tấn công, đánh nhau, chạy trốn, né tránh, đuổi theo, truy lùng, vật lộn, chỉ ra, xoay xở cho đủ sống, thoát thân, đẩy, bỏ chạy, nhổ neo ra đi, chuyển sang đề tài khác, chia tay, chuồn, giáng xuống, nhắm thẳng vào.

Hình vuông thường được gắn với cách đáp lại mà chúng ta gọi là Không Làm Gì. Hình dạng của nó biểu thị sự vững chãi, sự che chở, sự đứng vững và sự an toàn. Vậy mà nó cũng mang theo năng lượng của sự cứng nhắc và sự không chịu thay đổi.

Giống như tam giác, hình vuông có thể tích cực hoặc tiêu cực; định tâm hoặc mất định tâm. Nếu bạn mang lấy hình dạng vuông và mất định tâm, bạn sẽ tạo ra ấn tượng rất khác so với một hình vuông định tâm:

vững chãi　nặng nề ổn định　kẹt cứng cương quyết　tham lam nhàm chán　đáng tin cậy sợ nhúc nhích　đang giữ lập trường Người trở thành một hình vuông định tâm hành động từ sức mạnh. Hãy thử, trong vài khoảnh khắc, trải nghiệm chính mình trong thế vuông. Hãy trải nghiệm chính mình như một hình vuông.

Hãy đứng với hai bàn chân cách nhau khoảng hai mươi lăm phân và hơi khuỵu gối. Hướng mặt "vuông vức" về phía trước. Đặt một bàn chân tới trước và lấy thăng bằng. Hãy tìm điểm tâm của bạn:

Nếu bạn để hai cánh tay đưa tới đưa lui (như trong hình), vùng mà thân thể bạn bao phủ khi nhìn từ trên xuống đại khái là một hình vuông. Nó có bốn góc vuông, mỗi góc đều nương tựa và nâng đỡ những góc kia. Nó trình ra cho kẻ tấn công bốn mặt được củng cố. Nó cho phép bạn xoay và đối diện với bất kỳ đợt xung phong nào. Hãy để những cảm giác về sự ổn định và sức mạnh tràn qua bạn khi bạn trải nghiệm thế nào là một hình vuông vững vàng trên nền đất, định tâm. Hãy giữ điểm tâm, và biết rằng bạn có quyền đứng ở nơi bạn đang đứng, suy nghĩ như bạn đang suy nghĩ. Hãy cho phép mình giữ những niềm tin mình đang giữ, nhưng đứng một cách thoải mái. Đừng cố nghiến răng và cào ngón chân xuống đất. Điểm tâm của bạn sẽ giữ bạn vững.

Đó là những loại cảm giác bạn phải bắt đầu cảm nhận khi, trong xung đột, bạn chọn Không Làm Gì. Bạn không phải một kẻ nhút nhát, bạn không phải người thiếu quyết đoán, bạn không phải kẻ bối rối. Bạn là một hình vuông — nhưng bạn đã chọn trở thành một hình vuông!

Để tóm tắt tinh thần và năng lượng của hình vuông và bắt đầu cảm nhận bản chất của sự chuyển hóa, hãy nhìn qua những cách diễn đạt mang tính vuông vắn sau: giữ nguyên, đứng yên tại chỗ, cân nhắc các lựa chọn khác, để dành phán quyết, kiên quyết, "để mặc hắn tự treo cổ", chờ cho qua, cương quyết không lay chuyển, thả neo cầm cự, vượt qua bão tố, đứng vững, giữ vững phần mình, đáng tin cậy, kiên định, trung kiên.

Tinh thần của hình tròn là nền tảng cho ba trong số các lựa chọn xung đột: Lừa dối, Thương lượng và Aiki. Mỗi lựa chọn trong số này, như chúng ta đã thấy, đều khác nhau, nhưng tất cả đều chia sẻ nhiều khía cạnh của tính vòng tròn. Hơn nữa, tính vòng tròn ấy thuộc một kiểu đặc biệt, dù ta đang nói về Lừa dối, Thương lượng hay Aiki. Nó không phải tính vòng tròn vì chính nó; nó không phải tính vòng tròn để trở nên trơn tuột hay khó nắm bắt. Nó liên quan nhiều hơn đến đặc tính của hình tròn cho phép bạn "xoay theo những cú đấm" và cuối cùng là "xoay" để nhìn ra quan điểm của người khác về mọi chuyện. Chúng ta đều biết những người mình không thể nắm bắt. Họ xa cách, hoặc bị dồn nén, hoặc gì cũng được, và chúng ta phản ứng với họ từ mức tò mò nhẹ cho đến thù địch thật sự. Đó không phải là tinh thần của hình tròn mà chúng ta đang nói tới.

Chúng tôi mời bạn trở thành hình tròn có thể chấp nhận lực, xoay cùng nó, và chuyển hướng nó về một hướng an toàn.

Cũng như những hình dạng khác đã bàn, hình tròn có một mặt tích cực, định tâm và một mặt tiêu cực, mất định tâm. Hãy nhớ, sự khác biệt trong cách bạn tạo ấn tượng phụ thuộc vào việc bạn có đang hành động từ điểm tâm của mình hay không.

linh hoạt　hay thay đổi có thể chấp nhận lực　có thể bị xoay không có ý kiến　nhìn thấy mọi phía công bằng　kẻ dễ bị lấn át gây bất ngờ　xảo quyệt nhân hậu　loạn thần kinh hợp lý　kẻ bị lợi dụng　cam chịu　sợ hãi Người giữ được điểm tâm khi mang dáng vòng tròn có thể di chuyển, xoay trở, chảy và thư giãn như một chiếc lá trong những dòng nước cuồn cuộn của con sông. Còn người mang dáng vòng tròn mà mất định tâm thì liên tục né tránh, luồn lách, ẩn núp và lén lút, sợ chết khiếp vì bị tóm.

Đó là sự khác biệt. Hãy coi mình là một hình tròn. Đứng thoải mái với một bàn chân trước bàn chân kia. Lắc hông từ bên này sang bên kia rồi để hai cánh tay đi theo. Quan trọng là đừng lắc bằng hai cánh tay, mà hãy để phần hông định tâm đẩy thân thể bạn, kéo hai cánh tay theo sau. Hãy hạ điểm tâm xuống và giữ nó ở đó. Nếu có thể, hãy xoay vòng sao cho bàn chân sau trở thành bàn chân trước. Đừng lo về dáng vẻ, chỉ cần ý thức được cảm giác làm một hình tròn có thể di chuyển, xoay trở và chảy theo bất cứ thứ gì.

Hãy trải nghiệm hình tròn ấy từ bên trong. Hãy nhớ lại việc xoay tròn không dứt cho đến khi gục xuống, chóng mặt và đầy tiếng cười, vui biết bao khi bạn còn là một đứa trẻ. (Nếu hầu hết chúng ta thử điều đó ngày hôm nay, ít nhất cũng sẽ bị một cơn đột quỵ nhẹ!)

Khi bạn lắc từ hông, hãy biết cảm giác ấy, và biết rằng trong xung đột bạn có thể chảy dễ dàng theo bất kỳ lực nào. Hãy biết rằng khi bạn xoay, bạn có thể nhìn thấy bất cứ thứ gì từ mọi phía, rằng bạn có thể nhận ra bất cứ thứ gì ném vào mình từ bất kỳ hướng nào trong 360 hướng có thể, mà vẫn xoay hoặc chảy theo đòn tấn công.

Hãy giữ lại những ký ức về các cảm giác ấy khi chúng ta tiếp theo xem xét tính vòng tròn đặc biệt của ba cách đáp lại mang tính vòng tròn.

Vòng tròn của Lừa dối Chúng ta quen thấy người ta dùng Lừa dối với một hình dạng kỳ lạ đại loại như thế này:

Ồ, mà bạn có nghe được điều đang diễn ra trong đầu con người ấy không? Nó giống như một đứa trẻ mười tuổi đến trường mà không chuẩn bị bài:

"Nếu cô gọi em lên bảng, em sẽ bỏ ra ngoài! Em không phải chịu đựng chuyện này! Nếu cô hỏi em một từ để đánh vần, em sẽ nói với cô là em trai em chết đêm qua và em không có cơ hội học bài. Không, cô sẽ không bao giờ tin điều đó. Ôi, Chúa ơi, sao em lại không học bài?" Người giáo viên có thể đã cảm nhận được từ điểm tâm của mình nỗi thống khổ đang diễn ra trong đứa trẻ ấy. Cô làm gì? Tất nhiên là cô tấn công. "Billy, em đánh vần từ 'independent' thế nào?"

"Cô Moran, em không học từ đó vì ba em bị tai nạn xe hơi và tụi em phải giúp ba, và chuyện thật là khủng khiếp…" Bạn biết phần còn lại rồi. Thay vì chỉ bị một điểm F cho ngày hôm đó, Billy giờ bị cuốn vào cả một vở kịch về nói dối, luân lý và đạo đức, và nó ước gì mình chết đi cho xong.

Vậy là bạn đã vượt qua Billy rồi? Bạn chẳng có gì chung với đứa trẻ mười tuổi ấy? Chúng tôi ngờ lắm. Hầu hết chúng ta vẫn tiếp cận việc lừa dối — lời nói dối trắng, xám hay đen — với thái độ và tinh thần của Billy. Chúng ta thấy tệ vì đã nói dối, chúng ta thấy tội lỗi về cảm xúc của mình, và chúng ta thấy tồi tệ vì không thể lừa dối giỏi hơn! Người ta luôn nói: "Tôi không làm được mà không đỏ mặt", "Tôi không giữ được vẻ mặt tỉnh bơ."

Hãy mang dáng vòng tròn. Hãy cảm nhận hình tròn ấy và di chuyển cùng đòn tấn công. Hãy gạt bỏ cảm giác tội lỗi bằng cách biết rằng hình tròn vận hành trong một tinh thần bảo vệ. Attack-tics không yêu cầu bạn lảng tránh một bài kiểm tra đánh vần, cũng không dạy bạn cách nói dối để mua vui hay trục lợi. Chúng tôi mong bạn đừng lạm dụng tính vòng tròn của mình. Tiêu điểm của bạn nên là việc giải quyết xung đột và khôi phục sự hài hòa, chứ không phải cứu lấy bản thân hay hạ bệ ai đó.

Nếu bạn chọn Lừa dối khi đối mặt với xung đột, hãy vững vàng trên nền đất và mang dáng vòng tròn.

Vòng tròn của Thương lượng Bao nhiêu người trong các bạn đã bước vào cuộc Thương lượng theo kiểu này?

Bạn muốn mang dáng vòng tròn, nhưng bạn không thể từ bỏ con bài tẩy của mình — và thế là tấn công. Bạn muốn hợp lý, hoặc bạn nói rằng mình đang hợp lý, nhưng có một hình tam giác thò hẳn ra ở phía trước cuộc thảo luận của bạn! Nếu kẻ tấn công của bạn tinh ý, hắn có thể cảm nhận được nửa phần vòng tròn trong bạn, nhưng hắn buộc phải phản ứng với hình tam giác, vì đó là thứ đang đe dọa hắn. Điều đã xảy ra là bạn đã cố kết hợp, hoặc quên không tách rời, hai cách đáp lại xung đột khác nhau. Chẳng hạn, bạn đang cố tỏ ra hợp lý, nhìn thấy quan điểm của người kia:

Giữa lúc Thương lượng, hình tam giác thò ra. Có gì đó trong bạn muốn đập cho Ed một cú, và Ed, nếu hắn là kẻ biết đánh nhau theo bất kỳ nghĩa nào, sẽ làm thế này:

Thật khó, bởi vì thường chúng ta không ý thức được những tín hiệu mình đang phát ra. Chúng ta tưởng mình đang mang dáng vòng tròn, nhưng hai tiếng sau cuộc cãi vã chúng ta mới nhận ra mình đã mang dáng tam giác nhiều hơn. Đây là vấn đề không ngừng nâng cao mức độ ý thức của mình, kiểm tra hình dạng của mình và chưng cất nó cho đến tinh chất của nó.

Vậy thì Thương lượng đòi hỏi bạn không từ bỏ tay chân của mình, mà phải đủ linh hoạt, mềm dẻo và vòng tròn để xoay và nhìn thấy mọi phía trong khi vẫn giữ được điểm tâm.

Vòng tròn của Aiki Và rồi có cách đáp lại Aiki, cách đòi hỏi hình tròn hoàn hảo nhất mà bạn có thể đạt được. Nếu bạn méo mó hoặc lệch tâm, cách đáp lại của bạn sẽ hiệu quả như một đĩa hát dài vòng bị lệch lỗ trục hai inch:

Đây là một đống nhầy nhụa, không phải một cách đáp lại xung đột. Nó không thể di chuyển ngoại trừ theo cách một tế bào di chuyển, mỗi lần một chân giả. Khi phần trước của nó đang tiến lên, phần sau lại đang chờ đến lượt mình để tránh khỏi đường đi của đòn tấn công đang tới. Nó liên tục phơi ra những mục tiêu dễ bị tổn thương cho bất kỳ ai nhanh hơn hay nhanh nhẹn hơn. Nó không thể chỉ huy hay dẫn dắt, vì nó thật sự không biết mình đang đi đâu.

Một ví dụ điển hình của cách tiếp cận Aiki kiểu đống nhầy lệch lạc sẽ là kiểu tình huống này:

Sheila đơn giản là mất thăng bằng. Cô tự làm mình rối lên vì nghe quá nhiều tín hiệu cùng một lúc. Cô hẳn đã làm tốt hơn nhiều nếu chỉ đơn giản nói (từ hình tròn định tâm của mình): "Em tiếc là anh cảm thấy như vậy." Rồi cô có thể đã chuyển sang thế vuông và chờ Mark nói tiếp, nói cụ thể hơn, hoặc để cho sự mất thăng bằng của chính anh ta quay lại chống anh ta.

Để tóm tắt ý tưởng, năng lượng và tinh thần của hình tròn, chúng ta hãy điểm lại một số cụm từ, từ ngữ và cách diễn đạt thường gặp ở hình dạng ấy:

HÌNH TRÒN: (Thương lượng) bàn cho ra nhẽ, thảo luận, bước vào một sự trao đổi qua lại, thỏa hiệp, đi nửa đường với ai đó, trao đổi, xoay đi xoay lại, nhường một vài phân, "bạn gãi lưng tôi thì tôi gãi lưng bạn", dàn xếp một thỏa thuận, cùng nhau đưa ra một điều gì đó hai bên đều chấp nhận được.

Hình tròn: Thương lượng

HÌNH TRÒN: (Lừa dối) nói một lời dối trắng, đổi tiêu điểm, cắt ngang, nói nửa sự thật, trả trái bóng lại về phía anh ta, đổi đề tài, ngắt quãng cuộc xung đột.

Hình tròn: Lừa dối

HÌNH TRÒN: (Aiki) tiến vào rồi xoay, đồng cảm, nhập vào, thuận theo dòng chảy, xoay theo cú đấm, nhìn nó từ quan điểm của anh ta, là nước chứ không phải đá, đi một dặm trong đôi giày của anh ta, chuyển hướng những lập luận của anh ta, giúp anh ta thấy điều đang thật sự diễn ra, "đi loanh quanh trong da thịt anh ta."

Hình tròn: Aiki

Chắc chắn là không có con đường dễ dàng nào đến Attack-tics. Nhưng nếu bạn luyện tập việc đồng nhất hóa và "sở hữu" ba hình dạng cơ bản trong khi vẫn giữ được điểm tâm, thì bạn đã đi được xa hơn nhiều trên con đường hướng tới việc quản lý xung đột hiệu quả.

Suốt từ đầu, chúng ta đã nói về ba hình dạng như thể mỗi hình hoàn toàn độc lập với những hình kia. Theo một nghĩa nào đó, điều đó đúng, nhưng theo một nghĩa khác thì không hẳn đúng. Bạn không khoác lên mình một hình tam giác như khoác một chiếc áo sơ mi hay áo cánh mới. Bạn không cởi nó ra để trở thành hình vuông hay hình tròn. Thực chất, dù các hình dạng tách biệt nhau, bạn vẫn mang chúng theo mình mọi lúc. Vào bất kỳ khoảnh khắc nào trong ngày, một hình dạng chiếm ưu thế, nhưng những hình kia vẫn ở ngay đó, sẵn sàng cho bạn nếu bạn cần đến. Chẳng hạn, trong thế vuông, bạn thật ra sẽ trông đại loại như thế này:

Trong trường hợp này, hình vuông chiếm ưu thế, nhưng hình tròn và hình tam giác vẫn ở đó phòng khi cần chuyển thế nhanh — từ

vuông sang tròn — hoặc —

— từ tròn sang tam giác.

Điểm nằm bên dưới tất cả những điều này là mọi người luôn là một cái gì đó, một hình dạng nào đó. Một thế nào đó đang chiếm ưu thế. Dù những sự chuyển thế từ thế này sang thế khác thường tinh tế, hầu hết mọi người đều có thể được xếp loại dễ dàng, vì họ trượt vào một thế thường xuyên hơn những thế kia. Có những người lang thang qua cuộc đời như những "con hổ", men theo những đỉnh tam giác của mình, luôn tìm kiếm một cuộc "hạ sát" nào đó. Mặt khác, có những người luôn tìm kiếm một điều khoản thoát, với những đỉnh tam giác luôn hướng ra xa xung đột. Còn những hình vuông, như chúng ta đã thấy, có xu hướng đứng cương quyết và kiên định; nếu mất định tâm, họ có thể bướng bỉnh như những con lừa.

Những người có xu hướng mang dáng vòng tròn thường xuyên hơn mọi hình dạng khác có thể được nhìn theo sáu cách khả dĩ: lừa lọc, sáng tạo, hợp lý, hay nói, hòa dòng, hoặc dễ bị lấn át.

