Trick or Treatment?

Toàn văn bản dịch — cuốn sách được viết để chống lại chính lĩnh vực mà nó khảo sát.

Simon Singh & Edzard Ernst, Trick or Treatment? Alternative Medicine on Trial. Bantam Press, 2008. 342 trang. Bản số hóa: archive.org.

Đọc toàn văn bản dịch ↗

Vì sao cuốn sách này có mặt trong thư viện

Một thư viện về y học bổ sung mà chỉ gồm sách đồng ý với mình thì không phải thư viện, mà là phòng trưng bày. Cuốn này là cuốn duy nhất trong bảy cuốn được viết với ý định kết luận rằng phần lớn lĩnh vực này không hiệu quả hơn giả dược — và nó làm việc đó bằng phương pháp có thể kiểm tra, không bằng công kích.

Edzard Ernst là giáo sư y học bổ sung đầu tiên được bổ nhiệm tại một trường y khoa Anh (Exeter). Ông dành hai mươi năm để làm một việc mà ít người trong ngành muốn làm: kiểm tra chính lĩnh vực của mình. Simon Singh là nhà truyền thông khoa học, người sau đó bị kiện vì một bài báo về nắn xương — và thắng kiện. Sự kết hợp này tạo ra một cuốn sách vừa dễ đọc vừa có trọng lượng học thuật.

Cấu trúc sách

Sáu chương, mỗi chương là một cuộc kiểm tra độc lập, cộng một phụ lục tra cứu nhanh:

Tóm tắt theo chương

Chương 1 · Làm sao biết điều gì là thật?

Chương này không nói về y học bổ sung. Nó dựng thước đo sẽ dùng cho năm chương sau. Singh và Ernst kể lại lịch sử y học như một chuỗi sai lầm có hệ thống — trích máu, thủy ngân, những lý thuyết nghe rất hợp lý nhưng giết người — và chỉ ra rằng điều duy nhất giúp y học thoát khỏi vòng đó là thử nghiệm có đối chứng: chia ngẫu nhiên, làm mù cả người bệnh lẫn người đánh giá, và so với giả dược.

Ba khái niệm được đặt nền ở đây và quay lại suốt cuốn sách: hiệu ứng giả dược (tin là có tác dụng thì thấy có tác dụng), hồi quy về trung bình (bệnh nặng thì tự nhiên cũng đỡ, nên ta tưởng thuốc chữa), và thiên lệch công bố (chỉ thử nghiệm thành công mới được in).

Chương 2 · Châm cứu

Lịch sử châm cứu được kể nghiêm túc, kèm bối cảnh Trung Hoa cổ và sự phục hưng của nó ở phương Tây từ thập niên 1970. Rồi đến câu hỏi khó: nếu kim châm vào đúng huyệt theo kinh lạc, thì châm vào sai huyệt — hoặc châm vào chỗ bất kỳ — có khác gì không? Các thử nghiệm "châm giả" (sham acupuncture) chính là phép thử đó, và kết quả nhìn chung không tách được châm thật khỏi châm giả ở nhiều chỉ định.

Cuốn sách không nói châm cứu vô dụng trong mọi trường hợp: có bằng chứng tương đối cho một số loại đau và buồn nôn. Nhưng nó tách bạch hai điều thường bị gộp: có tác dụng và có tác dụng vì cơ chế mà người ta tuyên bố.

Chương 3 · Vi lượng đồng căn

Đây là chương phá hủy mạnh nhất. Hahnemann, nguyên lý "giống trị giống", và phép pha loãng liên tiếp đến mức không còn một phân tử hoạt chất nào — cuốn sách dẫn thẳng đến hệ quả vật lý: ở độ pha loãng đó, thuốc và nước đường là một. Sự kiện Benveniste và tạp chí Nature (1988) được kể như một nghiên cứu điển hình về cách một kết quả không lặp lại được vẫn sống tiếp trong niềm tin công chúng.

Chương 4 · Nắn xương

Nguồn gốc của ngành này — D. D. Palmer, khái niệm "subluxation" (lệch đốt sống) như nguyên nhân của mọi bệnh — được đặt cạnh bằng chứng hiện đại: nắn chỉnh có ích trong một số trường hợp đau lưng, nhưng lý thuyết nền tảng thì không đứng được. Cuốn sách cũng nói về rủi ro (bóc tách động mạch đốt sống) và về lịch sử chống vắc-xin trong một số nhánh của ngành.

Chương 5 · Thuốc thảo dược

Chương này công bằng hơn cả — vì đây là lĩnh vực có bằng chứng thật. Thảo dược là nguồn gốc của nhiều thuốc tân dược (aspirin, digoxin, morphin), và một số chiết xuất có thử nghiệm lâm sàng vững. Nhưng cuốn sách dồn sự chú ý vào phần nguy hiểm: tương tác thuốc–thảo dược, chất lượng sản phẩm không đồng nhất, và niềm tin "tự nhiên nên vô hại".

Chương 6 · Sự thật có quan trọng không?

Chương cuối bàn về hậu quả xã hội: truyền thông đưa tin khoa học sai thế nào, các trường đại học mở ngành vì lý do thương mại ra sao, và tiền công quỹ bị dùng vào đâu. Đây là chương dễ bị bỏ qua nhất và cũng là chương đáng đọc lại nhất.

Trích đoạn dịch

“Chúng tôi viết cuốn sách này vì muốn cung cấp cho mọi người những nghiên cứu quan trọng nhất về y học bổ sung, với hy vọng độc giả sẽ ở vị thế tốt hơn để đưa ra quyết định sáng suốt về sức khỏe của chính mình.”

— Lời mở đầu, bản dịch của TaichiNOW

“Theo một nghĩa nào đó, bất kỳ phương pháp điều trị nào dựa chủ yếu vào hiệu ứng giả dược đều là lừa dối.”

— Ch. 4, bản dịch của TaichiNOW

Câu thứ hai là câu gây tranh cãi nhất trong sách, và đáng tranh cãi. Nó đúng ở tầng đạo đức nghề nghiệp: nếu người bán biết tác dụng chỉ là giả dược mà vẫn tính tiền như một liệu pháp, đó là lừa dối. Nhưng nó bỏ qua một điều mà chính chương 1 đã dựng: giả dược có tác dụng thật, đo được, và y học chính thống cũng dùng nó hằng ngày qua giọng nói của thầy thuốc. Vấn đề không phải là có giả dược hay không, mà là có nói thật về nó hay không.

Đọc thế nào cho đúng

Bản PDF và trình đọc

Toàn văn PDF 5,4 MB — bản số hóa — nhúng trực tiếp bên dưới. Bạn cũng có thể mở trong cửa sổ mới hoặc tải về.