Hãy nhớ rằng bạn có nhiều lựa chọn và bạn mang chúng theo mình mọi lúc. Đừng để mình bị kẹt trong một thế duy nhất mà loại trừ những thế kia.

Chẳng hạn, bạn cho rằng thế của mình lúc này, khi đang đọc cuốn sách này, là gì? Nếu bạn đang bất đồng với mọi điều chúng tôi nói, hoặc đang tìm những lỗi in để biện minh cho việc mình không thích Attack-tics, thì rõ ràng bạn đang ở thế tam giác. Hình tròn và hình vuông đang nghỉ ngơi bên trong bạn.

Nếu bạn đang lo lắng về những điều chúng tôi nói, và thà rằng đừng hiểu hay đừng thực hành nó, thì bạn vẫn đang ở thế tam giác, hướng ra xa điều bạn đang trải nghiệm.

Nếu bạn đang đọc một cách lặng lẽ, chờ xem đâu là điều mấu chốt — rốt cuộc Attack-tics này là về cái gì vậy? — thì bạn đang nghỉ ngơi thoải mái trong thế vuông. Hãy cho Dobson và Miller đủ thời gian, và họ sẽ hoặc tự treo cổ, hoặc thuyết phục được bạn.

Nếu bạn đang đọc một cách chủ động, tự vấn mình và tự vấn chúng tôi, đồng ý chỗ này, bất đồng chỗ kia, thì bạn đang ở trong một hình tròn, đang Thương lượng với văn bản và các khái niệm. Bạn vẫn đang ở thế vòng tròn, nhưng mất định tâm, nếu bạn đang đọc và lướt qua các ý tưởng bằng cách tự nhủ rằng mình cần những thứ này ít đến mức nào, vì mọi chuyện đều ổn cả — ngoại trừ việc bạn cứ liên tục mất kiểm soát trong các cuộc xung đột và vợ bạn vừa tống cổ bạn ra khỏi nhà, nhưng bạn vẫn ổn. Mà dù sao, ai quan tâm chứ! Nếu bạn đang ở trong sự hòa dòng, bạn không nhất thiết bị thuyết phục về tính đúng đắn trong cách tiếp cận của chúng tôi, nhưng trong suốt thời gian đọc, bạn đang thử khoác những ý tưởng ấy vào mình và thuận theo chúng để trải nghiệm xem chúng cảm thấy thế nào. Bạn đang chơi một trò chơi nhỏ gọi là Như Thể. Bạn đọc hoặc làm điều gì đó như thể nó là đúng như vậy. Rồi khi đọc xong, bạn quyết định xem nó đúng hay sai với mình.

Bạn nên bắt đầu nhận biết một cách sắc bén, mọi lúc, về hình dạng mình đang trải nghiệm. Lúc đầu, có vẻ như bạn là cả ba hình, hoặc hai hình, hoặc sáu hình khác mà bạn tự phát minh ra cho mình: "Hôm nay tôi thấy mình như một hình thoi", "Tôi đang ở đâu đó giữa một hình bình hành và một hình chữ nhật…" Khi bạn nghĩ về điều đó, và khi bạn đánh giá xem thật sự chuyện gì đang diễn ra, bạn sẽ khám phá rằng dù bạn đang xung đột hay không, bạn đang mang lấy một khía cạnh hay vài khía cạnh của một trong ba hình dạng ấy.

Cũng quan trọng không kém, khi bạn tham gia vào bất kỳ mối quan hệ giữa người với người nào, dù mối quan hệ ấy mang tính xung đột hay hòa bình, bạn nên biết mình đang ở thế nào và mình "nên" ở thế nào. Chỉ bạn mới có thể quyết định "nên" nghĩa là gì, dùng những gợi ý mà chúng tôi đã cung cấp.

Hãy học cách dùng hiểu biết mới về hình học để dẫn dắt mình trong các tình huống xung đột. Khi người vợ hay chồng cũ của bạn đang trút lên đầu bạn một tràng chửi rủa, hãy tự nhủ những lời này và bạn sẽ cứu được cái đầu ấy: "Hãy là một hình tròn."

Chúng tôi nghĩ bạn sẽ thấy việc lặp lại các hình dạng hữu ích hơn nhiều so với việc tự lẩm bẩm: "Nếu bà ta nói thêm một câu nữa, tôi sẽ cho bà ta biết tay!" hay "Rồi sẽ đến lượt tôi, cưng ạ!" hay "Tôi không phải để hắn thoát chuyện này!"

Thân thể bạn sẽ đáp lại, tinh thần bạn sẽ đáp lại, và bạn sẽ làm điều "đúng", vì điểm tâm của bạn sẽ không để bạn thất bại.

Chúng ta mở đầu chương này bằng việc nói rằng khoảng cách ngắn nhất nối bạn với mọi người khác là một đường thẳng. Những hình dạng của kẻ tấn công và người đáp lại giải quyết xung đột của họ trên đường thẳng ấy. Chúng ta hãy nhìn vào hình học của chính đường thẳng đó.

Mọi đòn tấn công nghiêm túc đều di chuyển từ kẻ tấn công đến mục tiêu dọc theo một đường thẳng:

Chúng tôi nói "nghiêm túc" vì những đòn tấn công không nghiêm túc thì không liên quan đến chúng ta ở đây. Một đòn tấn công không có lực nào phía sau, một đòn tấn công vu vơ hay chỉ được nghĩ nửa vời, một đòn tấn công không được nâng đỡ — không đòn nào trong số đó cần làm bạn bận tâm. Bạn chỉ cần bình thản bước ra khỏi đường, hoặc hất nhẹ cổ tay, và những đòn tấn công ấy sẽ biến mất trong làn sương mù của sự vô nghĩa.

Không, chính những đòn tấn công nghiêm túc là thứ chúng ta cần xử lý. Và những đòn tấn công nghiêm túc đi ngang qua và dọc theo đường thẳng này. Phía sau chúng là một lượng lớn ý định. Kẻ tấn công hoàn toàn dấn thân vào đòn tấn công của mình; trớ trêu thay, chính sự dấn thân hoàn toàn ấy lại làm cho công việc đáp lại của bạn trở nên đơn giản như vậy. Chẳng hạn, nếu một người đàn ông lao vào bạn bằng tất cả sức lực và bạn bước ra khỏi đường, anh ta sẽ tiếp tục chạy cho đến khi có thể cắm gót giày xuống mặt đường mà dừng lại. Đó là sự dấn thân hoàn toàn! Tuy nhiên, nếu cũng người đàn ông ấy bước chậm về phía bạn và bạn bước ra khỏi đường, anh ta có thể ngay lập tức lao vào bạn lần nữa và bám riết lấy bạn. Vậy nên, đòn tấn công càng mạnh thì bạn càng dễ xử lý.

Khó tin ư? Chúng tôi đang đề nghị bạn chấp nhận rằng tiên lượng sống còn của bạn tốt hơn nhiều nếu ai đó thật sự lao hết vào bạn. Điều đó hóa ra lại đúng. Kẻ tấn công của bạn càng dấn thân, bạn càng dễ xử lý hắn nếu bạn định tâm. Từ khi sinh ra, chúng ta đã được huấn luyện để hy vọng rằng ông sếp, người vợ, người chồng, đứa con trai, đứa con gái, người bạn thân nhất, kẻ thù, tên đầu gấu sẽ thu lại cú đấm của họ và chỉ giáng xuống ta một chút thôi. Nhưng hãy nhìn con người ấy như hình tam giác trong biểu đồ trên đây của chúng ta. Hãy thấy hắn lao thẳng vào bạn dọc theo đường thẳng ấy. Hãy tưởng tượng lực, ý chí và ý định đều tập trung dọc theo mũi tên đó. Rồi hãy biết rằng khi ai đó tấn công bạn dọc theo đường thẳng ấy, bạn có 358 hướng để đi nhằm xử lý kẻ tấn công một cách an toàn và đơn giản — thật ra là mọi hướng, ngoại trừ hướng bắc và hướng nam.

ĐN Hướng bắc sẽ đưa bạn vào một vụ đụng đầu trực diện với kẻ tấn công; hướng nam sẽ buộc bạn phải chạy nhanh hơn hắn. Nhưng bạn thật sự có 358 hướng an toàn để đi với mức nỗ lực tối thiểu, và như vậy vẫn chưa tính đến việc sử dụng Aiki phức tạp hơn một chút (hướng bắc và hướng nam), thứ có thể thêm 2 độ nữa vào các lựa chọn đời bạn!

Được rồi, chúng ta hãy tạm rời lớp học hoa tiêu và nhìn lại đường thẳng nối bạn với kẻ tấn công. Hãy để ý rằng nó thẳng. Nó nối trái tim bạn với trái tim hắn. Hắn có thể cảm thấy rằng trái tim không liên quan, nhưng bạn phải nhớ rằng nó có liên quan, nếu không bạn sẽ đánh mất tinh thần bảo vệ. Bạn có thể thử xử lý con người một cách xiên xẹo, trốn tránh họ hay đối xử bất chính với họ, nhưng đường thẳng trực tiếp thật sự vẫn tồn tại:

Từ tam giác đến vuông:

Từ tam giác đến tròn:

Dù những hình dạng nào hiện diện, đường thẳng vẫn tiếp tục tồn tại giữa con người trong các mối quan hệ của họ. Khó khăn bắt đầu khi họ nhận thức sai về đường thẳng ấy hoặc giả vờ rằng nó không có đó. Để quay lại một ẩn dụ trước đó, hãy lấy Robin Hood và Little John. Cây cầu khúc gỗ mà họ đứng trên đó là một biểu hiện vật chất của "đường thẳng tưởng tượng" nối hai hay nhiều người trong bất kỳ mối quan hệ nào. Họ không thể bước ra khỏi khúc gỗ của mình mà không bị ướt. Chúng ta cũng vậy. Xử lý trên bất kỳ đường thẳng nào khác thì, ít nhất, cũng phản tác dụng:

A′

A′ là ý niệm của B về A, chứ không phải A thật. Trong trường hợp này A đang tấn công B, nhưng B đang bị phân tâm hoặc đang đánh một trận tưởng tượng nào khác. Kết quả là A có một đường bắn thông suốt thẳng vào điểm tâm của B. Tất cả những gì B cần làm là trở lại đường thẳng để tham gia vào cuộc xung đột. Chẳng hạn, hãy tưởng tượng A là công ty điện thoại và B là một phụ nữ trẻ tên Maggie. Maggie có thể được mô tả chính xác nhất là "bán tự do" trong quan điểm chính trị của mình; cô đã dành chút thời gian ủng hộ nhiều mục tiêu khác nhau. Khi công ty điện thoại giáng xuống cô vì không thanh toán, dọa cắt dịch vụ của cô, Maggie lập tức chuyển sang thế tam giác, sẵn sàng đánh trả. Như hầu hết chúng ta, cô không tin tưởng các tập đoàn lớn, và cô nhìn cuộc chiến này với công ty điện thoại như một cuộc đấu tranh của loài người chống lại một khối khổng lồ. Ngược lại, công ty điện thoại nhìn sự việc như một câu hỏi đơn giản về việc không thanh toán cho các dịch vụ đã cung cấp. Việc máy tính của họ bị lỗi thì họ chưa biết.

Trong cuộc chiến với người giám sát phòng kinh doanh, Maggie tuôn ra một tràng tam giác mất định tâm:

Cô tiếp tục. Kết quả ròng của màn trình diễn hùng hồn ấy là cô chọc giận nhân viên kinh doanh đến mức một cuộc thảo luận hợp lý thậm chí không còn khả thi. Công ty cắt dịch vụ của cô.

Bạn hoàn toàn được tự do đồng ý với Maggie, nhưng cuộc chiến này không phải về việc liệu ITT có can thiệp vào Nam Mỹ hay không. Nó là về việc liệu Maggie đã thanh toán hóa đơn điện thoại tháng trước hay chưa! Mà dù sao, nhân viên kinh doanh có một công việc phải làm, và đã làm xong bằng cách bám vào một đường thẳng duy nhất: hóa đơn đã được thanh toán hay chưa? Nếu Maggie xử lý trên đường thẳng ấy, có thể cô đã khiến phòng kinh doanh xem xét lại độ chính xác của máy tính và cách họ đối xử với khách hàng. Thay vào đó, cô đánh nhau trên đường thẳng của riêng mình — một đường thẳng không nối với ai ngoài ban giám đốc của tập đoàn. Và họ thì chẳng có mặt ở đó để nghe!

Điều mấu chốt là tìm ra đường thẳng trực tiếp, bám vào nó, và đáp lại một cách thích đáng.

Nếu không, như Maggie, bạn sẽ chỉ kết thúc bằng việc đánh nhau với chính mình.

Để tăng cường sự thành thạo của bạn với Attack-tics, hãy bắt đầu hình dung những đường thẳng nối bạn với những người bạn giao thiệp. Hãy nhớ rằng những đường thẳng ấy không chỉ giới hạn ở vợ chồng, sếp và đồng nghiệp, mà nối với mọi người.

Tóm lại: Hình học là một cách nhìn vào điều diễn ra trong các cuộc xung đột hằng ngày của chúng ta. Nó làm sáng tỏ và xác định rõ động lực của sự tương tác, chỉ ra hình dạng cần mang và con đường cần đi nếu chúng ta muốn sống sót.

Hãy biết hình dạng nào chiếm ưu thế — hãy là hình tròn, hình vuông, hình tam giác — và dùng nó trong tinh thần bảo vệ.

Cơn bão của những phép màu thổi mãi không ngừng. Ngày và đêm, hiện tượng ấy dâng trào quanh ta từ mọi phía, và (không kém phần kỳ diệu) tất cả đều không hề khuấy động sự tĩnh lặng uy nghi của Tạo Hóa. Sự hỗn mang này chính là hòa điệu.

-Victor Hugo

William Shakespeare Tấn công nhiều phía đúng nghĩa như tên gọi của nó. Đó là tình huống bạn bị vây bủa không phải bởi một kẻ tấn công duy nhất, mà bởi một số người. Đây chính là những biến cố xung đột thật sự thử thách khả năng xử lý sự hung hăng của chúng ta. Tấn công nhiều phía thật đáng sợ.

Theo truyền thống, như chúng ta đã nói trước đây, chúng ta được dạy để cảm thấy rằng lớn là mạnh và nhỏ là yếu. Mở rộng bài học ấy ra, kẻ đông là mạnh, kẻ ít là yếu. Vì thế, nếu cái thân bé mọn của ta bị bắt gặp đương đầu với cái thân to lớn của họ, ta được dẫn dắt để trông đợi thất bại của mình. Như ta sẽ thấy, điều đó rõ ràng không đúng. Lịch sử quân sự gần đây đầy ắp những ví dụ về các lực lượng du kích áp đảo những đạo quân đông hơn và vũ khí mạnh hơn.

Bước đầu tiên là nhận ra rằng số đông vừa dễ chống lại kẻ đông, vừa dễ ủng hộ kẻ đông. Chẳng hạn, dù bạn có năm trăm binh sĩ đối đầu với chỉ năm mươi binh sĩ, bạn phải nuôi ăn, mặc áo, trang bị vũ khí, chăm lo, tổ chức và điều phối cho gấp mười lần số người của đối phương. Bạn có thể có hỏa lực mạnh hơn, nhưng bạn phải cung cấp đạn dược và bảo đảm rằng hỏa lực ấy được nhắm đúng. Trong khi đó, kẻ thù ít người hơn của bạn tương đối tự do đi lại khắp nơi, xâm nhập vào các tuyến tiếp tế của bạn. Thêm nữa, năm mươi người gây ồn ào ít hơn năm trăm người và có thể triển khai nhanh hơn, ẩn nấp hiệu quả hơn.

Vì vậy, điều then chốt là bạn phải nhớ rằng khi đương đầu với một cuộc tấn công nhiều phía, bạn vẫn giữ nguyên cả bốn con át trong bộ bài của mình; còn họ buộc phải chia nhỏ số át của họ ra giữa vòng bọn họ!

Một vài ví dụ về tấn công nhiều phía là gì? Hai bậc cha mẹ cùng gây hấn với một đứa con, ba đồng nghiệp cùng quấy rối một người thợ, một hội đồng quản trị cùng đè nặng lên một thành viên cụ thể, năm người hàng xóm hợp sức chống lại một gia đình, một người bạn muốn bạn đi theo hướng này trong khi người bạn khác muốn bạn đi theo hướng ngược lại. Nếu bạn dừng lại mà nghĩ, thì trong một tháng chúng ta đối mặt với số cuộc tấn công nhiều phía gần bằng số cuộc đối đầu một chọi một.

Chúng ta hãy xem hình học của một vài kiểu tấn công nhiều phía:

Trong trường hợp này, A và A1 đang tấn công B. Giống như bất kỳ kẻ tấn công thật sự giỏi giang nào, họ bao vây B bằng đòn tấn công của mình, thu hẹp tối đa các lựa chọn tẩu thoát của B. Nói theo cách giữa người với người, bạn biết tình huống ấy: Edgar nói bạn ích kỷ. Rồi, đúng lúc bạn đang xử lý đòn tấn công của Edgar, Randy bước tới và nói bạn

vô cảm. Đúng lúc bạn đang xử lý Randy, Edgar lại tăng gấp đôi đòn tấn công bằng cách bảo bạn là một kẻ quản lý tồi tệ. Có thể cả hai đều không đúng, nhưng chắc chắn họ khiến bạn tiến thoái lưỡng nan. Bạn xử lý chuyện đó thế nào?

Hãy để ý trong hình vẽ rằng cả A và A1 đều nhắm đòn tấn công của mình đúng dọc theo đường thẳng ấy, hướng về tâm của B. Nhưng nếu B không còn ở đó thì sao? Nếu đột nhiên vòng tròn của B dịch chuyển thì sao?

Tùy vào tốc độ và sự nhanh nhẹn của B, A và A1 sẽ đâm sầm vào nhau! Ở mức độ mà các đòn tấn công của họ là nghiêm túc và dấn thân, chính đà lao của họ sẽ mang họ đi dọc theo đường thẳng mà họ đã dấn thân vào. Khi đó B ở vào một vị trí tương đối an toàn, từ đó anh ta có thể xử lý đòn tấn công thứ hai của họ.

Chúng ta hãy xem nó vận hành thế nào qua lời nói.

Frank không chỉ gặp may. Anh đã theo đúng sơ đồ, dịch chuyển vòng tròn của mình một cách có tâm, và thoát ra khỏi Chiếc Bánh Kẹp mà Randy và Edgar đã bày sẵn cho anh. Rõ ràng, Edgar và Randy đều bực bội như nhau về việc Helen chậm trả tiền thuê nhà, nhưng họ trút giận lên Frank. Frank đã giúp họ bằng cách để họ lao thẳng vào nhau. Cú đụng độ ấy khiến sự thật lộ ra, rồi mở đường cho cả ba cùng tiến tới một giải pháp. Frank để tất cả những điều đó xảy ra bằng cách không coi những đòn tấn công cá nhân là nhắm vào chính mình. Cái tâm của anh giúp anh đứng ngoài vùng chiến sự.

Gần như điều tương tự cũng xảy ra khi bạn ở trong tình huống hai thế lực đối nghịch đang kéo bạn về hai hướng ngược nhau:

Nếu bạn nghĩ về nó theo hình học, thì A và A1 thật ra đang kéo lẫn nhau! Cũng như trong ví dụ trước, họ đang tấn công lẫn nhau. Việc B nằm chắn giữa đường có thể được xem là một sự trùng hợp của lịch sử hơn là một bi kịch. Tất nhiên, nếu B cứ tiếp tục đứng vững như một hình vuông cương quyết thì hai cánh tay anh sẽ bị kéo bật khỏi ổ khớp. Anh phải biết tận dụng ý niệm rằng A và A' thật ra muốn có nhau. Anh hình dung mình là một sợi dây thừng và để hai kẻ tấn công kéo ngược lại nhau. Khi trải nghiệm Trò Kéo Co này, anh cảm thấy rằng A1 mạnh hơn A. Thế là anh biến thành một hình tam giác chĩa về cùng hướng với A1, và hãy xem điều gì xảy ra lúc này:

Với tiếng kèn và khúc khải hoàn, ta có hai hình tam giác cùng kéo ngược lại một hình tam giác! Như ta sẽ sớm thấy, khi B và A1 tạo thành thế đang chuyển dịch theo hướng của A1, B có thể chuyển thành hình tròn và né ra khỏi đường để A và A1 có thể trải nghiệm điều thật sự đang diễn ra.

Chúng ta hãy lấy một ví dụ kinh điển về Trò Kéo Co trong một tình huống đời thực: cậu con trai tuổi đại học bị giằng xé giữa người mẹ muốn cậu theo ngành khoa học xã hội và nhân văn và người cha muốn cậu theo ngành kỹ thuật. Có lẽ sáo mòn, nhưng lại quá phổ biến đến mức cung cấp cho hàng triệu gia đình một nguồn xung đột dùng cả đời không hết.

Cũng như trong sơ đồ hình học của chúng ta, người cha và người mẹ thật ra là hai hình tam giác đang kéo ngược lại nhau. Đối với hai bậc phụ huynh, đó là một tình huống được/mất được ngụy trang dưới ngọn cờ "Điều Tốt Nhất Cho Junior". Thật bất hạnh cho Junior, cậu không hiểu những cuộc tranh giành quyền lực của người lớn; cậu cảm nhận những sức kéo ấy như những lực riêng rẽ và nhắm thẳng vào cá nhân mình. Rốt cuộc, chỉ mình Junior mới biết điều gì tốt nhất cho Junior, nên cậu sẽ phải học cách xử lý hình học của tình huống này.

Đầu tiên, cả hai hình tam giác cùng kéo ngược lại hình vuông:

Junior đứng yên, giữ vững cái tâm của mình, và chờ cho cuộc xung đột qua đi cho tới khi cậu bắt đầu cảm thấy một bên mạnh hơn bên kia — không hẳn là tốt hơn cho cậu, mà là mạnh hơn về lực tác động. Giọng của bố cậu ngày càng to, ví dụ ngày càng nhiều, mặt ngày càng đỏ, nên Junior từ từ xoay thành một hình tam giác nhắm về cùng hướng với cực kỹ thuật:

Giờ khi Junior chắc chắn rằng mẹ mình gần như đã bị dồn vào thế yếu, cậu biến thành hình tròn và né ra khỏi đường:

Cuộc đánh nhau giờ đã cô đọng lại (hoặc sôi lên, tùy bạn thích cách nói nào) thành cái cốt lõi của nó: Ai có quyền lực, quyền hạn hay uy quyền để định đoạt lựa chọn của Junior? Mọi thứ ba hoa về kỹ thuật đối đầu với khoa học xã hội và nhân văn (dù đó có thể là những ý kiến chân thành) đã bị bóc sạch. Tùy vào mối quan hệ của cậu bé với cha mẹ mình cho đến lúc này, giờ cậu có thể giúp họ tìm ra một cách giải quyết nào đó thông qua Aiki:

Cha mẹ của Junior lẽ ra có thể giữ cho cuộc đánh nhau tiếp diễn; có nhiều người từ chối nhìn thấy xung đột thật sự là về điều gì. Nhưng họ đã chấp nhận ý của cậu và học được từ đó. Họ học được rằng con trai họ sẽ không còn đóng vai nạn nhân trong những cuộc đánh nhau của họ nữa, rằng cậu đã trên đường trở thành người lớn và sẽ không còn che giấu những động cơ thật của họ nữa. Nghịch lý thay, món quà cậu tặng họ lại là món quà của sự đối đầu trực tiếp, món quà của việc giải quyết mẹ-đối-bố thay vì mẹ-đối-con-đối-bố và ngược lại. Khả năng xử lý những xung đột trực tiếp ấy sẽ quyết định mối quan hệ của họ sẽ đi về đâu từ đây.

Cũng gần quan trọng như vậy là dành một chút thời gian để xem xét điều gì đã không xảy ra. Junior không lăng mạ cha mẹ mình; cậu không gào thét bỏ ra khỏi nhà; cậu không bị ép buộc phải chọn một tương lai chỉ để giữ cho cuộc hôn nhân của cha mẹ nguyên vẹn; và cậu không rời khỏi cảnh ấy với cảm giác mình bé mọn đáng thương. Thay vào đó, cậu là một người kiến tạo hòa bình, thúc đẩy sự hài hòa.

Hằng ngày, những trọng tài chuyên nghiệp làm điều Junior đã làm; những ông sếp giỏi cố gắng xử lý các phe phái; các giáo viên bước vào giữa những cậu nhóc đang đánh nhau ngoài sân chơi. Và chẳng quan trọng đó là hai chọi một hay hai trăm chọi một. Cùng những nguyên lý và giải pháp ấy vẫn được áp dụng.

Tất nhiên, không phải mọi cuộc tấn công nhiều phía đều bày ra dễ dàng như Chiếc Bánh Kẹp và Trò Kéo Co. Một số trông giống như thế này:

Theo như ta thấy, B bị năm kẻ tấn công bao vây. Anh ta đứng đó, Đang Không Làm Gì, và cả thế giới, dường như, đang nhắm vào việc hạ gục anh ta.

Sai rồi.

Hãy nhìn lại khung cảnh. Hãy nhìn bức tranh lần nữa theo cách này:

Hãy nhìn điều thật sự đang diễn ra, nếu bạn có thể quên đi rằng B tội nghiệp đang bị kẻ thù, rắc rối và những kẻ tấn công vây bủa. A và A3 đang đẩy ngược lại nhau, A2 và A4 đang đẩy ngược lại nhau, và A1 đang làm cho toàn bộ cục diện mất thăng bằng! Thật ra, tất cả các A đều cần có B hiện diện, nếu không thì chúng sẽ đổ sụp thành một đống trên sàn!

Tất cả những gì B cần làm là biến thành một hình tròn và bắt đầu xoay chậm theo bất kỳ hướng nào. Do bản chất của lực mà những kẻ tấn công tác động, chúng sẽ bắt đầu trượt và lướt vào nhau:

A trượt về phía A1, A1 và A2 đâm vào nhau và lao về phía A3, trong khi A4 lướt vào A. Ngay khi phản ứng dây chuyền bắt đầu, B lướt xuống và thoát ra, trồi lên phía sau A4, từ đó anh có thể xô cả dàn đồng ca thành một mớ hỗn độn. Từng là nạn nhân vô tội, giờ anh đứng sau cả đám đông, điều khiển nó tới bất cứ đâu anh cần. Quá trình này có thể được lặp lại dù có bao nhiêu kẻ áp bức đi chăng nữa.

Giờ hãy để ý rằng sau khi B ra khỏi chính giữa, về cơ bản anh đã bước ra như thế này:

Nếu các A muốn chuyển hướng sự hung hăng của mình trở lại nhắm vào B, chúng gần như sẽ phải trèo qua nhau để đến được anh ta. B có thể xử lý A4 và khống chế được anh này, nhưng A và những kẻ khác phải vượt qua A4 mới tấn công được B. Đó là nguyên tắc hàng đầu để xử lý bất kỳ cuộc tấn công nhiều phía nào, và đặc biệt là "Ta Đã Bao Vây Được Chúng": Luôn giữ một kẻ tấn công ở giữa bạn và một kẻ tấn công khác. Nói cách khác, hãy dùng một kẻ tấn công để che chắn cho bạn khỏi một kẻ khác.

Chuyện này phức tạp, nên chúng ta hãy lần lại tiến trình hành động bạn thực hiện khi bị bao vây. Thứ nhất, bạn lấy lại tâm và trở thành hình tròn. Thứ hai, bạn bắt đầu xoay từ cái tâm của mình. Thứ ba, khi những kẻ tấn công bắt đầu xô đẩy lẫn nhau, bạn lướt xuống và ra sau lưng chúng, điều khiển hướng đi cuối cùng của chúng. Thứ tư, bạn giữ ít nhất một kẻ tấn công ở giữa bạn và tất cả những kẻ còn lại. Suốt quá trình thao tác, bạn không bao giờ cho phép mình tin rằng mình đang bị bao vây.

Có lẽ bạn đã từng dính vào nhiều cuộc tấn công kiểu này. Hãy thử xem bạn có nhớ mình đã xử lý một trong số đó thế nào không. Bạn đã đáp lại ra sao? Bạn cảm thấy thế nào? Kết cục là gì? Hãy xem Linda xử lý một cuộc tấn công như vậy.

Linda ba mươi tuổi, là giáo viên lớp hai trong một cộng đồng trung lưu. Cô tin vào việc phát triển toàn diện đứa trẻ trong lớp học của mình, và cô không nhấn mạnh kỹ năng nhiều bằng việc cố gắng cài đặt sự tự tin và khuyến khích tính tò mò. Trong một thời đại thị trường việc làm thu hẹp và trách nhiệm giải trình giáo dục gia tăng, nhiều bậc cha mẹ trung lưu đã hướng sự chú ý của mình vào việc con cái họ tích lũy kỹ năng. Linda đang ở thế bế tắc. Cô tin vào điều mình đang làm, nhưng nếu cô làm điều đó, cô sẽ đi ngược lại những nhu cầu đã được bày tỏ của cha mẹ học sinh.

Cô làm điều mình tin. Lúc đầu Linda thoát được. Dần dần, tuy nhiên, cô nhận ra có một lượng nhất định những phát súng bắn lén sau lưng mình — những đòn tấn công theo kiểu vòng tròn của một vài bậc cha mẹ. Cô biết rằng chuyện này không thể kéo dài mãi, nên cô tiến vào theo một đường thẳng để đưa những đòn tấn công ấy ra đối đầu trực tiếp. Cô triệu tập một cuộc họp của cha mẹ học sinh để thảo luận về chương trình giáo dục mà cô đã triển khai.

Đó là một dàn người đáng sợ đối diện với Linda tối hôm ấy. Một tá cặp cha mẹ đã đến. Trong số một tá ấy, đủ mười cặp cha mẹ đang nhắm vào việc lột da Linda. Quay lại bức tranh hình học của chúng ta, Linda bị hai mươi hình tam giác bao vây, tất cả đều nhắm vào tâm của cô. Bốn cá nhân còn lại, phần lớn, là những hình vuông, đang chờ xem điều gì sẽ xảy ra.

Linda lấy lại tâm. Hành động lấy lại tâm giúp cô nhớ rằng những bậc cha mẹ ấy thật ra không nhắm vào việc hạ gục cô. Họ lo lắng cho con cái mình, lo rằng có lẽ mình đã nuôi dạy con kém cỏi, băn khoăn về tương lai kinh tế của chính mình, và nói chung là đau khổ vì cái thế giới mà họ lớn lên trong đó. Những bậc cha mẹ này chỉ được thống nhất bởi mong muốn làm cho con mình thông minh — nhưng không chỉ thông minh bằng mọi đứa trẻ khác! Vài năm nữa, những đứa trẻ này sẽ cạnh tranh với nhau để vào đại học, vào trường luật, v.v. Vì thế, như trong hình vẽ, những hình tam giác này thật ra cần Linda ở giữa để ngăn chúng đánh nhau.

Sau phần phát biểu mở đầu, trận chiến bắt đầu. Bà Anderson là người dũng cảm nhất và thẳng thắn nhất.

Linda chú ý đến hơi thở của mình để giúp cô giữ tâm và không gào trả lại: "Nghe này chị, tôi là một giáo viên chuyên nghiệp và tôi biết điều gì tốt nhất cho con chị!" Cô nhận ra rằng bà Anderson, theo đúng truyền thống của những kẻ gây hấn, đã tấn công với lực mạnh đến mức suýt nữa thì mất thăng bằng. Nước đi tốt nhất của Linda là trở thành hình tròn để bà Anderson trượt về phía những kẻ tấn công khác.

Đáng để lưu ý ở đây rằng Linda lẽ ra có thể sẵn sàng vật lộn với cả năm điểm và gào lên về sự cần thiết của mỹ thuật và âm nhạc, v.v. Thay vào đó, cô lặng lẽ xoay từ cái tâm của mình, để bà Anderson đối mặt trực diện với những người khác.

Linda, sau khi đã lướt ra khỏi đường, giờ đang điều khiển từ phía sau bà Anderson. Bà Anderson có vẻ đã nhận ra Linda đang làm gì, nhưng những bậc cha mẹ khác, giống như các hình khối hình học, đang quá bận đâm vào nhau để có thể giúp bà ấy.

Đó là một nỗ lực hay của bà Anderson nhằm cố gắng nhắm lại đòn tấn công vào mục tiêu. Nhưng nếu Linda giữ được vòng tròn của mình, chuyển hướng cú đâm mới, cô sẽ thoát ổn.

Giờ, nếu Linda chuyển sang kiểu hình vuông và đưa ra chương trình năm điểm của riêng mình, cô sẽ kết thúc bằng việc trao cho bà Anderson một mục tiêu rất cụ thể. Linda vẫn giữ hình tròn.

Linda cố gắng bảo đảm quay lại danh sách yêu cầu, bởi bà Anderson chính là hình tam giác mà cô đang giữ ở giữa mình và những kẻ tấn công tiềm tàng còn lại.

Kết quả của cuộc tấn công nhiều phía nhắm vào Linda là cô đã tự cho mình cơ hội dạy dỗ cha mẹ của học sinh. Cô tổ chức một loạt buổi thảo luận nhóm và chỉ định bà Anderson làm chủ tọa để giữ trọng tâm vào việc học thay vì vào cách dạy của cô. Đến cuối năm, nhóm cha mẹ lo lắng ấy đã được dẫn dắt để hiểu vì sao điều quan trọng là đào tạo những người học có năng lực chứ không phải những người làm bài kiểm tra giỏi và những kẻ thao túng kỹ năng. Linda "thắng", nhưng cha mẹ cũng thắng — và bọn trẻ cũng thắng. Một tình huống có khả năng bất hòa, đầy oán hận, đã biến thành một trải nghiệm sống trọn vẹn cho tất cả những ai liên quan.

Chẳng quan trọng cuộc đánh nhau là giữa giáo viên và cha mẹ học sinh, giữa trưởng phòng và nhân viên, hay giữa chủ tịch hội đồng quản trị và các thành viên hội đồng. Cùng một thứ hình học và cùng những động lực ấy vẫn đang vận hành.

Vấn đề là hầu hết chúng ta trong những tình huống ấy đều gào thét, la hét và hét lên về các quyền và ý kiến của mình. Chúng ta lắc những song sắt trên chiếc lồng của cái tôi mình cho tới khi ai đó bảo chúng ta rằng ta là người tuyệt vời. Chúng ta nghĩ rằng nếu mình Chống Trả thì mình sẽ được để ý, được trân trọng và được yêu thương.

Sự thật hoàn toàn không phải như vậy. Kể cả khi một nhóm kẻ tấn công có vẻ hoàn toàn thống nhất, hoàn toàn đồng thuận về một điểm duy nhất, hình học vẫn vận hành. Nếu cả hai mươi bậc cha mẹ đều đồng ý về năm điểm ấy, hành động lướt ra khỏi chính giữa của Linda vẫn sẽ khơi ra những ngờ vực và bất an nơi những kẻ tấn công cô. Có thể họ đã đồng ý về việc cắt bỏ âm nhạc và mỹ thuật, nhưng vẫn sẽ có bất đồng ở một lĩnh vực nào khác — đủ để Linda trồi lên và bắt đầu dẫn dắt nhóm đi về phía hài hòa.

Và không, bạn không phải đang chia để trị. Linda chẳng chinh phục được gì ngoài nỗi sợ thất bại cũ kỹ của chính mình. Cô làm việc trong tinh thần bảo vệ và giúp mỗi kẻ có thể hành hạ mình hiểu rõ hơn điều họ thật sự muốn. Nếu cô đã không thành thật, nếu cô đã hả hê trước thắng lợi của mình, chính những bậc cha mẹ ấy sẽ cảm thấy họ đang bị lừa, và Linda sẽ không trụ nổi hết học kỳ. Attack-tics không phải là một trò lừa đảo; nó không dành cho những kẻ mị dân.

Tóm lại: Đáp lại một cuộc tấn công nhiều phía — Chiếc Bánh Kẹp, Trò Kéo Co, và "Ta Đã Bao Vây Được Chúng" — không hề dễ trong lần đầu tiên bạn dính vào một cuộc như thế. Bạn sẽ phải tập trung mạnh vào cái tâm của mình để không bị những cảm giác cũ kỹ "thuyết phục" rằng bạn phải biến thành hình tam giác và chọc ra đâm từng kẻ tấn công. Bạn phải học cách thở ra chậm rãi và thư giãn để có thể nhìn lại điều mà mắt bạn bảo là một triệu chiến binh đang gào thét cố đốt cháy Pháo Đài Apache của bạn.

Theo một cách kỳ lạ, bạn sẽ sớm khám phá ra rằng những cuộc tấn công nhiều phía và cách bạn giải quyết chúng một cách hài hòa là điều bổ ích nhất trong tất cả. Chúng khiến bạn cảm thấy hài lòng nhất về khả năng xử lý những góc cạnh gồ ghề lao vào mình trong cuộc sống.

Và ông đổi cách cư xử trước mặt họ, giả vờ điên dại trong tay họ....

-I Samuel 21.13 Đúng vậy. Nhưng nó không khó khăn hay chấn thương tinh thần như sự thay đổi của David trước mặt Achish, Vua xứ Gath. Attack-tics không đòi hỏi bạn phải giả điên. Và ngược lại, nếu bạn có thử Attack-tics, người ta sẽ không nhận ra vầng hào quang của bạn hay dừng bạn lại trên phố để hỏi vì sao bạn trông tự tin đến thế. Những người đàn ông và phụ nữ đẹp sẽ không luống cuống vấp ngã để cố lấy được chìa khóa cửa nhà bạn.

Nhưng bạn sẽ không cần tất cả sự chú ý ấy nữa. Bạn sẽ cảm thấy một ý thức mới về sự kết nối với chính mình và với loài người. Bạn sẽ dành ít thời gian hơn nhiều để lo lắng về điều mình đã làm hay chưa làm. Bạn sẽ không còn cảm thấy tội lỗi hay mất kiểm soát như trước kia. Bạn sẽ không còn cảm thấy mình là nạn nhân.

Được, nhưng bắt đầu thế nào? Bạn đã dành khá nhiều năm xử lý xung đột theo một cách, và sẽ khó khăn khi thử một cách khác. Sau khi đánh nhau với anh chị em, cha mẹ và đồng nghiệp suốt bao nhiêu năm, làm sao bạn đột nhiên trở nên điềm tĩnh, có tâm, và thành hình tròn hay hình vuông?

Đơn giản thôi. Bạn làm nó. Một bác sĩ tâm thần mà chúng tôi quen có một bệnh nhân mắc chứng cuồng trộm cắp, người bị thôi thúc phải tiếp tục trộm cắp. Trong giờ đầu tiên trên ghế phân tích, kẻ cuồng trộm cắp nói: "Tôi muốn ngừng trộm cắp!" Vị bác sĩ tâm thần, một người rất khôn ngoan, suy nghĩ nửa giây rồi nói: "Vậy à? Thì ngừng trộm cắp đi."

Thoạt nhìn, người ta tự hỏi ai mới là bệnh nhân và ai mới là bác sĩ.

Nhưng nếu bạn nghĩ về điều đó, thì cách tiếp cận của vị bác sĩ có gì sai? Kẻ cuồng trộm cắp nói rằng anh ta muốn ngừng lại. Chỉ cần bày tỏ mong muốn ấy lẽ ra đã đủ, phải không? Anh ta biết vấn đề là gì, và vị bác sĩ đã cho anh ta giải pháp: ngừng trộm cắp.

Nếu bệnh nhân không thể ngừng lại, thì anh ta có vấn đề gì? Đó là sự thất bại của ý chí? Sự thất bại của siêu ngã trong việc kiểm soát tiềm thức? Sự thất bại của bác sĩ tâm thần trong việc giúp bệnh nhân? Không có tự kỷ luật? Sự sụp đổ của luật pháp và trật tự?

Nó liên quan đến một từ khóa: muốn. Bạn muốn gì? Câu trả lời không bao giờ dễ. Bạn có thật sự muốn nó không? Câu trả lời ấy còn khó tìm hơn nữa.

Chúng ta sẽ đứng trên nền ngữ nghĩa khá vững chắc nếu nói rằng kẻ cuồng trộm cắp muốn ngừng trộm cắp. Nhưng anh ta nói mình không thể. Một cái gì đó trong anh ta đơn giản là không cho anh ta ngừng lại. Ta phải giả định rằng một cái gì đó trong anh ta không muốn ngừng lại, bởi nếu cả con người anh ta thật sự muốn ngừng, anh ta đã ngừng. Công việc của bác sĩ tâm thần là giúp anh ta tìm ra cái "muốn" kia là gì, để khi anh ta nói "Tôi muốn ngừng trộm cắp", thì cả con người anh ta đều muốn ngừng trộm cắp.

Nếu bạn nói bạn thật sự muốn ngừng "thua trong các cuộc đánh nhau", hay muốn ngừng làm kẻ bắt nạt, hay muốn ngừng tranh cãi suốt ngày, thì bạn sẽ nhận được lời khuyên gần như y hệt từ chúng tôi như người bạn có những ngón tay dính nhựa của chúng ta đã nhận từ bác sĩ tâm lý của anh ta:

"Thì ngừng đi." Nhưng trước tiên bạn phải thành thật, thành thật đến đau đớn, và tìm ra phần nào trong bạn không muốn từ bỏ. Không có đòi hỏi sinh học nào buộc bạn phải đánh nhau mỗi khi ai đó bấm còi vào bạn ở đèn giao thông; không có nhu cầu sinh lý nào buộc bạn phải hét lên khi bị hét vào mặt; không có tất yếu kinh tế nào đòi hỏi mọi nạn nhân phải phản công trước từng cú đâm về phía mình.

Vậy thì ở đâu đó bên trong bạn hẳn phải thích thú:

(Ai, tôi ư? Làm sao tôi có thể thích thú tất cả những thứ xấu xa ấy được?)

Chúng tôi dùng từ "thích thú" rất lỏng lẻo. Không ai thật sự thích thua cuộc. Nhưng một cái gì đó trong mỗi chúng ta đòi hỏi một thứ thăng bằng hiểm nguy nào đó, phụ thuộc vào những khuôn mẫu xung đột, thành nạn nhân, mất mát cũ kỹ, v.v. Những khuôn mẫu cũ kỹ ấy cho ta cảm giác rằng ta đang cân bằng, dù phải trả giá bằng chính sức khỏe tinh thần của mình. Về mặt ý thức, ta thật sự muốn ngừng chúng lại. Dù chúng còn làm gì cho ta nữa, thì những cuộc đánh nhau cũng khiến ta bất an, khiến ta cảm thấy man rợ, khiến ta sợ mất kiểm soát. Thế nhưng, ta vẫn tiếp tục đánh nhau. Ta cố cân bằng sự mất thăng bằng của mình bằng cách đưa ra những lựa chọn hủy hoại kiểu này.

Ví dụ, hãy lấy Roy — "bình thường" về mọi phương diện, vậy mà sâu thẳm bên trong, anh ta không nghĩ mình là một người đáng giá. Anh ta là một gã tử tế, và mọi người trên toa tàu đi làm đều biết mặt anh ta, nếu không phải biết tên. Roy có một người vợ, hai đứa con, một khoản vay thế chấp nhà, và một bà mẹ già sống cùng gia đình.

Roy là một kẻ thua cuộc.

Không phải kiểu người mà thiên hạ viết phim về. Không có gì quá bi thảm hay quá đau lòng. Chỉ là mỗi khi có một biến cố xung đột lớn — quần vợt, công việc hay xã giao — Roy cố hết sức và rồi kết thúc trong bất hạnh. Anh ta hoặc là quá sức rồi nổi cơn thịnh nộ, hoặc mất tự tin giữa chừng và bắt đầu thương hại chính mình.

Khi chúng tôi gặp Roy lần đầu, anh ta nói với chúng tôi hết sức chân thành rằng anh ta mệt mỏi vì cứ "nghẹn lại" và mất bình tĩnh mỗi khi đối mặt với xung đột. Anh ta mệt mỏi vì sự cọ xát không ngừng ở nhà, những lời cãi cọ và những cuộc đối đầu dữ dội. Anh ta cũng không "thích thú" những xung đột ở cơ quan, và anh ta muốn có thể chơi một trận quần vợt chỉ một lần thôi mà không phải lo lắng về việc phải chứng tỏ bản thân.

Roy muốn thắng. Anh ta không lấy làm vui sướng gì về "đoạn lạc đề" của chúng tôi về trò chơi tổng bằng không và trò chơi tổng khác không, nhưng anh ta đồng ý rằng, đúng, cuộc đời đã thông tin sai cho anh ta về thắng và thua. Anh ta nói với chúng tôi rằng anh ta muốn "thành công" theo tinh thần và phương thức của Attack-tics.

Roy học tất cả các khái niệm rất nhanh. Lúc ấy anh ta không biết, nhưng dù ý thức của anh ta hiểu điều chúng tôi đang dạy, một cái gì đó sâu hơn vẫn đang rất chật vật.

Khi anh ta bắt đầu dùng Attack-tics, anh ta xử lý tốt vài cuộc xung đột đầu tiên. Anh ta báo lại với chúng tôi rằng một số người mà anh ta chưa bao giờ có thể "xử lý" được thì giờ đây lại dễ xử lý vô cùng, và rằng anh ta đang ngất ngây vì thành công của mình. Những nỗi sợ rằng mình sẽ nghe giả tạo đều đã tiêu tan.

Nhưng chẳng bao lâu Roy bắt đầu cảm thấy không thoải mái với điều đã xảy ra cho mình. Cơn ngất ngây ban đầu của anh ta đang phai đi. Dần dần anh ta rơi trở lại những kiểu hành xử cũ. Để tự thoát khỏi trách nhiệm, anh ta đổ lỗi cho Attack-tics, nói rằng: "Nó ổn với những chuyện nhỏ nhặt, nhưng không ổn với những xung đột thật sự quan trọng." Anh ta mang đến cho chúng tôi những câu chuyện nhằm cho chúng tôi thấy hệ thống của chúng tôi thất bại ở đâu. Anh ta bắt đầu một loạt đòn tấn công vòng tròn nhắm vào chúng tôi, chẳng hạn "Tôi không muốn nói là các anh sai, nhưng..." vân vân.

Dùng Attack-tics, chúng tôi tiến vào Roy theo một đường thẳng để buộc anh ta đối đầu trực diện với chúng tôi.

Tôi đâu có định làm hình tròn cho cô ấy, cưng ạ. Và cảm giác thật sướng khi trả lại cho cô ấy đúng những gì cô ấy đã cho tôi, để tôi nói cho mà biết.

Như hầu hết mọi người, Roy khởi đầu bằng một lời phàn nàn chẳng mấy liên quan đến điều thật sự đang làm phiền anh ta: Anh ta nói với chúng tôi rằng hệ thống của chúng tôi không cho người ta cơ hội xả cơn giận của mình. Điều anh ta thật sự muốn là chúng tôi nói cho anh ta biết làm sao để đừng xả cơn giận của mình! Sự thăng bằng tinh thần của anh ta phụ thuộc vào niềm tin cốt lõi rằng anh ta là một đứa trẻ, và là một đứa trẻ hư. Nên mỗi lần anh ta bắt đầu hành xử theo cách của một người lớn, có trách nhiệm, thì sự thăng bằng của anh ta bị đe dọa. Đứa trẻ ấy đơn giản là sẽ phải học rằng Roy là một người đáng giá, có giá trị, trưởng thành, người không cần một tiềm thức sáu tuổi nói cho mình biết mình là kẻ thua cuộc.

Đó là điều chúng tôi muốn nói khi nói "muốn". Tất cả chúng ta đều muốn ngừng hút thuốc, nhưng ta lại dựng lên những lý lẽ công phu để bảo vệ mình khỏi sự thay đổi ấy. Tất cả chúng ta đều muốn ngừng thua cuộc, đều muốn ngừng làm kẻ bắt nạt, nhưng sự thay đổi đe dọa những khuôn mẫu hành vi của ta. Trên đường đi, ta sẽ phải chấp nhận một số sự thật khó chịu về chính mình. Ta sẽ phải thừa nhận rằng một số vấn đề sẽ luôn ở bên ta. Nhưng cuối cùng, ta sẽ bắt đầu mỉm cười tự tin khi học được cách kiểm soát những vấn đề ấy.

Một trong những cách hợp lý và có cấu trúc nhất mà chúng tôi tìm ra để thiết kế một kế hoạch đến từ thực hành sân khấu, từ một phương pháp được cho là của Konstantin Stanislavski, người thầy và đạo diễn vĩ đại người Nga. Trong phương pháp của ông có ba điểm cần xử lý:

1. Mục tiêu: điều bạn muốn

2. Trở ngại: vì sao bạn không thể có nó

3. Hành động: điều bạn làm để có nó Trên một tờ giấy, hãy viết tiêu đề "Mục tiêu". Đây sẽ là những điều bạn muốn. ("Muốn" là một từ buồn cười. Nó vận hành tốt nhất khi bạn diễn đạt nó một cách tích cực: "Tôi muốn trở nên dễ chịu" hay "Tôi muốn một quả mận." Đảo ngược lại, làm sao bạn không-muốn một điều gì? Điều đó có nghĩa là bạn muốn một cái gì đó mà hóa ra lại chẳng là gì cả?)

Dù sao, nếu sự thay đổi là điều bạn tìm kiếm trong lĩnh vực xung đột cá nhân của mình, hãy viết ra ba điều muốn/mục tiêu cho chính bạn. Hãy cẩn thận phát biểu chúng ở dạng tích cực. Chẳng hạn, thay vì nói "Tôi không muốn là kẻ thua cuộc nữa", bạn có thể nói "Tôi muốn cảm thấy hài lòng về chính mình trong những tình huống xung đột." Hãy để danh sách những điều bạn muốn tuôn ra thật tự do. Đừng biên tập chúng. Có thể bạn sẽ tự làm mình ngạc nhiên với một vài điều bạn thật sự quan tâm. Nếu danh sách của bạn dài hơn ba điều, cũng chẳng sao.

Khi bạn đã xác lập các mục tiêu của mình, hãy lấy một tờ giấy khác và ghi tiêu đề "Trở ngại". Bên dưới, hãy liệt kê càng nhiều càng tốt những điều dường như đang ngăn bạn đạt được từng điều trong ba (hay nhiều hơn) điều bạn muốn. Ví dụ:

Mục tiêu (Điều muốn): Tôi muốn cảm thấy hài lòng về chính mình.

Trở ngại: 1. Tôi không chắc mình là một người đáng giá lắm.

2. Những người quanh tôi không ủng hộ tôi.

3. Tôi nhút nhát.

4. Tôi có tính khí nóng nảy.

Hãy làm cho trọn và viết ra càng nhiều trở ngại càng tốt mà bạn có thể nghĩ ra cho mỗi mục tiêu trong ba mục tiêu của mình.

Trên một tờ giấy thứ ba, dưới tiêu đề "Hành động", hãy viết ra những điều bạn phải làm để đưa từng mục tiêu của mình vượt qua từng trở ngại bạn đã ghi nhận. Ví dụ:

Mục tiêu: Tôi muốn cảm thấy hài lòng về chính mình.

Trở ngại: Tôi không chắc mình là một người đáng giá lắm.

Hành động: 1. Nhắc nhở bản thân rằng tôi có thể làm được.

2. Hành xử như thể tôi đáng giá.

3. Tập trung vào những điểm mạnh của mình.

4. Tự chúc mừng bản thân!

5. Kiểm soát được "đứa trẻ" trong tôi, kẻ "cần" phải thất bại.

6. Lấy lại tâm của mình.

Một lần nữa, đây chỉ là những ví dụ, nhưng bạn sẽ để ý thấy điểm hay của danh sách "Hành động" là nó được diễn đạt bằng động từ: Nhắc nhở. Hành xử. Tập trung. Lấy lại tâm. v.v. Nói cách khác, danh sách của bạn để đạt được sự thay đổi được diễn đạt bằng những điều bạn có thể làm, chứ không phải bằng những bài giảng đạo đức, những dụ ngôn, hay những câu ngạn ngữ cũ kỹ như "Người đẹp là người làm việc đẹp." Mỗi hành động cuối cùng của bạn đều được thiết kế để mang lại cho bạn điều bạn muốn, bất kể trở ngại là gì.

Đó là phần khó. Giờ bạn phải làm điều bạn đã nói rằng mình phải làm. Hãy dán danh sách "Hành động" của mình lên và tự nhắc mình về những điểm trong danh sách vài lần mỗi ngày. Đừng trả lời điện thoại hay viết một lá thư mà không bảo đảm rằng bạn đã lấy lại tâm và tập trung vào những hành động sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu.

Làm sao có thể có một kết luận cho một tiến trình kéo dài cả đời? Dù bạn là ai, thì nó luôn là vấn đề ý thức, giữ vững cái tâm và lấy lại cái tâm ấy khi bạn đánh mất nó. Không ai bao giờ hoàn thành xong trách nhiệm ý thức của mình.

Và tất nhiên, nếu bạn không thật sự muốn thay đổi, bạn sẽ không thay đổi. Như kẻ cuồng trộm cắp ở đầu chương này, bạn phải đưa ra một lựa chọn. Có thể bạn có khả năng thay đổi hết sức dễ dàng, nhưng bạn chỉ đơn giản là không muốn. Chúng tôi đã gặp nhiều người, một cách nghịch lý, cảm thấy "khỏe mạnh hơn" khi họ lao vào những cuộc xung đột đánh đấm. Họ nói về việc xả nó ra khỏi hệ thống của mình này nọ. Và chúng tôi cũng đã gặp những người khác, những người cố tìm hiểu xem ai đó thật sự yêu mình đến mức nào bằng cách gây ra một cuộc đánh nhau. Nếu "đối thủ" của họ chống trả với tất cả năng lượng, thì đó là tình yêu. Fritz Redl, nhà tâm lý học trẻ em vĩ đại, đã viết về những đứa trẻ mà với chúng, tình yêu là một mối đe dọa thật sự. Chúng cần xung đột để có sự ổn định.

Chúng tôi không thể chấp nhận điều đó. Chúng tôi đã đưa ra một lựa chọn khác, và dù chúng tôi bảo vệ quyền của những ai chọn khác đi, chúng tôi vẫn gắn bó với tầm nhìn của mình về sự hài hòa. Chúng tôi ngờ rằng bạn cũng vậy.

Sâu thẳm bên trong.

Kẻ không chịu áp dụng những phương thuốc mới ắt phải chuốc lấy những tai họa cũ.

-Francis Bacon Trước khi bạn chạy ngay ra phố và đi tìm kẻ tấn công đầu tiên của mình, có thể sẽ rất hữu ích nếu bạn làm một bài kiểm tra nhỏ về Attack-tics để xem mình đã học được những gì.

Phần tiếp theo là một loạt những tình huống xung đột mẫu. Với mỗi tình huống, hãy quyết định cách hành động tốt nhất, dựa trên sự huấn luyện Attack-tics của bạn. Như chúng tôi đã nói suốt từ đầu, có nhiều hơn một cách "đúng" để xử lý một xung đột. Điều quan trọng là đưa ra những lựa chọn dựa trên sự đánh giá công bằng về từng tình huống, và đừng để những thói quen cũ và những nỗi sợ cũ cuốn mình đi.

Ở cuối chương, bạn sẽ tìm thấy ý kiến đã được chúng tôi cân nhắc kỹ về từng xung đột, để bạn có thể so sánh những phản ứng của mình với phản ứng của chúng tôi. Trong mỗi trường hợp, chúng tôi đề nghị bạn hãy cố đặt mình vào vị trí của nhân vật chính và đưa ra một phán đoán cẩn thận nhất có thể.

Sam Blodgett, năm mươi hai tuổi, đã ly dị. Nhân viên bán hàng cho ngành kim khí công nghiệp, thu nhập khoảng 30.000 đô la một năm. Sống một mình, thỉnh thoảng có hẹn hò, thích chơi golf. Một người mê sử học.

Sam đang trên đường đi công tác, đi các chặng của mình — anh chỉ làm việc theo cuộc hẹn, bởi một thương vụ duy nhất trong ngành của anh có thể lên tới hai mươi nghìn đô la — và ngay lúc này anh đang ngồi trong phòng chờ của một hãng sản xuất lớn. Năm doanh nhân khác cũng đang chờ gặp nhiều vị quản lý khác nhau. Khách hàng của Sam trong trường hợp này là Alan Hofstader, một người đàn ông bốn mươi tuổi thích nổi tiếng vì tính nói thẳng. Tính nói thẳng của Hofstader có thể bị hiểu là sự thù địch cũng như bất cứ điều gì khác.

Sam đã bị bắt chờ trong căn phòng bận rộn ấy gần hai mươi phút thì cuối cùng Hofstader cũng bước ra, và bắt đầu nói với một giọng đủ to để mọi người khác đều nghe thấy:

Bạn sẽ làm gì nếu bạn là Sam? Hãy nhớ:

1) Hofstader không có dấu hiệu gì là đang đùa, dù rằng, theo những gì Sam biết, không có lời buộc tội nào là đúng.

2) Hofstader cũng không có dấu hiệu gì là sẽ dừng lại.

3) Đây là một khách hàng quan trọng. Việc dựng tình huống theo hình học sẽ giúp bạn quyết định.

Khi bạn đã hoạch định xong cách hành động cho Sam, hãy lật tới trang 218 để xem quan điểm của chúng tôi.

Christine Vogel, hai mươi tuổi, độc thân, sinh viên đại học sống trong một phòng ký túc xá với ba cô gái khác. Cô có một người bạn trai ổn định. Cô muốn trở thành nhà văn.

Đã hai giờ sáng, và Christine vừa trở về từ một buổi hẹn hò khá chấn thương tinh thần với Carl, người bạn trai thường xuyên của cô. Carl lại dựng lên chuyện cũ rích là muốn bỏ đại học để kết hôn. Christine nói với anh rằng cô không có ý định bỏ học, và càng không có ý định kết hôn ngay lập tức. Carl bỏ đi trong cơn giận dữ.

Một trong những bạn cùng phòng của Christine, Barbara, vẫn còn thức, đang viết một bài luận cuối kỳ. Họ ngồi cùng nhau uống một tách cà phê, và Christine vừa bắt đầu cảm thấy khá hơn một chút về bản thân và về thế giới thì Barbara, vốn dĩ là một người có phần chua cay, bắt đầu:

Bạn — với tư cách là Christine — sẽ làm gì? Hãy nhớ:

1) Cho tới nay Barbara và Christine vẫn hòa thuận với nhau.

2) Christine coi trọng tình bạn với Barbara.

Một lần nữa, hãy cố nhìn nó theo hình học. Rồi lật tới trang 222 để xem quan điểm của chúng tôi.

Marty Franchini, nữ, hai mươi tám tuổi, đã kết hôn tám năm, mẹ của ba cậu con trai. Cô làm lễ tân ở đài phát thanh địa phương.

Marty đang ứng tuyển vào vị trí trợ lý nhà sản xuất, một công việc mang lại nhiều tiền hơn, uy tín hơn và nhiều khả năng sáng tạo hơn. Cô lo lắng và nóng lòng muốn biết mình có được việc hay không, chỉ để rồi phát hiện ra rằng ban quản lý đã quyết định tuyển người từ bên ngoài tổ chức. Marty biết được rằng cô sẽ không có được công việc ấy vì Benjie, một trong những phát thanh viên của đài, đã nói với mọi người rằng cô là kẻ nghiện rượu. Cho tới lúc đó, Marty vẫn luôn có một mối quan hệ thân thiện kiểu "Chào, khỏe không?" với người đàn ông lớn tuổi ấy. Benjie có vấn đề với vợ và có thể chính anh ta cũng có vấn đề với rượu. Marty không nghĩ ra được lý do nào cho hành vi của anh ta, nhưng nguồn tin của cô, một phát thanh viên trẻ mà lòng trung thành là không thể nghi ngờ, chắc chắn rằng Benjie đã giết chết cơ hội thăng tiến của cô.

Bạn — với tư cách là Marty — sẽ làm gì? Hãy nhớ:

1) Benjie có thể có một vấn đề nghiêm trọng.

2) Benjie và Marty phải tiếp tục làm việc cùng nhau.

3) Marty thật sự muốn công việc ấy! Một lần nữa, hãy dùng hình học Attack-tics của bạn để làm rõ điều đang diễn ra. Giải pháp của chúng tôi ở trang 225.

Chuck Blinn, mười chín tuổi, trợ lý hành chính trong văn phòng của một bệnh viện lớn.

Nhiều hay ít thì công việc của Chuck ở bệnh viện cũng bao trùm một cách thường xuyên mọi thứ mà không ai khác muốn làm. Anh sắp xếp không gian, các hội thảo, các cuộc họp, các khóa đào tạo tại chức, vân vân. Đó là một công việc không ai biết ơn vì sự phức tạp của các vấn đề nhân sự, vấn đề tài chính và vấn đề không gian. Khi mọi việc suôn sẻ thì người khác nhận công. Khi mọi việc tệ đi, Chuck Blinn trở thành con dê tế thần của văn phòng.

Sau sáu tháng làm việc, Chuck được giao nhiệm vụ tổ chức một hội nghị nhiều mặt cho các y tá Phòng Mổ. Đó là một hội nghị ba ngày với các hội thảo và buổi thực hành diễn ra song song về mọi khía cạnh khác nhau của các quy trình và kỹ năng phòng mổ. Chuck bị cản trở ở mọi bước bởi các nhà quản lý, bác sĩ và y tá, những người có những việc quan trọng hơn phải làm thay vì giúp "thằng nhóc" sắp xếp các khung giờ và phòng ốc còn trống.

Vào ngày thứ hai của hội nghị, Chuck bị chặn lại ở hành lang bởi một bác sĩ phẫu thuật đang nổi giận vì căn phòng mà ông ta được phân: Nó quá nhỏ cho lượng người đăng ký phút chót tràn vào. Hơn nữa, vị bác sĩ phẫu thuật khẳng định ông đã đặt một máy chiếu 16mm, dù Chuck không có hồ sơ hay ký ức nào về việc từng được yêu cầu cung cấp thiết bị nghe nhìn cho vị bác sĩ này. Vị bác sĩ phẫu thuật chẳng mấy thông cảm:

Có một khán giả nhỏ cho cuộc trao đổi này — vài y tá, một nhà quản lý...

Bạn — với tư cách là Chuck — sẽ làm gì? Hãy nhớ:

1) Chuck không hề nhớ mình từng được yêu cầu làm nhiệm vụ đang nói tới.

2) Vị bác sĩ phẫu thuật là một người quan trọng trong đội ngũ bệnh viện.

3) Chuck không yêu công việc của mình, nhưng anh muốn giữ nó.

Anh hy vọng nó sẽ dẫn tới những điều tốt đẹp hơn.

Để xem quan điểm của chúng tôi, xem trang 229.

Skip và Elaine Hansen vừa chuyển tới một khu phố mới cùng hai đứa con, tám và mười tuổi. Skip ba mươi sáu, Elaine ba mươi bốn. Skip là nhân viên công tác xã hội, phụ trách trung tâm tư vấn địa phương cho người trẻ. Elaine là kế toán viên công chứng.

Một trong những điều đầu tiên mà nhà Hansen nhận thấy khi họ chuyển tới là những người hàng xóm kế bên có thói quen thả tự do hai con chó poodle lớn của họ. Lũ chó nói chung thân thiện, nhưng chúng đã quyết định gộp nửa mẫu đất của nhà Hansen vào lãnh thổ của mình. Nhà Hansen không nuôi thú cưng vì đứa con nhỏ của họ rất dị ứng với mọi loại lông động vật.

Sau một tuần giẫm phải phân chó trên bãi cỏ trước nhà mình, Skip tới nhà hàng xóm và phàn nàn một cách tử tế nhất có thể. Trong vài ngày, lũ chó bị xích lại, nhưng rồi chủ của chúng lại quay về nếp cũ lỏng lẻo. Skip phàn nàn lần nữa và nhận được cùng một lời hứa suông như trước. Cuối cùng, trong cơn thịnh nộ, Skip gọi nhân viên kiểm soát chó của địa phương và cho bắt giữ hai con poodle. Vào lúc sáu giờ tối hôm đó, người hàng xóm, ông Devereaux, xuất hiện trước cửa nhà Hansen trong tình trạng hơi say.

DEVEREAUX: Nghe này, đồ nhãi nhép, mày nợ tao mười đô! Tao phải trả mười đô mới lấy được lũ chó về vì mày đã đi mách lẻo về chúng! Tao sẽ lấy lại tiền của tao từ mày bằng cách này hay cách khác!

Bạn — với tư cách là Skip Hansen — sẽ làm gì?

Hãy nhớ:

1) Skip đã phàn nàn về lũ chó rồi — một cách tử tế.

2) Skip và Elaine thích nơi họ sống.

3) Ông Devereaux say rượu, chứ không chỉ vì giận. Để xem quan điểm của chúng tôi,

Hình học, Giai đoạn #1

Hofstader

Sam Giai đoạn #1: Hofstader tấn công; Sam lấy lại tâm, giữ mở các lựa chọn của mình, Không Làm Gì cho tới khi anh đưa ra quyết định.

Điều khó khăn đối với Sam Blodgett là giữ vững cái tâm của mình ngay giữa cơn lốc xoáy này. Anh không thể nào biết trước được rằng Hofstader sẽ lao vào mình như thế. Thời điểm và địa điểm thuộc về vị khách đang giận dữ của anh, và Sam sẽ phải làm việc rất vất vả để giành được bất kỳ lợi thế nào.

Việc có người khác hiện diện khiến tình huống khó xử lý gấp đôi, bởi cái tôi của cả hai người đàn ông đều sẽ bị cuốn vào: "Tôi không muốn để tất cả những người này thấy tôi bị bẽ mặt" (Sam) và "Tôi là một tay diễn giỏi và không ai lừa được tôi" (Hofstader).

Rồi còn có yếu tố nằm dưới toàn bộ giao dịch, cụ thể là Hofstader có thể hơi gàn dở nhưng ông ta là một khách hàng lớn.

Sam Blodgett có quyền không bị sỉ nhục trước công chúng. Không có điều gì trong hợp đồng của anh nói rằng anh phải chịu đựng sự ngược đãi từ những khách hàng loạn thần, trừ phi vì lý do nào đó anh chọn như vậy.

Điều đầu tiên trong đầu Sam là đảo ngược tình thế và đưa Hofstader ra khỏi ghế người cầm lái. Anh chọn Rút lui (hình tam giác) theo một kiểu rất đặc biệt. Giữa lúc Hofstader đang diễn thuyết om sòm, dẫn dắt từ cái tâm của mình, Sam lướt qua người đàn ông đang giận dữ và, không nói một lời, đi qua cánh cửa phía sau cô lễ tân và đi thẳng tới văn phòng riêng của Hofstader.

Hình học, Giai đoạn #2

Sam Cú Rút lui của Sam có thêm yếu tố bất ngờ. Hofstader, bị bỏ lại trong chút bối rối, giờ buộc phải đi theo Sam trở về chính văn phòng của mình!

Ngay khi Hofstader tới nơi và hai người chỉ còn có nhau, Sam đóng đinh ông ta ngay tại đỉnh của chính hình tam giác của ông ta và Chống Trả.

Hình học, Giai đoạn #3

Sam Hiệu quả của việc Chống Trả lại Hofstader đang tấn công đủ để làm người mua kia bớt hống hách, buộc ông ta vào thế Đàm phán, nơi cả hai người có thể ngồi xuống và nói chuyện một cách hợp lý.

Hình học, Giai đoạn #4

Hofstader

Sam Như chúng tôi đã nói, còn rất nhiều lựa chọn khác, tùy vào cách bạn đóng khung tình huống cụ thể của mình. Có thể bạn đã phán đoán tinh thần của Hofstader là cương quyết và thực hiện một cú Rút lui hoàn toàn và dứt khoát. Hoặc có thể bạn đã bước vào Aiki ngay tại phòng chờ — nhưng theo ý kiến của chúng tôi thì như thế sẽ rất mạo hiểm. Hofstader đang diễn một vở kịch, và thật khó để giải quyết được điều gì trong lúc một vở kịch đang diễn.

Hoặc bạn có thể đã thử Lừa dối. Một người bạn của chúng tôi trong một tình huống tương tự đã ôm ngực và ngồi sụp xuống ghế sofa, cố tỏ ra xanh xao. Kẻ tấn công, vốn dĩ là một người thiếu tự tin, bị choáng ngợp bởi sự hối hận về sự ngu ngốc của mình, và thậm chí còn cười khi người bạn của chúng tôi nói: "Trời, nếu phải lên cơn đau tim mới khiến anh để ý thì tôi chẳng muốn ra trước ban giám đốc của anh chút nào!" Lừa dối thì chỉ có thế thôi.

Nếu bạn chọn kiểu hình vuông, quyết định chờ cho Hofstader tự kéo mình xuống, thì điều đó cũng chấp nhận được. Nhưng với sự hiện diện của một khán giả, Hofstader sẽ sớm tự làm mình bẽ mặt. Và đó không hẳn là giữ mình trong tinh thần bảo vệ.

Lựa chọn duy nhất mà chúng tôi tuyệt đối không cho phép bạn ở điểm này là lao vào một cuộc đánh nhau từng điểm một về việc kim khí của ai tốt hơn và phòng kế toán của ai hoàn hảo. Vì đây không phải là một tình huống được/mất, thì đó sẽ thuần túy là một cuộc đánh nhau vì cái tôi.

Hình học, Giai đoạn #1

Barbara

Christine Giai đoạn #1: Barbara tấn công; Christine lấy lại tâm, giữ mở các lựa chọn của mình, Không Làm Gì cho tới khi cô chọn.

Thời điểm không đúng, thời cơ không đúng, và Barbara còn có lợi thế bất ngờ. Ai muốn bàn về những khuyết điểm trong tính cách vào hai giờ sáng chứ? Nhất là sau khi bạn đã cãi nhau cả đêm với người yêu của mình! Christine có thể chạy về phòng ngủ, đóng sầm cửa lại, và khiến Barbara thấy hơi một chút tội lỗi, nhưng cô sẽ chẳng đạt được gì nhiều. Và điều đó chắc chắn cũng không giúp cô ngủ được.

Christine có thể đứng như hình vuông và để Barbara muốn làm gì thì làm, nhưng điều đó có thể khiến Barbara càng cố hơn để lôi cô vào cuộc hỗn chiến.

Christine có thể chĩa thẳng hình tam giác của mình vào Barbara và Chống Trả: "Tớ chẳng quan tâm cậu nghĩ gì! Ai bổ nhiệm cậu làm chuyên gia?" Nhưng điều đó có lẽ sẽ cho Barbara đúng cái phản ứng mà cô ta đang tìm kiếm.

Lựa chọn tốt nhất theo chúng tôi dường như là sự kết hợp giữa Aiki và Lừa dối: "Cậu đúng, Barbara ạ." Nó gần như là Aiki, chỉ khác là Christine không thật sự tin rằng Barbara đúng. Nhưng lúc hai giờ sáng, ai mà quan tâm? Nếu Barbara đúng, Christine có thể học được điều gì đó; nếu cô ta sai, thì cô ta sai. Nhưng phản ứng mà Barbara ít chuẩn bị nhất là việc Christine nói không chút mỉa mai: "Ừ, cậu đúng." Hơn nữa, trong một tình huống như thế này thì không có người thắng hay kẻ thua.

Hình học, Giai đoạn #2

Barbara Christine (Lừa dối + Aiki)

Barbara bị mất thăng bằng và giờ bị mắc kẹt với việc phải lấp những chỗ trống trong cuộc trò chuyện: "À... ờ, cậu sẽ làm gì về chuyện đó?" cô ta lắp bắp. Christine đáp: "Tớ không biết."

Nếu may mắn, Barbara sẽ bắt đầu cảm thấy rất ngượng ngùng về toàn bộ chuyện này. Christine không cung cấp cho cô ta bất cứ thứ gì để làm việc cùng, và Barbara thậm chí có thể nhận ra rằng mình đã sai hoàn toàn, rằng điều cô ta nói không hoàn toàn đúng.

Thường thì — nếu kẻ tấn công là một người biết điều — kẻ tấn công sẽ bắt đầu chùn lại và lấp liếm, ngày càng trở nên vòng vo: "Thật ra cậu cũng không tệ đến thế. Có lẽ tớ đã phản ứng hơi quá..."

Hình học, Giai đoạn #3

Barbara

Christine Christine đã cho Barbara cơ hội đối diện với chính sự hung hăng của mình. Đó là ân huệ mà Christine dành cho bạn cùng phòng, miễn là cô nhớ giữ vững cái tâm ngay cả khi tình cảm của mình đang bị tổn thương.

Hình học, Giai đoạn #1

Benjie (Đòn tấn công vòng)

Marty Giai đoạn #1: Benjie tấn công theo kiểu vòng trong khi Marty vẫn giữ tâm, Không Làm Gì cho tới khi cô có thể tiến hành.

Đòn của Benjie là kiểu tấn công vòng kinh điển. Nó mất thăng bằng, hoàn toàn bất ngờ, và tàn phá khủng khiếp đối với mục tiêu. Marty thật sự đang mất đi một công việc quan trọng vì chiến dịch bôi nhọ của Benjie.

Tầm quan trọng của biến cố này khiến Marty càng khó giữ lại những mảnh vụn cuối cùng của cách tiếp cận thăng bằng của mình. Benjie thật ra đã lấy thức ăn ra khỏi miệng cô và các con cô.

Đầu tiên cô tiến vào Benjie theo kiểu hình tam giác, chỉ để rồi khi cô đối chất với anh ta về những lời buộc tội của mình thì anh ta phủ nhận mọi hiểu biết về chúng. Vẻ ngoài của anh ta là không thể xuyên thủng. Trừ khi cho anh ta dùng sodium pentothal, dường như có rất ít cơ hội buộc anh ta thú nhận.

Hình học, Giai đoạn #2

Marty (Chống Trả)

Nếu đây không phải là một vấn đề quan trọng đến thế, Marty có thể có lý khi quay về kiểu hình vuông, Không Làm Gì, và chờ cho tình huống qua đi. Thay vào đó, cô đặt một cuộc hẹn với sếp của mình (người cũng dính líu vào chuyện này) và, tiếp tục theo kiểu hình tam giác, trình bày cách hiểu của cô về những gì đã xảy ra. Rồi cô đề nghị sếp sắp xếp một cuộc họp có cả ba người: Marty, sếp của cô và Benjie. Suốt cả quá trình, Marty vẫn thăng bằng, xuất phát từ cái tâm của mình, tìm cách khôi phục sự hài hòa và sự thật.

Hình học, Giai đoạn #3

Sếp

Marty Tại cuộc đối chất, Marty chĩa thẳng hình tam giác của mình xuyên qua Benjie tới người sếp, và Benjie nhận ra mình không thể né tránh thêm được nữa. Người sếp biết mình đã nghe về vấn đề uống rượu của Marty lần đầu ở đâu, và giờ ông ước gì mình đã không tin lời Benjie. (Theo một cách nào đó, sếp của Marty là một bên tham gia vào đòn tấn công vòng của Benjie khi trước đó không giải quyết trực tiếp với Marty.)

Ngay khi Benjie thú nhận, Marty có thể chuyển sang kiểu vòng tròn:

Hình học, Giai đoạn #4

Benjie

Sếp

Marty Cả ba người giờ đều ở trong thế Đàm phán.

Trong vòng một tháng, Marty đảm nhận công việc trợ lý nhà sản xuất, và cô cùng Benjie có thể làm việc hài hòa với nhau. Chúng tôi công nhận rằng cách xử lý của Marty đòi hỏi sự gan dạ và một lượng tự chủ đáng kinh ngạc, nhưng đó hoàn toàn không phải là một kỳ công bất khả thi. Mỗi chúng ta, bất kể cấu trúc tính cách của mình là gì, đều có thể làm điều tương tự. Hơn nữa, chúng ta mang ơn những kẻ tấn công mình, phải giúp họ trở lại thăng bằng trước khi họ làm tổn thương ai khác, chính họ, hay chúng ta. Hãy nhớ: Bạn chẳng giúp ích gì cho ai khi để một vấn đề quan trọng không được giải quyết.

Hình học, Giai đoạn #1

Chuck Giai đoạn #1: Vị bác sĩ phẫu thuật tấn công; Chuck lấy lại tâm, Không Làm Gì cho tới khi anh chọn được lựa chọn của mình.

Có lẽ điều quan trọng nhất ở đây là Chuck đang xử lý không phải một biến cố đơn lẻ mà là một vấn đề lâu dài: Anh không được hỗ trợ gì và đã sa vào vai "con dê tế thần" cho mọi vấn đề nảy sinh. Sẽ khác nếu anh bất tài, nhưng rõ ràng không phải vậy. Điều quan trọng là anh phải thoát ra khỏi vai trò này. Để làm được vậy, anh sẽ phải tạo ra một sự đứt gãy công khai và kịch tính. Vì thế, bằng cách biến tình huống thành lợi thế cho mình, Chuck chọn Chống Trả.

Hình học, Giai đoạn #2

Nếu Chuck đã chọn Không Làm Gì và chịu đựng sự ngược đãi, thì sẽ chẳng đạt được điều gì mang tính lâu dài. Nếu anh chọn Lừa dối hay Đàm phán, một lần nữa, sẽ chẳng có gì thay đổi trong cấu trúc cơ bản của công việc anh. Chuck nhận ra anh sẽ phải mạo hiểm tất cả để thay đổi mọi thứ:

Nói rồi Chuck giữ vững cái tâm của mình và rút lui nhanh chóng, để lại vị bác sĩ phẫu thuật với nhiệm vụ hoặc là tiếp tục những lời buộc tội của mình, hoặc là làm gì đó với đám đông tràn vào của ông ta.

Hình học, Giai đoạn #3

Bác sĩ phẫu thuật

Chuck Chuck Rút lui sau đòn tấn công của mình, để vị bác sĩ phẫu thuật đứng sừng sững ngay giữa hành lang.

Chuck đã khôn ngoan buộc kẻ tấn công mình phải tập trung vào vấn đề và giải pháp của nó. Rồi, sau khi xả cơn giận của mình một cách hợp lý và nói những điều anh cảm thấy mình phải nói, Chuck rút lui. Nếu anh mất việc vì biến cố này, thì dù sao anh cũng không có ý định tiếp tục trong những điều kiện như thế. Nhiều khả năng hơn là anh sẽ giữ được việc và các điều kiện sẽ được cải thiện cho anh. Xung đột có thể làm mọi thứ tốt hơn nếu chúng ta đủ can đảm bước vào nó một cách sáng suốt và thăng bằng. Tất nhiên, chúng ta nên biết trước mình đang mạo hiểm điều gì.

Hình học, Giai đoạn #1

Giai đoạn #1: Ông Devereaux tấn công trong khi Skip Hansen giữ mở các lựa chọn của mình.

Vụ việc với lũ chó gần với một xung đột bạo lực như bất kỳ vụ nào chúng tôi từng thấy. Ông Devereaux rõ ràng sẵn sàng giao chiến vì mười đô la và vì sự phản bội của người hàng xóm khi gọi nhân viên kiểm soát chó. Ông ta đe dọa bạo lực nếu không lấy lại được lòng tự trọng và mười đô của mình.

Trong biến cố thật mà nghiên cứu trường hợp này được rút ra từ đó, xung đột chưa bao giờ đi tới biểu hiện thể xác vì Skip đã xử lý nó quá tốt. Anh giữ vững cái tâm của mình dù Devereaux to lớn hơn anh đáng kể.

Hình học, Giai đoạn #2

Devereaux

Skip Trong trường hợp này, Skip đưa ra một phản ứng Aiki cởi mở. Rồi anh chỉ chuyển số một chút để quay lại và mời Devereaux vào. Anh đã làm một nước đi hay và bước ra xa Devereaux để người đàn ông ấy đi theo anh vào trong. Bằng cách đưa lưng về phía ông ta, Skip đang nói hai điều, cả hai đều có tác dụng trấn an người hàng xóm đang giận dữ: "Tôi không sợ" và "Tôi sẽ không đánh nhau với ông, nên ông không phải sợ."

Devereaux bị mất thăng bằng trước cách cư xử ấm áp của Skip và, thay vì tập trung vào mục tiêu của mình, bắt đầu cảm thấy mơ hồ như bị lừa.

Hãy để ý rằng Skip đã thao túng tình huống đến mức giờ Devereaux ít nhất cũng đang cố nhìn về cùng một hướng với Skip. Họ đang ở trong một thứ hài hòa, có thể Đàm phán, cả hai cùng xem xét những cảm xúc của Skip và lý do anh gọi trại chó.

Hình học, Giai đoạn #3

Devereaux

Skip Tới điểm này, Skip đã thao túng Devereaux vào một cuộc Đàm phán. Nó diễn ra dần dần, nhưng ngay khi Devereaux bắt đầu xử lý vấn đề chung của việc ở cạnh nhau, ông ta là một hình tròn. Rồi, ở giai đoạn thứ tư, sự hòa nhập thật sự tiếp quản.

Hình học, Giai đoạn #4

Skip

Hòa nhập Aiki Hòa nhập Aiki. Giờ hai "chiến binh" có thể trải nghiệm sự hài hòa khi họ cố giao tiếp trên cùng một đường thẳng, bước đi trong làn da của nhau. Devereaux, như bao nhiêu anh chị em của ông ta, không hề biết rằng hành động của mình có tác động thật sự đến bất kỳ ai khác. Skip đã tặng ông ta một món quà thật sự: món quà của việc biết rằng mình có ý nghĩa gì đó — dù là theo hướng tiêu cực. Không chỉ đòn tấn công được làm dịu đi, mà toàn bộ chuyện con chó cũng được đưa vào tầm kiểm soát.

Không có cách nào để cho điểm bạn đã làm tốt đến đâu trong những xung đột mẫu này. Chúng tôi không thể nói rằng ba câu "đúng" trên năm là bạn đạt. Không có câu trả lời đúng hay sai. Điều quan trọng là bạn đã bắt đầu đưa ra những lựa chọn dựa trên sự đánh giá của chính mình về tình huống xung đột, thay vì phản ứng theo cảm xúc nhất thời, theo những lý thuyết được/mất, hay theo những mẩu hành vi thời thơ ấu cũ kỹ còn bám lại nơi bạn.

Phép thử thật sự cho sự tiến bộ của bạn trong Attack-tics, tất nhiên, sẽ nằm trong chính cuộc sống của bạn.

Đó không phải một người cộng sản hay một kẻ phát xít, một thành viên Ku Klux Klan, một kẻ tâm thần, hay một tay sát thủ của băng đảng.

Kẻ tấn công là bạn. Nạn nhân là một người tốt, đáng quý, người xứng đáng được nhận những điều tốt đẹp nhất từ tay mọi người. Nạn nhân có mọi quyền được bước qua cuộc đời mà không bị bạn làm tổn thương.

Nạn nhân là bạn. Mỗi ngày có hàng tỷ vụ "cướp giật" nội tâm và những đòn tấn công tự hủy hoại tâm hồn mình mà không hề bị trừng phạt và không bao giờ được giải quyết.

Trong một ngày bình thường, hầu hết con người dường như tự tấn công mình ít nhất mỗi giờ một lần. "Đồ ngốc, sao cậu lại nói thế?" "Đồ hèn! Ai bảo cậu là cậu biết chơi quần vợt?" "Đồ khờ! Bao giờ cậu mới lớn lên đây?" Giọng của kẻ tấn công chính là của chúng ta khi ta tự nói với mình, mắng nhiếc và xem nhẹ chính những nỗ lực, suy nghĩ, khả năng, vóc dáng, tài năng, gương mặt, màu da và bất cứ thứ gì khác mà ta có thể bám vào.

Và kẻ tấn công thì không ngơi nghỉ. Chúng ta có lẽ khắt khe với chính mình hơn là với bất kỳ người bạn nào. Kẻ tấn công không biết xấu hổ. Nó không biết định nghĩa của từ "tử tế". Kẻ tấn công cứ đẩy chúng ta ngày càng xa khỏi hình ảnh của chính mình như những con người tốt và có năng lực.

Không quan trọng lắm việc chúng ta đến tình cảnh đáng buồn này bằng cách nào — dù mẹ ta mạnh mẽ và cha ta yếu đuối hay ngược lại — chúng ta đang ở đó, và ta không nhất thiết phải ở đó.

Nếu Attack-tics hiệu quả khi bạn bị người khác tấn công, thì nó cũng phải hiệu quả tương đương khi kẻ tấn công là bạn và nạn nhân là lòng tự trọng của chính bạn. Kẻ bắt nạt thì vẫn là kẻ bắt nạt, mất thăng bằng thì vẫn là mất thăng bằng, và gây hấn thì vẫn là gây hấn. Điều đó có thể nghĩa là bạn sẽ phải nghiêm túc nói chuyện với chính mình — có vài cuộc trò chuyện dài — nhưng về lâu dài nó đáng giá, hãy tin chúng tôi.

Hầu hết những đòn tự tấn công đều theo cùng một khuôn mẫu hình học như những đòn tấn công từ bên ngoài. Cái tôi tấn công thường có dạng tam giác và nhắm thẳng vào lõi của bạn, trái tim bạn, tâm điểm bạn, tinh thần bạn — cái "phần" nơi bạn phụ trách việc cảm thấy hài lòng về chính mình. Những nghiên cứu gần đây cho thấy dù những đòn tấn công này không mang tính thể xác, chúng có thể có những biểu hiện thể xác. Ví dụ, nếu bạn cứ tự nhủ mình vụng về, thì chắc như nho có nếp nhăn, bạn sẽ vấp ngã ở mọi cơ hội. Hoặc thử ném bóng rổ trong khi cứ lặp đi lặp lại với mình "Mình không làm được, mình không làm được..." Bạn sẽ may mắn lắm nếu quả bóng chạm được vào vành rổ. Một thí nghiệm mà chúng tôi đặc biệt thích là yêu cầu người ta bước tới trong khi nghĩ lùi. Hãy thử đi. Cứ bước đi với dáng đi bình thường nhưng đồng thời tưởng tượng rằng bạn đang đi theo hướng ngược lại.

Quá nhiều người trong chúng ta làm đúng như thế mà không hề biết. Vậy thì, nếu hình học là như nhau, thì những phản ứng cũng phải diễn ra gần như theo cùng một cách. Chúng ta có thể Đánh Trả, Rút Lui, Thương Lượng, Không Làm Gì, Lừa Dối, hoặc trở nên hòa nhập với cái tôi đang tấn công mình. Tất cả những gì ta cần làm là đánh giá tinh thần của đòn tấn công rồi phản ứng.

Giả sử bạn sắp bước vào một cuộc họp quan trọng và giọng nói chỉ trích bắt đầu bảo bạn rằng bạn không phù hợp với công việc, ngoại hình của bạn hoàn toàn sai, họ sẽ không thích bạn, v.v. Bạn định tâm, trở thành một hình tam giác, và xử lý ngay trên đường thẳng đó:

"Nghe này, bạn ạ, hôm nay tôi không có tâm trạng đùa giỡn với những lời chỉ trích của bạn. Tôi chỉ nói với bạn một lần thôi: Đừng có giở trò với tôi."

Nếu kẻ tấn công của bạn rất cứng đầu, bạn có thể phải chuyển số, nhưng điều đó cũng không sao. Nếu sau khi bạn đã răn đe nó một trận mà cái tôi tấn công của bạn vẫn tiếp tục tuôn ra những điều tiêu cực, bạn sẽ phải thử một cách khác.

Mỗi ngày người ta chạy trốn khỏi chính mình; tuy nhiên trong trường hợp này, chúng tôi đề nghị bạn nâng việc sử dụng Rút Lui lên mức ý thức và chỉ dùng nó cho những mục đích rất cụ thể.

Giả sử bạn đang làm một công việc tỉ mỉ: thêu thùa, mộc, bất cứ thứ gì đòi hỏi bạn tập trung hoàn toàn. Kẻ tấn công của bạn bắt đầu xô đẩy bạn: "Bạn sắp làm hỏng rồi! Coi chừng! Bạn chưa bao giờ khéo tay cả, phải không! Chà, bao nhiêu công sức mà nó vẫn sẽ trông tệ hại... Đúng như mọi thứ tệ hại khác bạn từng làm trước đây..." Chắc chắn rồi, bạn có thể đối đầu trực diện với kẻ tấn công, như trong ví dụ trước: "Nghe này, giọng nói kia, tốt hơn hết là im đi và để tôi yên!" Hoặc, vẫn giữ nguyên dạng tam giác, bạn có thể hướng đỉnh năng lượng, nguồn lực và ý định của mình theo một hướng khác — thực chất là Rút Lui khỏi xung đột.

Ví dụ, bạn đang thêu và đòn tấn công bắt đầu:

"Bạn sắp làm hỏng rồi! Coi chừng!" Bạn dành một khoảnh khắc, định tâm, và chuyển hướng sự tập trung của mình (đầu nhọn của hình tam giác) sắc bén nhất có thể vào công việc của mình. Không phải bạn không để ý gì đến kẻ chỉ trích nội tâm của mình; mà là bạn quá mải mê với công việc đến nỗi không còn chỗ cho những lời lải nhải, gào thét của giọng nói tiêu cực.

Bạn làm điều đó một cách có ý thức và từ tâm điểm của mình.

Bạn vẫn luôn có những cuộc thảo luận với chính mình. Sao không chính thức hóa những lần ấy và bước vào tinh thần thỏa hiệp?

BẠN #1: Bạn lại làm thế nữa rồi. Bạn lại sắp đưa ra một trong những quyết định ngớ ngẩn mà bạn luôn đưa ra thật tệ hại.
BẠN #2: Bạn sẽ làm gì?

BẠN #1: Tôi sẽ không gọi cho cô ấy sớm như vậy ngay sau buổi hẹn đầu tiên, đó là điều tôi sẽ không làm.
BẠN #2: Được, vậy bạn sẽ làm gì?

BẠN #1: Tôi sẽ để cô ấy nghĩ rằng tôi không quá sốt ruột.

BẠN #2: Chẳng phải thế là không trung thực sao?

BẠN #1: Tôi thà không trung thực còn hơn để mọi người nghĩ rằng tôi không thể hẹn được ai.
BẠN #2: Tôi không chắc lắm. Sao tôi lại không thể hành xử theo cách tôi cảm nhận?

BẠN #1: Bởi cô ấy sẽ hiểu lầm.

BẠN #2: Vậy thì tôi sẽ nói rõ hơn cho cô ấy. [Và cứ thế mãi...]

Cuộc Thương Lượng hóa ra lại là một cuộc thương lượng tốt, khi cả hai bên của nhân cách đều được lắng nghe công bằng. Hãy để ý rằng Bạn #2 đã chơi rất nhẹ nhàng, biết lắng nghe và học hỏi được vài điều. Nhờ không Đánh Trả, anh ta có thể khiến Bạn #1 hành xử hợp lý và trình bày quan điểm của mình một cách chừng mực. Bạn #2 sẵn lòng thỏa hiệp, và tinh thần của anh ta rõ ràng rộng mở với sự thay đổi. Lựa chọn ấy đã tạo ra một cuộc đối thoại tự nhiên hơn nhiều so với bất kỳ cuộc đánh nhau nào.

Một lần nữa, chỉ cần theo đúng các quy tắc của Thương Lượng và nói chuyện với chính mình.

"Này, đồ ngốc! Với gương mặt như của mày thì thật lạ là có ai đó chịu cưới mày! Này, đồ xấu xí!"

Không Làm Gì có thể là một phương cách cực kỳ hiệu quả để khiến cái tôi tấn công của bạn bỏ cuộc. Khi giọng nói ấy cứ tiếp diễn mãi, bạn nắm lấy tâm điểm của mình, chờ cho dòng rác rưởi phản tác dụng tuôn ra hết cho đến khi kẻ tấn công chán và bỏ đi. Việc đó cần một nụ cười thư thái, rất nhiều kiên nhẫn và một sự nắm giữ vững vàng tâm điểm của bạn, nhưng nó tạo nên điều kỳ diệu. Hãy biết trong lòng mình rằng bạn không tệ đến một phần mười như kẻ tấn công nói. Hãy biết rằng bạn là một con người tuyệt vời và bạn có thể sống sót qua tất cả những đòn tấn công ấu trĩ mà giọng nói nội tâm giáng lên bạn.

Tự lừa dối mình hầu như không cần giới thiệu gì. Chúng ta làm điều đó suốt ngày và rất dễ dàng. Với nhiều người trong chúng ta, điều duy nhất giữ chúng ta tiếp tục bước tới chính là khả năng tự lừa mình để tin rằng mọi thứ đều ổn.

Nhưng chúng tôi không nói về kiểu tự lừa dối ấy. Chúng tôi nói về kiểu được áp dụng một cách có ý thức. Kiểu mà bạn biết mình đang làm điều đó và biết vì sao mình làm. Bạn đang chọn Lừa Dối theo dạng vòng tròn như một cách giải quyết một xung đột nội tâm nào đó.

Bạn có thể sẽ cần thêm một chút trí tưởng tượng và một chút khiếu hài hước để áp dụng cách này lên chính mình, bởi bạn hiểu mình quá rõ. Nhưng nếu dùng đúng cách, nó vẫn có thể hiệu quả với bạn.

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi một mình trong phòng khách sau khi vừa đưa lũ trẻ lên giường với độ khó cỡ 9,9. Giọng nói tấn công bắt đầu chọc vào chỗ đau của bạn: khả năng (hay sự thiếu khả năng) làm cha mẹ của bạn.

BẠN #1: Chà, cậu chắc chắn đã làm hỏng chuyện đó rồi, phải không? Tôi tưởng cậu nói cậu sẽ không lặp lại những sai lầm mà cha mẹ cậu đã gây ra với cậu. Cậu nghe y hệt mẹ cậu, vì Chúa! Tôi nói cho cậu biết, lũ trẻ của cậu rồi sẽ lớn lên và thật sự rối tung sau khi cậu xong việc với chúng!

Thay vì Đánh Trả, bỏ chạy, Không Làm Gì hay lăn ra giả chết, Bạn #2 phản ứng.

BẠN #2: Tôi nghĩ tôi sẽ còn tệ hơn cả mẹ tôi. Ý tôi là, nếu tôi đã hư hỏng đến thế, thì cứ để mọi thứ trôi theo dòng chảy ở đây đi? Ngày mai tôi sẽ trói chúng lại và nhốt vào hầm. Rồi tôi sẽ bắt đầu phần quất roi. Hiện giờ tôi chỉ mới đánh đòn thôi. Với chút may mắn, tôi có thể phát triển thành một kẻ quất roi hạng nhất.

BẠN #1: Tôi không đùa đâu!

BẠN #2: Tôi cũng không đùa. Tôi thật sự sẽ làm tất cả những điều tuyệt vời ấy.

BẠN #1: Bạn điên rồi.

BẠN #2: Không điên hơn một giọng nói chưa bao giờ nói với tôi bất cứ điều gì nâng đỡ, chưa bao giờ nói bất cứ điều gì về những điều tốt đẹp tôi đã làm.

BẠN #1: Tôi sẽ xử lý bạn sau!

BẠN #2: Đừng quên viết thư nhé!

Một cách đối xử với chính mình thật kỳ quặc, có lẽ vậy, nhưng nó vẫn hoàn thành nhiệm vụ. Đôi khi bạn chỉ cần tự đùa mình một chút để nhắc mình nhớ rằng "Này, chết tiệt, bạn đúng là một con người tuyệt vời!"

Phần khó là phải nhớ rằng có hai giọng nói trong đó, chứ không chỉ có giọng của sự diệt vong. Một khi bạn tách nhân cách của mình ra một cách không mang tính lâm sàng, mọi xung đột nội tâm đều có thể xử lý được nếu bạn hợp nhất với cái tôi định tâm, tích cực của mình. Và hãy mỉm cười!

Tất nhiên là tuyệt nhất khi bạn có thể hòa dòng với chính mình. Chúa biết là bạn không phải lúc nào cũng làm được điều đó, nhưng bạn có thể tìm thêm ngày càng nhiều cơ hội hơn những gì bạn đang có hiện nay. Tất cả chúng ta đều có thể.

Aiki, như bạn còn nhớ, mang tính vòng tròn — một sự bước vào và hòa nhập với lực của kẻ tấn công đang mất thăng bằng, kẻ đang đe dọa hủy diệt bạn. Cũng chẳng khác gì khi kẻ tấn công là một cái tôi nội tâm tự cho rằng mình nắm được con đường tắt dẫn tới chân lý, cái đẹp và điều thiện. Để Aiki hóa chính mình, bạn chỉ đơn giản là từ bỏ xung lực đấu tranh với thế lực tấn công và hòa nhập với nó, hài hòa với nó trong khi dẫn nó tới một vị trí an toàn cho cả hai bên.

Ví dụ, giả sử bạn đang mải mê nguyền rủa mình vì đã không đến giúp người bạn thân thiết nhất:

BẠN #1: Bạn lẽ ra phải làm gì đó khi bạn thấy Jay đang hét vào mặt Diane. Bạn lẽ ra có thể đến giúp cô ấy, nhưng bạn quá hèn nhát. Bạn sợ Jay sẽ quay sang bạn, phải không?

BẠN #2: Bạn có thể cho tôi biết tất cả chuyện này là về cái gì không?

BẠN #1: Bạn nghe rồi đấy. Tôi gọi bạn là đồ hèn. Một kẻ nhát gan!

BẠN #2: Tôi biết. Tôi chỉ thắc mắc vì sao thôi.

BẠN #1: Bởi vì bạn đúng là như thế.

BẠN #2: Sao điều đó lại làm bạn đau đến thế?

BẠN #1: Tôi không thích kẻ hèn nhát. Tôi không thích bạn.
BẠN #2: Cảm giác đó thế nào?

BẠN #1: Tệ lắm.
BẠN #2: Vậy thì tôi không trách bạn vì đã ghét tôi. Tôi đoán lần tới khi một tình huống kiểu đó xảy ra, tôi nên để bạn tiếp quản.

BẠN #1: Bạn nói đúng. Tôi nên thế.
BẠN #2: Bạn sẽ làm gì?

BẠN #1: Tôi sẽ bảo Jay để Diane yên và đừng khắt khe với cô ấy đến thế.
BẠN #2: Bạn nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra?

BẠN #1: Cậu ta sẽ dừng lại.
BẠN #2: Rồi sao nữa?

BẠN #1: Tôi không biết. Tôi đoán Jay sẽ bảo tôi lo chuyện của mình đi.
BẠN #2: Cũng không tệ lắm. Diane sẽ cảm thấy thế nào?
BẠN #1: Tôi không biết.
BẠN #2: Cô ấy có nhờ giúp không?

BẠN #1: Tất nhiên là không. Cô ấy quá kiêu hãnh.

BẠN #2: Vậy thì việc bạn giúp đỡ có ích gì?

BẠN #1: (Ngừng lại.) Ừ thì... nhưng tôi vẫn nghĩ bạn là đồ hèn.
BẠN #2: Tôi không trách bạn. Hẳn là khó mà hiểu được tôi.

BẠN #1: Chẳng có gì thật sự dễ dàng, phải không?
BẠN #2: Không, nhưng chúng ta làm khá tốt cho chính mình.
BẠN #1: Ừ... tôi đoán là chúng ta làm được...

Quá lạc quan kiểu Pollyanna ư? Chúng tôi không nghĩ vậy. Không, nếu kết quả là sự hài hòa. Không, nếu một cảm giác nhẹ nhõm dễ chịu bên trong lắng xuống trên hai phe đang giao chiến trong bạn. Chắc chắn là khó duy trì được sự cân bằng ấy. Giọng nói tấn công sẽ lại nổi lên ngay khi bạn phạm một sai lầm khác — vì bạn sẽ còn phạm thêm sai lầm — và rồi bạn sẽ phải đưa ra một lựa chọn khác giữa ba dáng hình và sáu phản ứng với xung đột. Nhưng kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy rằng bạn càng xử lý trực diện với chính mình bao nhiêu và càng trở nên định tâm bao nhiêu, thì bạn càng ít phải dành những phần lớn trong ngày để khóa mình trong cuộc chiến với chính mình bấy nhiêu. Chẳng bao lâu nó sẽ trở thành bản tính thứ hai của bạn. Giọng nói sẽ nói "đồ ngốc-đồ khờ-đồ ngu" và bạn sẽ bật ngay sang một phản ứng phù hợp với tình huống:

"Ừ, tôi đoán bạn nói đúng, nhưng bạn có biết làm một kẻ ngốc-khờ-ngu khó đến mức nào không?"

Phần thưởng của sự hài hòa là bình an. Bên trong với chính mình, bên ngoài với mọi người khác. Theo một số cách, việc cố gắng đối xử tử tế với chính mình còn khó hơn là đầu hàng trước mọi ý nghĩ tồi tệ mà bạn có về bản thân. Nhưng đó là kiểu nỗ lực mà chúng tôi cho là rất đáng để thực hiện.

Những chiến trường của thế giới nằm trong trái tim.

-Henry Ward Beecher Suốt cuốn sách này, chúng tôi đã dùng thành ngữ "tinh thần bảo vệ".

Vậy tinh thần bảo vệ đến thế rốt cuộc là gì? Nó được thiết kế để bảo vệ điều gì?

Để trả lời một trong hai câu hỏi ấy, cần quay lại khái niệm định tâm. Đến lúc này, bạn hẳn đã khá quen thuộc với tâm điểm của chính mình. Bạn hẳn đã bắt đầu trải nghiệm những cảm giác đi kèm với việc trở về trạng thái thăng bằng. Bạn cũng hẳn đã quen với cảm giác mất tâm điểm, mất thăng bằng. Với hầu hết mọi người, nó chia ra như sau:

mất thăng bằng — thăng bằng
ngủ mê — tỉnh thức
cuồng loạn — bình tĩnh tán loạn — tập trung
căng thẳng — thư giãn
phóng chiếu — trực giác
hoang tưởng — thực tế
chia rẽ — toàn vẹn Không cần phải nói, đó là một danh sách khá nặng nề. Nó nặng nề bởi vì người mất định tâm đã mất liên lạc với chính mình như một chỉnh thể hữu cơ vốn là một phần của một chỉnh thể lớn hơn mà mình gắn bó. Tinh thần liên quan đến cảm giác kết nối ấy.

Như chúng tôi đã nói ở phần trước, tâm điểm của bạn kết nối bạn với chính mình trong thời gian và không gian; nó là mối nối, là hộp nối, nếu bạn muốn gọi vậy. Trải nghiệm tâm điểm của mình khiến những câu hỏi về tâm trí đối lập với thân xác trở nên không cần thiết. Tâm trí và thân xác là một tại giao điểm của tâm điểm ấy.

Nhưng tâm điểm của bạn kết nối bạn với nhiều hơn chính bạn; nó là tâm điểm của những mối quan hệ giữa bạn và mọi thứ khác trên đời. Phủ nhận cái cơ quan thụ cảm ấy là bạn tự cắt mình khỏi những mối quan hệ đó. Vậy nên tinh thần bảo vệ liên quan đến mối liên kết không thể tan rã ấy giữa tâm điểm của bạn và tâm điểm của ngay cả những người quen khó ưa nhất của bạn.

Nhiều người mới bước vào võ thuật mang theo ảo tưởng rằng khi họ thành thạo, họ sẽ có thể "đánh cho ra trò". Tương tự, nhiều người bắt đầu trị liệu tâm lý hình dung rằng "được chữa khỏi" nghĩa là họ sẽ có thể sai khiến người khác. Sau khi đã dành phần lớn cuộc đời sợ hãi không dám khẳng định bản thân để "có được điều mình muốn", họ tưởng tượng rằng sức mạnh mới của mình sẽ cho họ sự gan dạ hay tự tin để trả đũa tất cả những người và những tình huống đã khiến họ cảm thấy mình nhỏ bé suốt bao năm. Họ mang trong mình rất nhiều giận dữ mà họ không thể giải tỏa, và chính cơn giận ấy mới là thứ định hướng ảo tưởng trả thù của họ.

Điều họ không nhận ra là chính sự thiếu kết nối với bản thân mới là thứ khiến họ không thể hoạt động tốt. Nếu việc luyện tập võ thuật của họ, hay liệu pháp của họ, "thành công", thì họ lại trông khá khác với ảo tưởng ban đầu. Khi đã tìm được tinh thần và trải nghiệm được năng lượng của mình, họ không bao giờ thực sự "đánh cho ra trò" nữa. Nhu cầu trả thù biến mất, bởi việc tái kết nối với tâm điểm của chính mình đã đưa họ trở lại kết nối với toàn bộ sự sống. Tinh thần bảo vệ liên quan đến sự hợp nhất của sự sống với sự sống.

Tinh thần cũng bám rễ trong hiện tại, là một chức năng của giao điểm giữa thời gian và năng lượng của chính bạn. Tinh thần không phải là "Lúc Đó" hay "Sắp Tới"; tinh thần là Ngay Chính Phút Này. Bạn không thể tiết kiệm tinh thần hay ngẫm nghĩ về nó, bởi nó giống như dòng suối chảy của Thales. Bạn không thể bước hai lần vào cùng một dòng nước. Những phân tử đang ở đây bây giờ sẽ biến mất ngay khi bạn đọc xong câu này.

Để minh họa tính "hiện tại" của tinh thần, có một câu chuyện kể về một thiền sư khi một mảng đất dưới chân ông sụp xuống, thấy mình bám vào sườn một vách đá, níu lấy một cành mảnh bắt đầu nứt dưới sức nặng của ông. Cách đó vài inch, ông phát hiện quả dâu tây đẹp nhất mà ông từng thấy, và sự tập trung của ông bị cuốn hút vào vẻ đẹp mọng nước của trái cây ấy. Chỗ bám tay của ông đang nứt, nhưng nó sẽ gãy sau. Ông sống trong hiện tại.

Chúng tôi không có ý để bạn rơi khỏi vách đá trong khi mải mê với những quả dâu tây, nhưng tất cả chúng ta đều có thể bắt đầu quan sát tinh thần, sự định tâm, thái độ và sự tập trung của mình để mài sắc nó và giữ nó trong hiện tại. Tinh thần liên quan đến điều đang xảy ra ngay bây giờ, chứ không phải lo lắng về điều có thể xảy ra, có lẽ sẽ xảy ra hay có thể xảy ra.

Tinh thần cũng là năng lượng — không nhất thiết là năng lượng bạn cần để đứng dậy khỏi ghế và đi nhìn vào tủ lạnh (nó cũng bao gồm loại đó), mà là năng lượng thôi thúc bạn, chảy qua bạn, giữ bạn tiếp tục, khiến bạn chán nản hay hoan hỉ, khỏe mạnh hay ốm đau, kích hoạt trí tò mò, nâng đỡ cảm xúc, cho bạn "sức hút", làm da bạn rạng rỡ, tập trung cuộc đời bạn hay làm nó tản mát, khiến bạn trong sáng trong lòng, tạo ra hơi ấm hay sự mát lạnh, và tan chảy cùng một năng lượng khác trong hành vi làm tình. Đó là thứ khiến bạn tràn đầy sức sống.

Tinh thần mà chúng ta nói tới, khi ta nói về tinh thần bảo vệ, gồm 1) tâm điểm của bạn, 2) sự kết nối của bạn với toàn bộ sự sống, thời gian và không gian, 3) hiện tại, và 4) năng lượng. Nó bảo vệ bạn không phải vì bạn là bạn mà vì bạn đang sống; nó bảo vệ sự sống của người khác không phải vì họ là bạn tốt của bạn mà vì họ cũng đang sống.

Người Nhật gọi tinh thần bảo vệ này là ki, một từ gần như không thể dịch — chắc chắn chúng ta không có từ nào khác bao hàm hết mọi điều chúng ta đã nói về tinh thần tới giờ. Ngôn ngữ Nhật phản ánh tầm quan trọng trung tâm của từ này, bởi có tới hàng trăm từ chứa âm tiết ki để chỉ vai trò luôn hiện diện của khái niệm khó nắm bắt này. Dịch một cách lỏng lẻo, khi bạn ốm, bạn có ki "xấu"; khi bạn ở trạng thái mà ta gọi là điên, bạn có ki "khác". Hầu hết cảm giác, trạng thái, thái độ và cách tiếp cận cuộc sống đều có thể hiểu được với người Nhật qua khái niệm ki.

Vậy nên, theo một cách rất thực tế, mục tiêu của Attack-tics là sự phát triển của ki, chứ không phải học một quy trình chỉ để bạn có thể ra ngoài và giao chiến — cũng như khả năng dùng chân đập vỡ tấm gỗ không phải là mục tiêu tối hậu của karate.

Sau cùng, việc xử lý sự gây hấn có ý nghĩa gì? Bạn đã đầu tư ngần ấy thời gian vào luyện tập Attack-tics để có thể nghiền nát ông sếp của mình sao? Mục tiêu duy nhất của bạn có phải là phát triển thứ mà, vì thiếu một từ ngữ tốt hơn, bạn gọi là "sự tự tin"?

Theo đuổi sự toàn vẹn mới chính là điều mà Attack-tics thật sự hướng tới — để giúp bạn chấm dứt cảm giác gặm nhấm rằng những phần nào đó trong bạn đang thiếu, rằng bạn chưa hoàn chỉnh, rằng người khác đều có thứ gì đó mà bạn không có.

Bạn đã bao nhiêu lần đặt mua một thứ gì đó — một chiếc xe, một bộ váy, một ngôi nhà mới, một con thuyền, một chiếc TV — với niềm tin rằng thứ này sẽ khiến bạn thật sự hạnh phúc, khiến bạn cảm thấy trọn vẹn? Rồi thứ đó đến. Sự phấn khích của bạn đúng như bạn mơ. Bạn lái thứ đó, mặc thứ đó, chèo nó hay bật nó lên — và rồi, không lâu sau, một cảm giác thất vọng lạ lùng, bất an trùm lấy bạn.

Đó đúng là thứ bạn đã đặt mua, nhưng nó không hoàn hảo như bạn tưởng.

Đó đúng là thứ bạn đã đặt mua, nhưng nó không trọn vẹn như bạn tưởng.

Đó đúng là thứ bạn đã đặt mua, nhưng bạn chán nó nhanh hơn bạn tưởng.

Thế là bạn quay lại mơ mộng. Biết đâu nếu bạn đặt mua thứ khác? Biết đâu một chiếc Porsche 912 với dàn âm thanh bốn loa và đồng hồ bảng điều khiển thạch anh? Có lẽ nó sẽ khiến bạn hạnh phúc đúng như bạn có mọi quyền được hạnh phúc?

Tất cả chúng ta đều biết rằng một sở thích mới sẽ không lấp đầy ta, rằng một bộ vest mới sẽ không làm ta toàn vẹn. Nhưng nhận thức ấy dường như chẳng có ý nghĩa gì nhiều khi ta cảm thấy trống rỗng. Thử một lần cũng đáng, ta nói, và thế là ta lên đường tới trung tâm mua sắm.

Toàn vẹn là điều chúng ta muốn. Toàn vẹn là con người chúng ta cách đây rất rất lâu. Trước khi những nỗi đau ập đến: nỗi đau lớn lên, nỗi đau bị bảo rằng ta không làm được, nỗi đau thi trượt, nỗi đau nghe rằng thân thể ta gớm ghiếc, nỗi đau của thất bại lặp đi lặp lại, của sự ngu ngốc lặp đi lặp lại, của hình phạt lặp đi lặp lại. Không lâu thì chúng ta học được rằng mình có thể bù đắp cho sự nhỏ bé của mình bằng cách hét to hơn hoặc đánh mạnh hơn. Hoặc chúng ta học được rằng mình có thể biện minh cho những cảm giác tồi tệ về bản thân bằng cách sống thấp hơn cả những kỳ vọng của mình — và thất bại.

Kẻ bắt nạt hay kẻ hèn, người thắng hay kẻ thua, kẻ áp bức hay nạn nhân, tất cả chúng ta đều muốn được toàn vẹn. Chỉ là chúng ta đi những con đường khác nhau.

Và chúng ta cảm thấy mơ hồ như bị lừa khi không con đường nào dẫn tới sự toàn vẹn. Để trích câu nói cũ: "Bạn không thể tới đó từ chỗ này."

Tinh thần, ki, tinh thần bảo vệ, tinh thần của Attack-tics, tất cả chỉ là một thứ: hành vi đặt những mảnh ghép trở về đúng chỗ của chúng. Đó là hành vi tái thiết lập liên lạc với chính mình. Đó là hành vi làm cho chúng ta toàn vẹn trở lại.

Chúng tôi đã nói ở ngay đầu cuốn sách này rằng người đọc có thể luyện tập Attack-tics theo cách thao túng. Một kẻ dối trá hay một kẻ gian lận hoàn toàn có thể dùng Aiki hay bất kỳ phản ứng nào trong năm phản ứng xung đột còn lại và nhắm tới một cú "hạ sát" hay một chiến thắng trước kẻ đã phạm sai lầm là tấn công hắn.

Nhưng một điều kỳ lạ bắt đầu xảy ra với những người dấn thân vào Attack-tics, kể cả khi họ vì những lý do sai. Việc luyện tập lặp đi lặp lại sự định tâm, sự thăng bằng, sự hòa dòng với đối thủ khiến người đang định tâm, thăng bằng và hòa dòng ấy dần dần thay đổi. Ban đầu có thể tinh tế, nhưng ngay cả những người có tinh thần xấu xa nhất cũng bắt đầu buông bỏ sự bám chấp vào tính gây hấn của mình, mất đi cơn giận, và tái kết nối với sinh lực. Hoặc là họ vứt bỏ hệ thống này và quay về cách xử lý đòn tấn công cũ của mình.

Chúng tôi sẽ thực hiện bước nhảy của niềm tin và giả định rằng bạn không có tinh thần xấu xa, rằng bạn thật sự muốn được toàn vẹn. Hãy ý thức rằng bạn đang bắt đầu một hành trình lớn hơn và tốt đẹp hơn những kỹ năng quản lý xung đột thuần túy. Bạn cũng sẽ có những kỹ năng ấy, nhưng bạn còn bắt đầu nhận ra mình khớp vào trật tự tự nhiên của vạn vật như thế nào. Bạn sẽ dành ít thời gian hơn để cảm thấy tách biệt khỏi phần còn lại của thế giới, và ít thời gian hơn để cảm thấy tách biệt khỏi chính mình.

Và đó không có nghĩa là nó sẽ dễ dàng. Gần một nửa những biến cố, con người và thể chế trong đời bạn sẽ dựng rào cản trên đường bạn. Sẽ có những sức kéo liên tục thúc bạn quay về "những ngày xưa tốt đẹp" khi bạn nổi giận mỗi tuần và khóc lóc từng cơn. Những thay đổi trong hành vi của bạn có thể là mối đe dọa với những người thân thiết nhất. Họ có thể nói họ muốn bạn khác đi, nhưng khi bạn bắt đầu hành xử khác đi thì họ lại lo lắng về vị trí của mình. Họ buộc phải đặt câu hỏi về hành vi của chính họ, và có thể họ chưa sẵn sàng làm điều đó.

Bạn sẽ phải bảo vệ họ ngay cả khi họ đang cố kéo bạn xuống. Ca ngợi nhân cách mới tuyệt đẹp của mình trước mặt bất kỳ ai không phải là tinh thần bảo vệ.

Điều đó cũng không có nghĩa là bạn phải cùng đi theo chuyến xe của họ. Hãy giữ tâm điểm của mình và bạn sẽ biết mình phải đi theo hướng nào. Hãy giúp người khác tìm được tâm điểm của họ.

Chúng tôi không có giai thoại tuyệt vời nào để kết thúc. Không có gì được thiết kế để "chứng minh" rằng bạn đã mua đúng cuốn sách. Tất cả những gì chúng tôi muốn bạn biết, từ trái tim chúng tôi đến trái tim bạn — theo con đường ngắn nhất và trực tiếp nhất nối chúng ta — là: như một phần của Sự Sống, bạn thật đẹp. Như một phần của Sự Sống, bạn có quyền bảo vệ chính mình. Như một phần của Sự Sống, bạn có bổn phận bảo vệ người khác.

Hãy giữ tâm điểm của mình. Chúng tôi yêu bạn.

ĐỂ DÁN LÊN CỬA TỦ LẠNH
Hãy dán chúng lên, tham khảo chúng, ghi nhớ chúng.

THUA CUỘC KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ THẤT BẠI

1. THẮNG KHÔNG CÓ GÌ SAI, VỚI ĐIỀU KIỆN THỨ BẠN ĐANG THẮNG LÀ MỘT CUỘC THI
KHÔNG PHẢI MỌI XUNG ĐỘT ĐỀU LÀ CUỘC THI

2. ĐIỀU TỐT NHẤT/TỆ NHẤT CÓ THỂ XẢY RA VỚI TÔI/ANH TA NẾU TÔI/ANH TA THẮNG/THUA LÀ GÌ?

3. XUNG ĐỘT LÀ MỘT PHẦN CỦA TRẬT TỰ TỰ NHIÊN CỦA MỌI VẬT
KHÔNG PHẢI MỌI XUNG ĐỘT ĐỀU ĐE DỌA NHƯ NHAU
KHÔNG PHẢI MỌI XUNG ĐỘT ĐỀU NGHIÊM TRỌNG NHƯ NHAU
HÃY Ý THỨC VỀ NHỮNG XUNG ĐỘT CỦA MÌNH

4. SÁU LỰA CHỌN XUNG ĐỘT CƠ BẢN LÀ:

ĐÁNH TRẢ
RÚT LUI
THƯƠNG LƯỢNG
KHÔNG LÀM GÌ
LỪA DỐI
AIKI
KHÔNG PHẢI MỌI NGUYÊN TẮC ĐỀU LÀ ƯU TIÊN NGHIÊM TRỌNG BẠN CÓ QUYỀN SỐNG VÀ ĐƯỢC VŨ TRỤ CHO PHÉP CHIẾN ĐẤU ĐỂ GIỮ GÌN NÓ
ĐỪNG CHIẾN ĐẤU ĐỂ GIỮ GÌN NÓ
ĐỪNG CHIẾN ĐẤU NẾU BẠN KHÔNG CẦN PHẢI THẾ
ĐỪNG BAO GIỜ CHIẾN ĐẤU VỚI KẺ KHÔNG CÒN GÌ ĐỂ MẤT
LUÔN PHẢN ỨNG TỪ TÂM ĐIỂM CỦA MÌNH
DÙNG MỨC LỰC TỐI THIỂU CẦN THIẾT ĐỂ PHỤC HỒI HÒA HỢP
TRONG BẤT KỲ XUNG ĐỘT NÀO, BẠN PHẢI ƯỚC LƯỢNG:

TÍNH THÍCH HỢP
THỜI GIAN
ĐỊA ĐIỂM
TINH THẦN
CHIẾN ĐẤU TRẢ ĐŨA THEO BA GIAI ĐOẠN:

BẤT ĐỘNG HÓA
KIỂM SOÁT

CHIẾN ĐẤU KHÔNG CÔNG BẰNG KHIẾN ĐỐI THỦ CỦA BẠN CHIẾN ĐẤU MẠNH HƠN
NHỮNG KHÁI QUÁT HÓA VÀ CƯỜNG ĐIỆU KHIẾN VIỆC KIỂM SOÁT PHE ĐỐI LẬP TRỞ NÊN KHÓ KHĂN

5. MỤC ĐÍCH CỦA XUNG ĐỘT LÀ HÒA HỢP

6. CHIẾN THẮNG TỐT NHẤT LÀ CHIẾN THẮNG TRONG ĐÓ MỌI NGƯỜI ĐỀU THẮNG
CƠ THỂ BẠN TRUYỀN ĐẠT Ý ĐỊNH CỦA BẠN QUA:
KHUÔN MẶT

CÁNH TAY)
CÁCH BỐ TRÍ KHÔNG GIAN
TẤN CÔNG KHI ĐÓ LÀ VẤN ĐỀ SỐNG CÒN
KHI KHÔNG CÒN LỰA CHỌN NÀO KHÁC
KHI ĐÓ LÀ VẤN ĐỀ ƯU TIÊN NGHIÊM TRỌNG
TẤT CẢ ĐỀU XOAY QUANH THĂNG BẰNG
TẤT CẢ ĐỀU CÂN BẰNG QUANH TÂM ĐIỂM AIKI: TIẾP NHẬN, HÀI HÒA, CHUYỂN HƯỚNG, DẪN DẮT HÃY LÀ NƯỚC, ĐỪNG LÀ ĐÁ
CÁC ĐÒN TẤN CÔNG VÒNG ĐƯỢC THIẾT KẾ ĐỂ:

LỪA DỐI
GÂY RỐI
CÂU GIỜ
MỌI KẺ THÙ ĐỀU LÀ KẺ THÙ XẤU
KẺ TẤN CÔNG CÀNG DẤN THÂN BAO NHIÊU, BẠN CÀNG DỄ XỬ LÝ HẮN BẤY NHIÊU NẾU BẠN THĂNG BẰNG
PHẦN THƯỞNG CỦA HÒA HỢP LÀ BÌNH AN
TINH THẦN LÀ SỰ HỢP NHẤT CỦA SỰ SỐNG VỚI SỰ SỐNG
TOÀN VẸN LÀ ĐIỀU CHÚNG TA MUỐN
BẠN KHÔNG LÀM ĐIỀU TỐT CHO AI KHI ĐỂ MỘT XUNG ĐỘT KHÔNG ĐƯỢC GIẢI QUYẾT

7. KHOẢNG CÁCH NGẮN NHẤT GIỮA BẠN VÀ BẤT CỨ THỨ GÌ KHÁC LÀ MỘT ĐƯỜNG THẲNG
HÃY KIỂM SOÁT CẢM XÚC CỦA MÌNH
HÃY BIẾT DÁNG HÌNH NÀO CHIẾM ƯU THẾ VÀ DÙNG NÓ TRONG TINH THẦN BẢO VỆ

8. LỬA — ĐẤT — NƯỚC TẤN CÔNG — KHÔNG LÀM GÌ — LỪA DỐI
RÚT LUI — THƯƠNG LƯỢNG AIKI

9. HÃY CHĂM SÓC BẢN THÂN MÌNH BỞI BẠN XỨNG ĐÁNG ĐƯỢC THẾ

Ảnh của Irina Rotman

Terry Dobson Terry Dobson học ở Nhật mười năm với người sáng lập aikido, Morihei Ueshiba. Trước khi qua đời vào cuối năm 1992, ông đã dạy aikido hai mươi lăm năm và đưa các nguyên lý của nó vào những hội thảo về quản lý xung đột và phát triển cá nhân trong giáo dục, hòa giải và kinh doanh. Những năm gần đây ông hoạt động trong phong trào nam giới, giảng dạy cùng Robert Bly, James Hillman và Jack Kornfield.

Victor Miller là biên kịch truyền hình và điện ảnh, sống tại Milford, Connecticut. Ông viết kịch bản gốc cho Friday the 13th và viết cho các phim truyền hình dài kỳ ban ngày.

Các thuật ngữ chủ chốt của Attack-tics và cách chuyển ngữ dùng thống nhất trong toàn bộ bản dịch này.